Walong taon nang umiiyak ang aking ina sa puntod ng aking kapatid… Hanggang KAHAPON, nakita ko siyang nagtatrabaho sa rehistro sa 7-Eleven na parang hindi siya namatay. Nang lumingon siya, tiningnan niya ako nang diretso sa mata at sinabing: “Huwag mong sabihin kay Tatay na nahanap mo na ako.”

Nanigas ako.

Binasa ko nang tatlong beses ang huling linya, na para bang kung uulitin ko iyon ay hindi na ito gaanong kakila-kilabot. Kung malalaman ito ni Tatay bago mo ako pakinggan, nasa panganib si Nanay.

Hinawakan ko nang mahigpit ang manibela gamit ang dalawang kamay ko dahil pakiramdam ko ay hihimatayin na ako. Sa labas, ang eskinita ay mukhang pareho pa rin gaya ng dati: mga motorsiklong dumadaan, mga ilaw ng botika, mga taong nagkakape at naninigas, isang magkasintahang nagtatalo sa tabi ng taxi. Patuloy na gumagalaw ang lahat na parang hindi basta-basta nahati ang mundo.

Buhay pa ang kapatid ko. Walong taon. Walong taon ng panonood sa pagtanda ng aking ina sa harap ng isang walang laman na puntod. Walong taon ng pakikinig sa aking ama na sinasabing kailangan na naming hayaang magpahinga ang mga patay. At ngayon, ang sulat na ito. Huwag mong sabihin kay Tatay. Nasa panganib si Nanay.

Nakaramdam ako ng isang nakapangingilabot na sensasyon na umaagos mula sa aking tiyan. Hindi pa iyon takot. Isa itong mas maruming bagay. Isang lumang hinala na biglang natagpuan ang hugis nito. Ang aking ama.

Advertisements

Kinuha ko ang telepono ko para tawagan si mama, pero napatigil ako. Kung tama si Ivan at may nakatingin… kung talagang mahalaga ito na hindi alam ni papa… kung gayon ang isang normal na tawag ay maaaring sapat na para sirain ang lahat.

Huminga ako nang malalim. Binuksan ko ang lokasyon sa mapa. Silver Lake . 118 Ocean Drive . Mga dalawampung minuto ang layo, depende sa trapiko. Tiningnan ko ang oras. Alas-10:47 na ng gabi.

Kaya ko nang umuwi. Kaya kong tumakbo sa kwarto ng mga magulang ko, gisingin si Mama, sigawan si Papa, at humingi ng paliwanag. Pero may kung ano sa loob ko na alam na kung gagawin ko iyon, hindi magtatagal ang katotohanan. Palaging may kakaibang paraan si Papa para patahimikin ang mga bagay-bagay. Na lutasin ang mga ito bago pa man ito sumabog. Hindi sa pamamagitan ng mga suntok, hindi sa pamamagitan ng mga iskandalo. Sa pamamagitan ng katahimikan. Sa pamamagitan ng mga utos na mahina. Sa pamamagitan ng lamig na parang kontrol at kung minsan ay puro kawalan lamang.

Pinaandar ko ang kotse.

Sa buong biyahe papuntang Silver Lake , pakiramdam ko ay may nasa likuran ko. Tiningnan ko ang rearview mirror kada dalawang minuto. Isang puting SUV ang nanatili sa likuran ko na may tatlong ilaw at ikinabahala ko, pero namatay din ito kalaunan. Gayunpaman, nang marating ko ang kapitbahayan, hindi ako agad nag-park. Umikot ako ng dalawang bloke, nilampasan ang address nang isang beses, at nagpatuloy sa pagtakbo.

Maliit lang ang bahay sa 118 Ocean Drive , iisang palapag lang, may nagbabalat na beige na pintura at itim na gate. Walang espesyal. Walang nagsasabing may nagtatago rito. Walang ilaw sa labas. Nag-park ako kalahating bloke ang layo at pinatay ang makina. Alas-11:26 na.

