Ako ay isang nars sa shift ng hapon, IMSS, doon sa Coyoacán. Nakita ko ang anim na hindi nakuha na tawag mula kay Ana sa kontrol. Pumasok ako sa silid ng gamot upang markahan siya.
“Mommy, hindi magbubukas ang aking susi.
“Ano ang ibig mong sabihin na hindi ito bukas, ang aking buhay? ”
“Hindi ito ang parehong susi, Mommy. Malamig ako.
Sinabi ko sa kanya na tumunog nang malakas ang kampanilya. Na minarkahan ang lola. Upang igiit. Sinabi ko sa kanya na sa isang oras ay lalabas ako.
Pagkalipas ng dalawang oras nakatanggap ako ng WhatsApp:
“Mommy, nakita ako ni lola sa bintana. Hindi niya ako binuksan. Halika. ”
Hindi ko sinabi sa kahit sino. Hinawakan ko ang bag. Sinabi ko sa superbisor na mayroon akong isang emerhensiya at lumabas sa labas. Hindi ko naaalala kung paano ako nakarating sa parking lot.
Nagmaneho ako sa downpour. Pinindot niya ang manibela. Iniisip ko ang tungkol sa aking ama na inilibing tatlong linggo na ang nakalilipas. Sa dyaket ni Ana na naiwan sa likuran ng upuan sa umaga. Nang umagang iyon ay sinabi sa akin ng aking ina, “Magkaroon ng isang magandang araw, anak na babae. ”
Pagdating ko sa bahay sa Coyoacán — ang malaking bahay na may bougainvilleas na binili ng aking ama bago siya magpakasal sa — Si Ana ay nakaupo sa hakbang ng beranda. Ibabad. Ang mga braids ay hindi nag-iisa. Ang backpack na tumutulo sa isang puddle.
Bumaba ako nang walang payong. Niyakap ko siya. Nagyeyelo ito. Lila labi.
“Excuse me, Mommy, ” aniya. Para bang may nagawa siya.
Kumatok ako sa pintuan.
Binuksan ito ng nanay ko. Nakasuot siya ng isang sutla na balabal at isang baso ng alak sa kanyang kamay. Nang hindi pinakawalan ang baso.
“Anak na babae, huwag gumawa ng isang drama. Nakipag-usap na ako sa iyong kapatid na si Mariela. Napagpasyahan namin na ikaw at ang escuincla ay hindi na mabubuhay dito.
Sa likuran niya, sa sopa kung saan nabasa ng aking ama, ang mga anak ni Mariela ay nanonood ng mga cartoon. Sa ilalim ng paa ng mas matanda ay ang maliit na kumot ng kawit na si Ana ay niniting sa aking ama noong taglamig. Paa.
“Binago mo ba ang kandado? ”
“Kailangan namin ng privacy. Ang iyong kapatid na babae ay darating sa katapusan ng linggo. Hanapin ang iyong sarili ng isang depa, mija. Nagtatrabaho ka.
Hindi ako sumigaw. Hindi ako umiyak. Hinawakan ko ang kanyang tingin.
“Hindi maintindihan.
Hinawakan ko ang kamay ni Ana. Inilagay ko siya sa kotse. Pinihit ko ang init.
Hindi ako nagsimula mamaya. Nanatili ako sa gulong. Malamig ang aking mga kamay at hindi ko napansin.
“Mommy, ” Malambot na nagsalita si Ana mula sa co-pilot. Hindi na ba ako mahal ni Granny?
Tinapik ko ang basa niyang buhok sa likod ng kanyang tainga.
“Hindi alam ni Granny kung paano mahalin ang sinuman, ang aking buhay.
Sumakay ako sa apartment ng aking kaibigan na si Lupita. Pinahiram niya sa amin ang sofa bed, tuwalya, mainit na gatas. Natulog si Ana na kumapit sa aking braso tulad ng ginawa niya noong siya ay tatlong taong gulang. Hindi ako makatulog.
Nanatili ako sa kusina na nanonood ng pagsikat ng araw. Ang pagpunta sa mga salita ng aking ina nang paisa-isa.
Ipinakita sa akin ng aking ina nang eksakto kung sino siya sa loob ng 32 taon.
Pinakiskisan niya ako kung nagtapon ako ng baso. Ipinagdiwang si Mariela kung sinunog niya ang kusina. Tinawag niya ako “dramatiko ”. Tinawag niya si Mariela “malikhaing ”. Nang magkasakit ang tatay ko isang taon na ang nakalilipas, tinawag ako ng aking ina na umiiyak. “Anak na babae, halika, hindi ko kaya. ”
Iniwan ko ang aking apartment. Naka-pack ko si Ana. Nagrenta ako ng isang silid sa internet upang maiimbak ang aking mga bagay. Lumipat ako upang alagaan ito.
Inalagaan ko siya. Binigyan ko siya ng mga gamot. Binago ko ang kanyang mga lampin. Umiling iling ako nang mamatay siya, alas otso ng umaga, ako.
Ang aking ina noong araw na iyon ay nasa silid na umiinom ng kape kasama ang kanyang mga kaibigan mula sa club.
Tatlong araw pagkatapos ng libing, ang aking ina ay gumagalaw na kasangkapan. Pininturahan niya ang dilaw na silid ng aking ama. Itinapon niya ang kanyang mga medikal na libro sa bakuran. Bumili siya ng mga kama ng kama para sa mga anak ni Mariela. Ipinadala niya si Ana at ako sa maliit na silid sa tabi ng bakuran ng serbisyo.
“Ito ay tulad ng isang maliit na pugad, mija, ” sinabi niya sa akin.
Wala akong sinabi. Nagtiis ako. Akala ko ito ang tunggalian. Akala ko aalis na ito.
Isang gabi bumaba ako para sa tubig. Ang aking ina ay nasa kusina na nakikipag-usap kay Mariela sa telepono. Maikling. Narinig ko ang sinabi niya:
“Huwag mag-alala tungkol sa espasyo, anak na babae. Hindi magtatagal si Elena. Naghawak lang ako dito para sa iyong ama.
Hindi tatlong linggo ang lumipas mula pa sa libing.
Bumalik ako sa silid. Wala akong sinabi kay Ana. Ngunit sa susunod na araw, pagkatapos ng paglipat, sumakay ako sa tanggapan ng notaryo ni G. Javier Torres. Ang notaryo ng aking ama sa buong buhay niya.
Ang sinabi sa akin ni Don Javier noong hapon ay hindi ko sinabi sa kahit sino. Hindi kahit si Ana. Hindi kahit si Lupita. Hindi man ang aking ina.
Inilagay ng aking ama ang bahay sa aking pangalan. Sa aking pangalan at Ana. Bago siya namatay. Isang nakabaluti na tiwala.
Ang aking ina ay walang pagmamay-ari.
Iniwan ko ang tanggapan ng notaryo kasama ang dilaw na sobre. Inilagay ko ito sa glove kompartimento ng kotse. Hindi ko ito binuksan. Ibibigay ko ang oras ng aking ina. Maghihintay ako sandali. Ako ay magpapaliwanag nang mahinahon.
Iyon ay limang araw na ang nakalilipas.
Kahapon, habang si Ana ay umiiyak sa beranda sa ulan, ang sobre na iyon ay sarado pa rin sa aking glove kompartimento. 40 metro mula sa pintuan na hindi magbubukas.
Nang umagang iyon, sa kusina ni Lupita, hinawakan ko ang aking cell phone at i-dial si Don Javier sa alas-siyete. Sinabi ko sa kanya ang lahat. Ang kandado. Ang limang oras. Ang bagay tungkol sa maliit na kumot.
Hindi nagsalita si Don Javier ng dalawampung segundo.
Pagkatapos ay sinabi niya sa akin, sa isang tinig na hindi iyon sa mabait na ginoo ng tanggapan ng notaryo:
“Anak na babae, halika. Dalhin ang sobre. At dalhin din si Ana. Kailangan ko ng isang forensic na doktor upang suriin siya bago sampu sa umaga.
“Bakit ang isang abogado, licentiate? ”
Huminga si Don Javier sa kabilang panig. At sumagot siya:
Bahagi 2.
“Kailangan ko ng isang ligal na tagasuri upang suriin si Ana ngayon, anak na babae. Dahil ang ginawa ng nanay mo kahapon ay hindi isang away sa pamilya. Ito ay pag-abandona ng isang menor de edad. At kailangan ko ang papel ng doktor bago ang sampu, dahil sa labing isa ay pumapasok ako sa Public Registry sa iba pa.
Naiwan ako kasama ang aking cell phone na natigil sa aking tainga nang hindi sumasagot. Si Lupita ay nagbubuhos ng kape sa isang tasa. Ang palayok ng kape ay sumipol. Nakita ko ang gumagawa ng kape ngunit hindi ko ito marinig.