Lumipas ang dalawang minuto. Pagkatapos ay tatlo. Alas-11:31, bumukas nang kaunti ang pinto ng bahay. Walang lumabas. Kaunting dilim lang ang nakita ko. Naghintay pa ako ng sampung segundo at lumabas ng kotse.

Parang walang laman ang mga binti ko. Naglakad ako papunta sa gate, lumilingon sa paligid, naghihintay na marinig ang pangalan ko, ang makina, o kahit ano. Wala. Halos walang tao sa kalye. May asong tumahol sa di kalayuan. May TV na tumutunog nang malakas sa bahay sa kabilang kalye. Itinulak ko ang gate. Hindi ito naka-lock. Bumukas ang pinto bago pa ako makatok.

At naroon siya. Si Ivan. Mas payat, oo. Mas matigas ang mukha niya. May bahagyang pag-urong ng buhok at maitim na anino sa ilalim ng mga mata niya na hindi ko na matandaan. Pero siya nga iyon. Ang kuya ko. Ang nagturo sa akin magbisikleta sa pamamagitan ng pagtulak sa akin sa buong kapitbahayan noong ako ay walong taong gulang. Ang nagtanggol sa akin minsan mula sa ilang mga lalaki sa labas ng middle school. Ang taong iniyakan ko hanggang sa mawalan ako ng boses.

Nakita ko siya at mas lalong nag-react ang katawan ko bago ang ulo ko. Niyakap ko siya. O sa halip, bumangga ako sa kanya. Nanatiling nanigas si Ivan nang ilang segundo, na parang hindi niya alam ang gagawin sa bigat ng isang taong gusto pa rin siyang buhayin. Pagkatapos ay niyakap niya ako, at doon ako tuluyang nawalan ng malay.

“Akala ko patay ka na,” sabi ko sa kanya habang umiiyak, ang mukha ko ay nakasubsob sa kanyang dibdib. Naramdaman kong nahihirapan siyang lumunok. “Alam ko.” “Kami ang naglibing sa iyo, Ivan. Si Nanay ang naglibing sa iyo.” “Alam ko,” ulit niya, ang kanyang boses ay nagbabara.

Bigla akong humiwalay para hampasin siya sa balikat gamit ang nakabuka kong kamay. “Hindi, wala kang alam! Wala kang alam! Walong taon! Walong taon!” Hindi niya ipinagtanggol ang sarili niya. Hindi niya ako pinigilan. Tinanggap niya ang suntok at tumingin sa ibaba na parang nararapat lang sa kanya. “Tuloy ka sa loob,” mahina niyang sabi. “Ayokong may makakita sa atin.”

Nanginginig akong pumasok. Amoy basa ang bahay, iniinit na kape, at gamot. Kulang na kulang ang mga gamit: isang natitiklop na mesa, dalawang upuan, isang lumang sofa, isang maliit na TV, at laging nakasarang mga kurtina. Hindi ito mukhang tahanan. Mukhang isang hiram na lugar para magtago mula sa buhay.

Sa isang sulok, may isang bukas na backpack na may mga nakatuping damit at isang maliit na kahon ng mga tableta. Sa mesa, isang burner phone, isang notebook, at isang handgun. Nakita ko ito at natigilan. Sinundan ni Ivan ang tingin ko. “Hindi ko ‘yan gagamitin sa’yo,” sabi niya. “Anong nangyari sa’yo?” Hindi iyon iisang tanong. Marami iyon.

Ni-lock niya ang pinto. Pagkatapos ay ipinasok niya ang isang deadbolt sa lugar. Ang kilos na iyon, na awtomatikong ginawa niya, ay nagparamdam sa akin na mas malala pa sa sandata. “Umupo ka.” Hindi ako umupo. “Magsimula ka sa simula,” sabi ko sa kanya. “Dahil kung hindi ka magpapaliwanag ngayon, isinusumpa kong didiretso ako kay Nanay at pagkatapos ay sa pulisya.”