“Iba pa, licentiate? ”
Hindi sumagot si Don Javier pagkatapos.
“Anak na babae, hindi lamang binago ng iyong ina ang kandado. Tatlong araw na ang nakalilipas ay nagsumite siya ng isang papel sa Public Registry. Isang piraso ng papel kung saan sinasabi nito na binigyan mo siya ng karapatang manirahan sa bahay. At ibenta ito. Mayroon itong pirma mo.
Wala akong pinirmahan.
Sinabi ko sa kanya iyon. Tatlong beses. “Wala akong pinirmahan, Licenciado. Wala akong pinirmahan. Hindi ako pumirma. ”
Sinabi sa akin ni Don Javier na huminahon. Na makikita niya ako kasama niya sa isang oras. Upang dalhin si Ana. Na dinala niya ang dilaw na sobre.
Nag-hang up ako.
Nanatili ako sa upuan ng kusina ni Lupita. Mayroon siyang tasa ng kape sa harap niya. Hindi niya ito hinawakan.
Naisip ko ang aking kapatid na si Mariela. Akala ko naka-sign si Mariela sa aking ina. Akala ko alam ni Mariela. Na pinagsama ng dalawa mula pa sa libing.
Si Mariela ay 37 taong gulang. Noong pitong ako, tinuruan niya ako kung paano sumakay ng bisikleta. Binigyan niya ako ng dati niyang sweaters nang wala ako. Minsan, nang pinarusahan ako ng aking ina ng dalawang araw nang hindi lumabas dahil sa pagkahagis ng isang baso ng gatas, si Mariela ay nag-sneak ng matamis na tinapay sa ilalim ng pintuan para sa akin.
Iyon ay 25 taon na ang nakalilipas.
Kahapon si Mariela ay nasa aking sala na nanonood ng kanyang mga anak na hakbang sa kumot ni Ana. Nang walang sinasabi.
Mas gusto ko si Mariela na patay kaysa ibenta ako.
Iyon ang naisip ko. At pagkatapos ay nahihiya akong mag-isip tungkol dito.
Nagising si Ana. Dumating siya sa kusina na walang sapin, kasama ang kanyang buhok sa isang pugad.
“Mommy, may paaralan ba ngayon? ”
Sinabi ko sa kanya hindi. Na ngayon ay sasama kami sa isang kaibigan ng doktor at pagkatapos ay may nagtapos. Sinabi ko sa kanya na ilagay sa pink sweatshirt.
Hindi ko sinabi sa kanya kung bakit.
Sa tanggapan ng notaryo, naghihintay sa amin si Don Javier kasama ang isang tao sa isang gown na nagbibihis. Sinuri ng doktor si Ana. Kinuha niya ang mga larawan ng kanyang mga kamay — ang kanyang mga kuko ay lila pa rin. Tinanong niya siya kung gaano katagal siya ay malayo. Tinanong niya siya kung ano ang kinakain niya noong araw. May papel siyang papel. Sinenyasan niya ito.
Nang pumunta si Ana sa waiting room na may palette, inilagay ni Don Javier ang tatlong sheet sa mesa.
“Anak na babae. Ito ang lagda na nasa papel ng Public Registry.
Nakita ko siya.
Ito ang aking pirma.
Ito mismo ang aking lagda.
Wala akong pinirmahan.
“Licenciado, ” natigil ang boses ko, “iyon ang aking sulat-kamay. ” Ngunit hindi ako …
Naglagay si Don Javier ng isa pang sheet ng papel sa itaas.
“Ito ang pirma na iniwan mo ako limang araw na ang nakakaraan, nang dumating ka para sa sobre ng tiwala. Ihambing ang mga ito.
Ang dalawang lagda ay magkapareho. Pareho sila. Kinopya.
“Paano? ” Sabi ko. Narinig ko ang aking sarili mula sa malayo. Paano, nagtapos?
Inayos ni Don Javier ang kanyang baso. Dahan-dahang nagsalita siya, tulad ng kapag ipinaliwanag mo ang isang bagay sa isang taong hindi mo maintindihan nang mabuti.
“Naaalala mo ba, anak na babae, na kapag may sakit ang iyong ama, hiniling nila sa iyo na mag-sign ng maraming mga papeles sa ospital? ” Ang paglipat ng paggamot, pahintulot para sa mga pagsasalin ng dugo, kusang paglabas.
Naalala ko. Mayroong halos dalawampung sheet. Nilagdaan niya ang mga ito sa waiting room habang kumakain ng cookies si Ana.
“Itinago ng iyong ina ang isa sa mga sheet na iyon. Isa na nilagdaan mo sa blangko, sa ibaba, dahil sinabi sa iyo ng nars na ito ay para sa paglabas ng Lunes. Ngunit hindi ito para sa paglabas. Ang sheet na iyon ay blangko sa tuktok. Ipinadala siya ng kanyang ina upang magsulat ng isang atas sa kanyang pangalan sa itaas. Napetsahan tatlong linggo na ang nakalilipas.
Tinakpan ko ang aking bibig.
“Totoo ang iyong lagda, ” sabi ni Don Javier. Ang papel ay pandaraya.
“At … ” at Mariela?
Umiling iling si Don Javier.
“Si Mariela ay nalinlang din, anak na babae. Ipinakita ng iyong ina kay Mariela ang parehong sheet at sinabi sa kanya na napagpasyahan mong umalis, na nag-sign ka na sa iyong sarili, na ikaw ay “sa kasunduan upang maghanap ng isang apartment. ” Iyon ang dahilan kung bakit dumating si Mariela noong Sabado kasama ang kanyang mga anak na sobrang kalmado. Sa palagay ni Mariela na tinanggap mo.
Hindi ako ipinagbili ng aking kapatid.
Nakaramdam ako ng kakaiba. Para bang kumuha sila ng isang bagay na mabigat mula sa aking dibdib at sa parehong oras ay naglagay sila ng isang bagay na pangit sa akin.
“Hindi alam ni Mariela? ” Tinanong ko siya.
“Walang alam si Mariela tungkol sa tiwala. Hindi rin niya alam na ang pirma na ito ay pagdaraya. Naniniwala si Mariela na nagmamay-ari ang kanyang ina sa bahay.
Hinawakan ni Don Javier ang aking mga kamay.
“Anak na babae, minarkahan mo ba si Mariela sa Linggo? ” O minarkahan ka niya?
Patuloy akong nag-iisip.
Tatlong taon. Tatlong taon na hindi kami direktang nagsasalita. Ang aking ina ay palaging ang nagpatakbo ng mga gawain. “Sinabi ni Mariela na maayos. ” “Sinabi ni Mariela na ang mga bata ay nagpapadala sa iyo ng mga pagbati. ” “Abala si Mariela ngayon, mas mahusay na makipag-usap sa kanya mamaya. ”
Hindi ito kalaunan.
Iniwan ko ang tanggapan ng notaryo kasama si Ana sa kamay. Tinawagan ko si Mariela mula sa kotse, sa parking lot. Nang walang pag-iisip tungkol dito.
Umalingawngaw ito ng apat na beses.
“Well? ” sumagot siya. Ang kanyang tinig ay parang pagod. Mas pagod kaysa sa naalala ko.
“Mariela, ito ako. Elena.
May katahimikan.
“Elena? ” Ikaw? Bakit mo ako minarkahan? Sinabi sa akin ni Nanay na ayaw mong kausapin ako.
Hindi ko alam kung ano ang sasabihin muna. Sinabi ko sa kanya, nang walang order:
“Mariela, hindi ko kailanman nilagdaan ang atas na iyon. Hindi ako pumayag na umalis. Gumugol si Ana ng limang oras sa beranda kahapon. Hindi binuksan ng aking ina ang pintuan.
Sa kabilang panig ay may kakaibang ingay. Para bang bumagsak si Mariela.
“Elena, hintayin mo ako, ” aniya. Nasira ang boses niya. Sinabi sa akin ni Nanay … Sinabi sa akin ni Nanay na isang buwan na nais mong bumalik ang apartment. Na nilagdaan mo noong nakaraang Biyernes sa tanggapan ng notaryo na oo …
“Wala akong pinirmahan noong nakaraang Biyernes.
“Ngunit … Elena …
Nanatili si Mariela na tahimik.
“Nasa beranda ba si Ana? ”
“Limang oras. ” Sa ilalim ng pagbagsak.
Sumigaw si Mariela.
Sumigaw siya ng pangit. Sa mga walang hininga na pag-iyak. Hindi ko narinig ang aking kapatid na babae na umiiyak ng ganyan mula nang mamatay ang aking ama.
“Ako … Nakarating ako sa Sabado na iniisip na umalis ka na noong Biyernes, ” sinabi niya sa pagitan ng mga hiccups. Ipinakita sa akin ni Nanay ang mga papel. Naniniwala ako sa kanya. Humakbang ako … Humakbang si Mateo sa kumot at wala akong sinabi sa kanya dahil naisip kong wala na ito, si Elena, patawarin mo ako …
Hindi ko siya masagot. Sumigaw din ako.