Nagpakawala si Ivan ng walang-katawang tawa. “Ang mga pulis ang unang bagay na matagal nang hindi nagagamit.” “Huwag mo akong pagsalitaan nang ganyan. Hindi matapos mawala nang walong taon.” Sa wakas ay tumingala siya. Ang kanyang mga mata ay puno ng isang bagay na hindi ko agad mabasa. Hindi lang iyon basta pagkakasala. Ito ay pagkapagod. Matandang takot. Para bang natutulog siyang nakadilat ang isang tainga sa loob ng maraming taon.

“Hindi ko naman planong mawala,” sabi niya. “Plano kong umalis nang isang linggo.” Naramdaman kong lalong bumigat ang hangin sa kwarto. “Saan pupunta?” “Sa Santa Fe daw. Pero hindi ako makakarating doon.” “Tapos yung banggaan…” “Hindi akin.”

Kinailangan kong humawak sa sandalan ng upuan. “Kaninong bangkay iyon?” Sandali bago sumagot si Ivan. “Isang taong patay na.” Kumalam ang sikmura ko. “Anong sinasabi mo?” “Na noong araw na iyon, humingi sa akin ng pabor si Tatay.”

Ayan na. Ang butas. Ang sentro ng lahat. Ang aking ama.

Tinakpan ni Ivan ang mukha niya gamit ang kamay. “Sinabi niya sa akin na kailangan niya akong magdala ng ilang dokumento at trak papunta sa isang lugar sa highway. Iyon lang. May mga inorder na ako para sa kanya, natatandaan mo ba? Ginamit niya ako bilang drayber, mensahero, o handyman. Akala ko pa naman ay kahina-hinala lang iyon—pera, mga invoice, mga suhol sa mga pulis trapiko… maliit na halaga kumpara sa kung ano talaga iyon.” “Ano ba talaga iyon?” Dahan-dahang umiling si Ivan. “Kung sasabihin ko sa iyo ang lahat, wala nang balikan.” “Wala nang paraan pabalik mula nang makita kita sa kabaong na iyon.”

Sumunod ang isang nakapangingilabot na katahimikan. Pagkatapos ay nagsalita siya. Sinabi niya sa akin na ang gabing walong taon na ang nakalilipas ay hindi isang aksidente lamang. Na ang sunog ay sinadya. Na ang mga papel, ang kuwintas, at ang relo ay sadyang itinanim. Na nakita niya ang bangkay sa upuan nang sinubukan niyang umatras, at ang pumigil sa kanya ay ang aming sariling ama. “Sinabi niya sa akin na tapos na ito. Na ngayon ay mayroon akong dalawang pagpipilian: tulungan siya o maging ang susunod.”

Hindi ako makahinga nang maayos. “Tulungan siya saan?” “Sa pamamagitan ng pananahimik.”

Humakbang ako ng dalawang hakbang patawid ng kwarto at pakiramdam ko ay masusuka na ako. “Hindi,” bulong ko. “Hindi. Ayaw ni Tatay…” “Oo,” sabi ni Ivan, nang walang emosyon. “Oo, kaya niya. At hindi iyon ang pinakamasamang bahagi.”

Ipinaliwanag niya na ang tatay ko ay sangkot sa isang bagay na hindi ko lubos maisip. Hindi lang ito negosyo ng mga piyesa ng sasakyan, o pagpapadala, o mga kontrata. Gumagamit siya ng mga bodega, tindahan, at ruta ng kargamento para maglipat ng iba pang mga bagay. Minsan ay mga tao. Mga ninakaw na gamit. Pera. At kapag may nakakita ng sobra, nawawala ang mga ito sa iba’t ibang paraan. “May nakita akong ledger,” sabi ni Ivan. “Isa kung saan nakatala ang mga petsa, bayad, plaka ng sasakyan. Mga pangalan. Naisip kong komprontahin siya. Akala ko kahit papaano sa akin, hindi siya maglalakas-loob. Isa akong hangal.”