Inilagay ni Lupita ang isang kumot sa bunsong anak na lalaki —Ana — sa akin. Nakita ko ito sa salamin sa likuran. Tulog.
“Mariela, ” Sinabi ko, hinawakan ang manibela gamit ang isang kamay. Sino ang nagpapakita sa iyo ng mga papeles ni nanay?
Dahan-dahang sumagot si Mariela:
“Well, Nanay. Sino pa?
“At ang iyong asawa, si Mariela. May papel ba si Ricardo?
“Hindi nakikisali si Ricardo sa mga gamit ng aking ina, si Elena. Alam mo ito.
“Mariela. ” May nilagdaan ka ba?
Mabagal si Mariela upang sagutin.
“Nag-sign ako ng isang sheet ng papel noong nakaraang buwan. Sinabi sa akin ng aking ina na ito ay para sa buwis sa pag-aari. Wala akong baso. Nag-sign ako kung saan niya inilagay ang kanyang daliri.
Naiwan ako gamit ang aking cell phone na natigil sa aking tainga.
Hindi lang hinuhuli ng aking ina ang aking lagda.
Ginamit din niya ang Mariela:
Bahagi 3.
Kinumpirma ito ni Don Javier sa akin nang hapon. Ang sheet na nilagdaan ni Mariela “para sa buwis sa pag-aari ” ay isang cession. Isang paglipat kung saan lumitaw si Mariela upang tanggapin ang kanyang namamana na karapatan sa bahay na pabor sa aking ina. Wala ring pag-aari si Mariela. Nilagdaan ni Mariela ang kanyang sariling exit nang hindi alam ito.
Ayaw ng aking ina na manirahan ang bahay.
Nais ng aking ina na mag-isa siya para sa kanyang sarili.
At upang makuha ito, handa siyang umalis sa dalawang anak na babae sa labas. Akin sa ilalim ng pagbagsak. Niloko ni Mariela na may isang piraso ng papel mula sa buwis sa pag-aari.
Nagsampa ng reklamo si Don Javier noong Lunes.
Ang aking ina ay tinawag noong Miyerkules.
Nakaupo ako sa isang plastic bench sa koridor ng Public Prosecutor’s Office nang siya ay dumating. Madilim na baso. Tatak na bag. Pininturahan na parang para sa masa.
Nakita niya ako.
Nakita niya si Mariela sa kabilang panig.
Nakita niya na magkasama kami.
“Mariela, ” sinabi ng aking ina. Naglakad siya papunta sa kanya nang hindi niya ako nakikita. Mariela, anak na babae, ang baliw na babaeng ito ay manipulahin ka. Umalis na tayo.
Hindi bumangon si Mariela.
“Nanay, hiniling mo ba sa isang abogado na magbayad ng pirma ng aking kapatid? ”
Kinagat ng nanay ko ang bag.
“Ginawa ko ito para sa pamilya, si Mariela. Hindi mo maintindihan kung paano hawakan ang mga bagay na ito.
“Para sa pamilya? ” Iniwan mo si Ana sa pagbagsak ng limang oras, Nanay.
Ang aking ina ay lumingon upang tumingin sa akin. Sa kauna-unahang pagkakataon sa apat na araw ay tiningnan niya ako sa mata.
“Ang maliit na batang babae na iyon ay hindi dapat ipinanganak. At alam mo ito, Elena.
Doon na.
Ang hinintay kong marinig ng 32 taon.
Hindi ito nasaktan tulad ng naisip ko. Binigyan niya ako ng iba pa. Tulad ng kapag sa wakas ay kumuha ka ng isang piraso ng baso na iyong inilibing sa iyong paa mula noong bata ka pa.
Para sa aking ina, hindi ako anak na babae. Ako ay isang maling pagkakamali na walang kahusayan na mamatay sa oras.
Tumayo si Mariela sa pagitan niya at sa akin.
“Nanay. ” Sasagutin mo ang hinihiling sa iyo ng Public Prosecutor’s Office. At pagkatapos ay hindi mo na ako hahanapin muli.
Umupo ang nanay ko.
Lumipas ang mga buwan.
Ilang buwan kaming natulog ni Ana sa sala ni Lupita. Buwan ng mga panawagan, paghaharap, ulat ng eksperto. Isang gabi, sa kusina ni Lupita, sinabi ko kay Mariela:
“Iwanan mo siya. ” Hayaan siyang panatilihin ang bahay. Pupunta kami ni Ana sa Querétaro.
Hinawakan ni Mariela ang aking mukha gamit ang parehong mga kamay.
“Kung sumuko ka, si Elena, ang susunod na matandang babae na nais magnakaw ng kanyang bahay ay iisipin na normal na magtiis. ” Hindi ka sumuko para sa iyong sarili. Sumuko ka para sa mga darating.
Nang gabing iyon ay hindi ako makatulog.
Kinabukasan ay nilagdaan ko ang pagpapatibay.
Ang hukom ay nagpasiya sa aming pabor. Isinalin ito ni Don Javier para sa akin sa pasilyo, sa isang mababang tinig, tulad ng kapag ang isa ay nagpapaliwanag ng isang bagay sa isang taong hindi na nakakaintindi ng mabuti:
“Niloko ka nila, anak na babae. Nakikita ito ng batas. Ang bahay ay hindi tumigil na maging kanya at Ana.
Hindi nakakulong ang nanay ko. Sinuspinde ng hukom ang kanyang pangungusap dahil sa edad. Ngunit nanatili ang nauna. At ipinagbabawal siyang lumapit kay Ana hanggang sa 18 na lumiliko si Ana. Iyon ay isinulat ng hukom gamit ang kanyang kamay. At binasa ko ito sa kanya, malakas, sa pasilyo, kasama ang aking baso.
Hindi ako tinitingnan ng nanay ko.
Patuloy siyang nakikipag-usap kay Mariela.
Na nasaktan ako ng isang segundo. Hindi na.
Bumalik kami ni Mariela sa bahay sa Coyoacán. Malinis kami. Itinapon namin ang baso ng alak na iniwan ng aking ina sa counter ng gabi ng pagbagsak. Tiniklop namin ang maliit na kumot ni Ana at inilagay ito sa sopa ng aking ama, kung saan ito ang kanyang tira.
Natutulog si Mariela dito sa katapusan ng linggo ngayon. Ang kanyang mga anak ay bumalik sa kama ng kama na binili ng aking ina upang i-cum ako. Sa oras na ito sila ay maligayang pagdating. Sa oras na ito ang kama ay talagang hiniram, hindi ninakaw.
Anim pang buwan na ang lumipas.
Nag-iisa ang nanay ko. Inupahan ko siya ng isang silid sa isang boarding house sa Tlalpan. Minsan sa isang buwan ipinadala ko siya ng mga groceries sa isang tao na naghahatid. Hindi ko ito nakikita. Hindi ko siya minarkahan.
Ang huling oras na ipinadala ko ang mga groceries, ang paghahatid ng tao ay bumalik sa akin ng isang mensahe.
“Sinabi ng ginang na sabihin sa kanya na siya ang kanyang ina. At na ito ay timbangin sa kanya.
Hanggang sa huling araw na nais niyang maging akin ang sakit.
Hindi ko ito natanggap.
Ngayon ay Sabado.
Si Ana ay nasa bakuran na nagbubuhos sa bougainvillea. Itinanim niya sila. 12 taong gulang na lang siya. Gumawa ako ng cake ng tsokolate para sa kanya. Sumama si Mariela kasama ang kanyang mga anak. Mayroong labindalawang kandila at walang nagtanong sa kanya na pumunta sa maliit na silid sa likuran.
Bago dumating ang mga tao, binigyan ko si Ana ng isang bagong susi.
Ang nakabukas.
“Akin ba ito, Mommy? ”
“Ito ay sa iyo, ang aking buhay.
“At walang magbabago para sa akin? ”
Yumuko ako. Tinapik ko ang buhok niya sa likuran ng kanyang tainga. Hindi ko sinabi.
Ang Hinahamon:
“Kung may nagbabago dito, minarkahan mo ako. ” At darating ako. Kahit na ito ay nasa tungkulin. Kahit umuulan. Darating na ako.
Dahan-dahang tumango si Ana. Tulad ng kapag naiintindihan niya ang isang bagay na malaki.
Inilagay niya ang susi sa bulsa ng kanyang damit.
Minsan, sa gabi, tumingin pa rin ako sa beranda bago i-lock ito. Walang laman. Ito ay walang laman sa loob ng isang taon. Ngunit sumilip ako.
Ang isa ay patuloy na tumingin, kahit na wala nang makita.