Tiningnan ko siya at nakita ko ang dalawampu’t limang taong gulang kong kapatid nang sandaling iyon, hindi ang lalaking nasa harap ko. Mayabang, marangal, mapusok. Eksakto kung paano siya dati. “At pinakawalan ka niya?” “Hindi naman talaga.” Sa wakas ay umupo siya. Nanatili akong nakatayo. “Inilabas nila ako ng estado nang gabing iyon. Dalawa sa kanyang mga tauhan. Dinala nila ako muna sa Jersey , pagkatapos ay sa Florida . Ang ideya ay itago ako habang humuhupa ang sitwasyon at pagkatapos ay gamitin ako sa isang lugar na hindi ako makakasagabal. Ngunit sa daan, may nangyari… natakot ang isa sa dalawang lalaki. Sinabi niya na hindi siya pumatay ng mga anak ng sinuman. Hinayaan niya akong makatakas sa isang gasolinahan. Binigyan niya ako ng pera, isang pekeng pangalan, at sinabi sa akin na kung matalino ako, hindi ko na hahanapin muli ang aking pamilya.”

“At nakinig ka sa kanya?” singhal ko, habang muling nag-aalab ang galit. “Nakinig ka sa kanya habang naghihingalo si Nanay sa loob?” Napatikom si Ivan ng kanyang panga. “Dalawang beses akong bumalik.” Pinatahimik ako nito. “Ang unang beses, pagkatapos ng isang taon. Dumating ako nang gabi. Nakita ko ang bahay mula sa labas. Naroon pa rin si Tatay. May isang trak na nakilala kong nakaparada sa harap—isa sa mga ginamit ng mga lalaking naglipat sa akin. Nakuha ko ang mensahe. Ang pangalawang beses ay noong nagtapos ka.”

Kumurap ako. “Nandoon ka ba?” Tumango siya. “Nasa likod ng auditorium. Nakasuot ng sumbrero. Nakita kong niyakap mo si Mama. Hindi si Papa. Sumasagot siya ng tawag tapos umalis siya bago matapos ang seremonya.”

Sa wakas ay umupo na rin ako dahil pakiramdam ko ay hindi ko na kayang tumayo pa. “Bakit ngayon?” tanong ko. “Bakit ngayon ka pa lumalabas?” Nakatitig si Ivan sa dingding. “Dahil noong nakaraang linggo, may narinig ako.” Hindi ko nagustuhan ang tono niya. “Ano ang narinig mo?” “Hindi na siya kapaki-pakinabang kay Nanay kung mananahimik lang siya.” Nakaramdam ako ng yelo sa likod ko. “Magpaliwanag ka.” “Iniisip ng tatay mo na masyadong nagsalita ang nanay mo.” “Kanino?” “Hindi ko alam. Siguro sa simbahan. Siguro sa isang kaibigan. Siguro kahit kanino. Sa puntong ito, nakakakita na siya ng mga banta kahit saan. Sa loob ng ilang buwan, tinitingnan niya ang telepono ng matandang babae, sinusubaybayan ang iskedyul nito, at nagtatanong tungkol sa mga bisita nito. At tatlong gabi na ang nakalipas, narinig ko siyang nagsabi ng isang pariralang alam ko na: ‘Kailangang patulugin ang matandang babaeng iyon bago niya tayo ilubog.’”

Bigla akong tumayo. “Hahanapin natin siya ngayon din.” Mariin na umiling si Ivan. “Hindi naman sa ganoon.” “Paano naman?” “Una, kailangan mong maunawaan na hindi nag-iisa si Tatay sa trabaho. Kung mawala man siya o kung pakiramdam niya ay nakukulong siya, gagawin ng iba ang lahat ng kailangan para sa kanya.” “Wala akong pakialam.” “Oo. Dahil iniisip mo pa rin na sirang pamilya ito. Hindi naman. Isa itong hawla na may susi sa labas.”

Napuno ang bahay ng ugong ng isang lumang refrigerator. Dahan-dahang dumaan ang isang sasakyan sa labas. Pareho kaming nanatiling tahimik hanggang sa mawala ang ingay. “May alam ba si Nanay?” tanong ko. “Mas kaunti ang alam niya kaysa sa iniisip niya. Palagi niyang pinaghihinalaan na kakaiba ang aksidente. Kaya nga gusto niyang makita ang bangkay. Kaya nga hindi siya pinayagan ng tatay mo. Pero kalahati ng sakit na nararamdaman niya ay dahil sa hindi niya pag-unawa, hindi dahil sa pagkaalam.”

Tinakpan ko ang bibig ko gamit ang kamay ko. “Kailangan kong sabihin sa kanya na buhay ka.” “Oo,” sabi niya. “Pero kapag nasa tabi niya ako. At malayo sa kanya.” “Paano natin gagawin iyon? Hindi naman siya iniiwan ni Tatay mag-isa sa gabi.” Yumuko si Ivan papunta sa mesa at binuksan ang notebook. Sa loob ay may mga iskedyul, plaka, pangalan, at mga ginuhit na sketch. Hindi ito basta-basta notebook. Isa itong surveillance map. “Bukas pupunta ang nanay mo sa sementeryo,” sabi niya.

Tiningnan ko siya, nagulat. “Paano mo nalaman?” “Dahil pumupunta siya tuwing ika-labing-anim ng bawat buwan. Kahit umuulan. Kahit na masama ang pakiramdam niya. Kahit magkunwari siyang naiinis ito sa kanya. Hinahayaan niya itong umalis dahil alam na alam niya kung gaano katagal iyon.”

Tama siya. Pumupunta si Nanay tuwing ika-labing-anim. Mas tumatak sa akin ang detalyeng iyon kaysa sa iba pa. Ilang taon nang wala ang kapatid ko pero may alam pa rin siya tungkol sa amin. “Haharangan natin siya roon bukas,” patuloy niya. “Pumunta ka gaya ng dati. Lalapit ako kapag nag-iisa siya. Dadalhin natin siya sa likod, kung saan naroon ang mga lumang libingan. May handa akong kotse.” “At pagkatapos?” “Pagkatapos ay itatago natin siya nang ilang sandali.” “Saan?” Hindi siya sumagot. “Ivan.” “Mas mabuti kung mas kaunti ang alam mo.”

Napahagalpak ako ng tawa, pero puro kaba ang nararamdaman ko. “Hindi kapani-paniwala. Bumangon ka na naman galing sa mga patay tapos inuutusan mo pa rin ako na parang kuya.” Ngumiti siya nang maliit. Maliit lang. At ang maliit na kilos na iyon ang lalong sumira sa akin kaysa sa lahat ng nangyari, dahil kahit sandali, siya na ulit ang dating tao.

Tapos tumunog ang telepono niya. Sabay kaming napalingon. Nakita ni Ivan ang screen at naubos lahat ng dugo sa mukha niya. “Sino ‘yan?” tanong ko. Hindi siya sumasagot. Patuloy na nagba-vibrate ang telepono sa mesa, mapilit. Lumapit ako at nabasa ko ang pangalan bago niya ito ibinaba. Dad.

Parang biglang tumalon ang puso ko sa lalamunan ko. “Alam ba niya na nandito ka?” “Hindi niya dapat alam.”

Tumigil sa pagtunog ang telepono. Pagkalipas ng limang segundo, nag-vibrate ulit ito. Sa pagkakataong ito, may pumasok na mensahe sa akin. Ang sarili kong telepono, nasa bag ko. Kinuha ko ito gamit ang mga kamay kong malamya. Mensahe iyon mula sa tatay ko. Nasaan ka? Nagkasakit ang nanay mo. Umuwi ka na. At huwag mong sagutin ang mga tawag ng mga hindi mo kakilala.

Tumingala ako kay Ivan. Tila hindi na siya nagulat. Tila kinukumpirma niya ang hinala. “Ano?” sabi ko. “Anong nangyayari?”

Dinampot ni Ivan ang kanyang baril at sinuri ang magasin gamit ang mabilis at malamig na galaw na lalong nagpanginig sa akin. “Ang nangyayari,” sabi niya habang nakatingin sa bintana, “ay wala na tayong oras hanggang bukas.”

Noong una, wala akong narinig. Pagkatapos ay narinig ko. Sa labas, sa kalye, isang malaking sasakyan ang huminto. Pagkatapos ay isa pa.

Related Posts

“Nay, Sunduin Mo Ako… Ang Pamilya ng Asawa Ko, Huwag Mo Akong Isama”: Isang Koronel ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Nagmadaling Iligtas ang Kanyang Anak na Babae, Ngunit Nang Sinubukan Siyang Pahiyain ng Isa sa Pinakamakapangyarihang Pamilya ng Amerika, Nalaman Nila Nang Huli Na Ang Lahat Na Napili Nila Ang Maling Ina Bilang Kaaway

I was still wearing my uniform when I left Fort Liberty that evening. My black dress jacket was perfectly pressed. The ribbons and medals on my chest…

Nabuntis ang kapatid ko sa anak ng asawa ko. Pagkatapos ay ipinakita niya ito sa pamamagitan ng mikropono sa harap ng tatlong daang bisita, sa kalagitnaan ng pagdiriwang ng aking ikasampung anibersaryo ng kasal.

Inagaw niya ang mikropono mula sa DJ. “Buntis ako sa anak ni Eric,” sabi ni Natalie. Tapos ngumiti siya. Sa akin. Nadulas ang baso ng alak ni…

Buong kwento: Pagkatapos kong maipanganak ang aming mga triplets, pumasok ang aking asawa sa aking silid sa ospital kasama ang kanyang kabit — na buong pagmamalaking may dalang Birkin bag.

Nang gabing iyon ay umiyak ako hanggang sa wala nang natitirang luha, yakap ang aking tatlong anak na lalaki habang ang alingawngaw ng tawa ni Adrian ay…

Sinampal ng nanay ko ang anak ko dahil sa isang laruan at nagkunwari ang buong pamilya na hindi nila nakita ang dugo. Hindi ako umimik; dinala ko siya sa ospital…

Hindi ito kailangan. Nakatayo ang nanay ko habang nakapatong ang kamay sa sandalan ng armchair, kasingputla ng dingding kung saan nakasabit pa rin ang litrato ko sa…

Noong araw na nakatanggap ako ng milyun-milyong dolyar na kabayaran para sa aksidenteng muntik na akong maparalisa, wala akong sinabi kahit isa. Binilhan ko lang ang anak ko ng isang napakamahal na laptop para sa kanyang pag-aaral… pero habang inililipat ko ang kanyang mga file mula sa kanyang lumang computer, may lumabas na litrato kung saan niyakap niya ang kabit ng aking asawa na may caption na: “Ang tunay kong ina ay nararapat na makasama sa aming bagong bahay.” Pagkatapos, may tumawag gamit ang pangalang “Nanay Irene,” at narinig ko ang aking asawa na nagsabi: “Ngayong gabi, sa wakas ay naalis na natin ang istorbo.”

Ang unang linya ng testamento ay mababasa: “Iniiwan ko ang ari-arian na matatagpuan sa Coyoacán kay Teresa Aguilar, dahil siya lang ang taong nagmalasakit sa akin nang…

Naglilingkod ako sa isang war zone bilang combat medic nang padalhan ako ng kapitbahay ko ng video. Kinakaladkad ng boyfriend ng asawa ko ang anak ko papasok sa bahay.

“Ano ang mangyayari?” Tiningnan ni David ang nagyelong video sa screen: Si Matthew na puno ng luha ang mukha, ang kamay ni Brian sa kanyang buhok, si…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *