WALONG TAON NA UMIYAK ANG NANAY KO SA HARAP NG LIBINGAN NG KAPATID KO… HANGGANG KAHAPON NAKITA KO SIYA NA SUMUSUNOD SA ISANG OXXO NA PARA BA HINDI SIYA NAMATAY. NANG LUMINGON SIYA, TININGNAN NIYA AKO DIRETSO SA MATA AT SABI, “HUWAG MO SASABIHIN KAY TATAY NA NAKITA MO NA AKO.”

Natigilan ako habang nakahawak sa papel sa pagitan ng mga daliri ko at may pumasok na ideya sa isip ko na parang basag na salamin: kung buhay si Ivan, may nagdesisyon pa ring ilibing siya.

Sumilip ako sa pamamagitan ng maulap na windshield at, sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, naunawaan ko kung bakit hindi na bumalik ang tatay ko sa sementeryo.

Hindi ako agad nagsimula. Pinilit kong huminga, magbilang hanggang sampu, at punasan ang mga luha ko gamit ang likod ng aking kamay. Alas-dose y medya na noon. Mga dalawampung minuto ang layo ng Las Joyas nang mga oras na iyon kung walang mga checkpoint o trailer na tumatawid. Maaari sana akong umuwi. Maaari ko sanang ginising si mama, sinabi sa kanya na buhay si Ivan, pinanood siyang magpahinga muli, ngunit sa pagkakataong ito sa ibang paraan. Maaari ko sanang tinawagan si papa, na tiyak na nasa opisina pa noong mga oras na iyon o nasa isa sa kanyang mga “work trip” na hindi niya ibinigay ang mga detalye.

Pero ang pariralang iyon ay tumatak pa rin sa aking isipan:

Kapag nalaman ito ni Papa bago mo pa ako marinig, nasa panganib si Mama.

Advertisements

Nagsimula ako.

Habang naglalakad ako ay nakatingin ako sa rear-view mirror, gaya ng hiniling niya sa akin. Bawat headlight ng sasakyan ay mukhang kahina-hinala sa akin. Bawat nakaparadang sasakyan, isang banta. Si León sa gabi ay palaging tila malungkot para sa akin, ngunit sa pagkakataong ito ay pakiramdam niya ay binabantayan siya. Dumaan ako sa mga lugar na halos tulog, sa mga bakanteng lote, sa mga kalye na may mga payat na aso na sumisinghot ng mga garbage bag. Nang sa wakas ay natagpuan ko ang Mar de Plata Street, ang orasan sa dashboard ay nagbabasa ng 11:29.

Hindi isang bahay ang Bahay 118. Isa itong lumang kapitbahayan na kupas na ang harapan at may dilaw na spotlight na umiilaw sa pasilyo. Naglaro ako minsan. Walang nagbukas. Naglaro ako ng isa pa. Pagkatapos ay narinig ko ang langitngit ng isang kadena, at bahagya lang bumukas ang pinto.

Tiningnan ako ni Ivan mula sa butas.

Mas malala ang itsura niya nang mas malapitan kaysa sa OXXO. Pagod. Lumulubog ang mga mata. Parang isang taong natutulog nang maraming taon na gising ang isang tainga.

Pumasok ako nang walang sinasabi at isinara niya ulit gamit ang dalawang kandado.

Minimal lang ang kwarto kung saan niya ako inilagay: isang pang-isahan na kama, isang plastik na mesa, isang lumang bentilador at isang Birhen ng San Juan na nakasabit na may baluktot na pako. Amoy iniinit na kape at amoy halumigmig ang mga ito.

Nakatayo ako roon, yakap-yakap ang OXXO bag ko na parang may silbi ito.

“Magsalita ka,” sabi ko. Bago ako mawalan ng malay o sampalin ka.

Muntik nang ngumiti si Iván, pero hindi iyon lumabas.

“Oo, ikaw nga,” bulong niya.

“Huwag mong sabihin na parang madamdamin ito. Inilibing ka namin, Ivan. Nagkasakit si Mama. Tumigil ako sa pag-aaral ng high school nang isang semester dahil hindi man lang ako makabangon sa kama. At ikaw—” Nabasag ang boses ko. Nasaan ka?

Naupo siya sa gilid ng kama at tumitig sa sahig.

“Hindi akin ang katawan.”

Naramdaman kong lumiit ang kwarto.

“Alam ko na ‘yan.”

“Hindi, hindi mo alam. Ang bangkay ay yaong sa isang lalaking nagtrabaho para sa tatay mo.”

Hindi ko maintindihan noong una. Matagal bago ko maintindihan ang mga salitang iyon. Nang maintindihan niya iyon, naduduwal ako.

“Saan siya nagtrabaho?”

Tumingala si Ivan. Natatakot ako. Hindi sa alaala. Sa kasalukuyan.

“Hindi lang basta may-ari ng mga talyer si Tatay.”

Tumawa ako, pero isa itong pangit at walang kabuluhang tawa.

“Huwag mong sabihin sa akin na isa siyang narco.”

“Hindi naman talaga. Ito ay… link. Inilipat niya ang mga paninda, pera, mga pabor. Hinugasan niya ang mga mukha ng mga taong ayaw madumihan ang kanilang mga kamay.”

Gusto ko nang umalis. Dahil sa sandaling mahubog ang isang napakalaking bagay sa pamamagitan ng mga salita, hindi na ito magiging hinala at nagiging isang mana.

“At paano mo nalaman ‘yan?”

Napalunok si Ivan.

“Kasi siya ang naglagay sa akin. Sa edad na dalawampu’t dalawa, gumagawa na ako ng mga lap para sa kanya. Sabi niya pansamantala lang daw iyon, mapagkakatiwalaan daw siya, na balang araw magiging akin din ang lahat. Akala ko matalino ako. Hanggang isang gabi, may nakita akong hindi ko dapat makita.”

Nagkaroon ng napakatinding katahimikan na maging ang bentilador ay lalong lumakas ang tunog.

“Ano ang nakita mo?”

Masyadong natagalan bago siya nakasagot.

“May inuutusan si Tatay na mawala.”

Ramdam ko ang kabog ng dibdib ko dahil sa mga salitang iyon.

“Hindi.”

“Oo. At hindi iyon ang unang beses. Unang beses ko pa lang doon. Gusto ko nang umalis. Sinabi ko sa kanya na ayaw ko nang malaman ang kahit ano. Sinabi niya sa akin na walang umaalis sa tabi niya na nakakaalam ng alam niya. Pagkalipas ng dalawang araw, pinahatid niya ako sa Silao, para kumuha ng ilang papeles. Sa kalsada, hinarangan nila ang daan ko.”

“Gusto ka ba nilang patayin?”

“Oo. Pero naghihinala na ako. May mga kopya siya ng ilang notebook, pangalan, deposito, at plake. Kung sakaling may mangyari sa akin. Nang makita ko ang trak sa likuran ko, bumaba ako bago ang tulay. Tumakbo ako papunta sa masukal na lugar. Narinig ko ang katok. Pagkatapos ay ang pagsabog.”

Hindi ko mapigilang panoorin siya. Hinahanap niya ang kapatid na nagnakaw ng mga damit ko at nagturo sa akin magmaneho. Sa halip, may isang lalaking nagkukwento tungkol sa sarili niyang kamatayan na para bang inilalarawan niya ang ulan.

“At bakit walang naghanap sa iyo?”

“Dahil tiniyak ni Tatay na hindi nila ako hahanapin. Isinara niya ang kabaong, minadali ang lahat, at sinabi sa lahat na nakilala nila ako dahil sa mga gamit ko. Tiyak na may inilagay siyang tao sa opisina ng tagausig. Sinubukan kong lumapit sa bahay minsan, makalipas ang ilang buwan. Nakita ko sila sa bintana. Nakita ko nang masama si Nanay… at may nakita akong trak sa labas, isa sa mga iyon. Naintindihan ko na nagmamasid pa rin sila.”

“Walong taon na, Ivan.”

Pinikit niya ang kanyang mga mata.

“Yung unang dalawa, nagtatago ako sa Aguascalientes. Tapos sa San Luis. Binago ko ang pangalan ko, mga trabaho, lahat. Sa tuwing naiisip kong bumalik, may nagsasabi sa akin na nagbabantay pa rin sila. Minsan, nag-iwan sila ng litrato ni mama sa pinto ng kwartong inuupahan niya. Kinausap nila ulit ako para lang sabihin kung anong oras ka aalis ng unibersidad.”

Nanlamig ang likod ko.

“Ako rin?”

“Ikaw palagi. Si Mama lagi. Alam ni Papa na ikaw lang ang paraan para hindi ako mataranta.”

Hindi ko alam kung gaano kami katagal natahimik. Naririnig ko ang sarili kong paghinga, mabilis, at katawa-tawa. Gusto ko siyang kamuhian at yakapin nang sabay.

“Kung gayon, bakit ngayon?” tanong ko sa wakas. Bakit mo hinahayaang makita ang iyong sarili sa isang OXXO, nang ganoon-ganoon lang?

Lumingon si Ivan sa nakasarang bintana.

“Dahil may nagbago.

May kinuha siyang dilaw na sobre mula sa ilalim ng kutson. Iniabot niya ito sa mga kamay ko.

“Buksan mo.”

Sa loob ay may mga kopya ng mga pahayag, malabong mga litrato, at isang nakatuping papel na may listahan ng mga pangalan. Sa dalawa sa mga ito ay nakilala ko ang mga apelyido na lumabas sa lokal na pahayagan. Mga negosyante. Isang konsehal. Isang kumander.

“Hindi ko maintindihan.”

“Hindi na pinagtataguan ni Tatay ang iba. Ngayon ay nililinis na nila siya. Sa loob ng ilang buwan, nag-aalis siya ng laman ng mga account, nagbebenta ng mga bagay-bagay, at nagsasara ng mga kasunduan. Gusto na niyang umalis. At kapag umalis ang isang taong tulad niya, wala siyang iniiwang katapusan. Ni mga saksi.”

Nanikip ang tiyan ko.

“Nanay.”

Tumango si Ivan.

“May alam si Mama.

“Wala siyang alam. Walong taon nang nagdadalamhati ang nanay ko.”

—Eksakto. Dahil hindi siya lubusang nakatulog nang mahimbing nang araw na iyon.

Tiningnan ko siya nang hindi kumukurap.

“Ano’ng sinasabi mo?”

Napahilamos si Ivan ng mga kamay sa mukha niya.

“Bago ang libing, nang kausapin ni Tatay ang tagapaglibing, iminulat ni Nanay ang kanyang mga mata. Maliit. Sapat na para makita na ang relo at kadena ay hindi nakalagay sa isang sunog na bangkay… Nasa mesa ang mga ito. Hindi napansin ni Tatay. Napansin niya. Sa tingin ko kaya siya nakulong. Dahil may bahagi sa kanya na alam na may mali, kahit walang nagpahintulot sa kanya na sabihin ito.”

Gusto ko ulit umiyak, pero walang lumabas. Puro tuyong paso lang.

“Kung gayon, kailangan mo na siyang ilabas sa bahay ngayon din.”

“Oo. Pero mag-ingat ka. Kapag may napansin si Tatay na mali, ililipat niya ang lahat bago pa tayo makakilos.”

“Ano?” Ireport ito? Gamit ang mga maruruming kopyang iyon?

“Hindi lang ‘yan. May iba pa.”

Nag-iba ang boses niya nang sabihin niya iyon. Nabawasan ang takot. Mas lalong nagalit.

“WHO?”

Dumukot si Iván sa bulsa ng kanyang pantalon at kumuha ng isang maliit na litrato, na nakatupi sa mga sulok. Iniabot niya ito sa akin.

Kinuha ko ito.

Isa itong lumang imahe, kuha sa tila isang salu-salo o barbecue. Makikita mo ang aking tatay, na mas bata, na may hawak na beer. Sa kanyang tabi ay si Iván, isang tinedyer pa rin. At sa kabilang banda… isang babaeng hindi ko kilala. Morena, na may matigas na ngiti. Sa harap niya, isang batang babae na mga anim na taong gulang, na may dalawang baluktot na tirintas at isang kulay rosas na dyaket.

Sa likod ay isang petsa mula siyam na taon na ang nakalilipas.

“Sino sila?” tanong ko.

Hindi agad nakasagot si Ivan.

“Ang dahilan kung bakit hindi ka pinayagang lumapit ni Tatay sa opisina niya tuwing Linggo.

Levanté la vista.

“Hindi.”

“Oo. Ang pangalan ng babaeng iyon ay Rebekah. At ang batang babae na iyon…”

Naantala ito dahil sa labas, sa pasilyo, may narinig akong mga yabag.

Pareho kaming nakatayo nang hindi gumagalaw.

Hindi iyon mga baitang ng isang kapitbahay na walang tulog. Mabagal ang mga iyon. Mabigat. Para bang may naghahanap ng numero ng pinto.

Biglang pinatay ni Iván ang bentilador. Nabalot ng matinding katahimikan ang silid.

Huminto ang mga yabag sa kabilang panig.

Pagkatapos ay may malakas na katok sa pintuan sa harap ng kapitbahayan.

Isa.

Dos.

Tatlo.

Hinawakan ni Iván ang pulso ko nang sobrang higpit kaya sumakit ito.

Nawala na ang kaunting kulay na natitira sa mukha niya.

At pagkatapos, mula sa labas, mahinahong sinabi ng isang tinig ng lalaki:

“Alam kong nandyan ka, bata. Buksan mo bago pa lumala.”

Nakilala ko agad ang boses na iyon.

Sa tatay ko iyon.

Related Posts

“Nay, Sunduin Mo Ako… Ang Pamilya ng Asawa Ko, Huwag Mo Akong Isama”: Isang Koronel ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Nagmadaling Iligtas ang Kanyang Anak na Babae, Ngunit Nang Sinubukan Siyang Pahiyain ng Isa sa Pinakamakapangyarihang Pamilya ng Amerika, Nalaman Nila Nang Huli Na Ang Lahat Na Napili Nila Ang Maling Ina Bilang Kaaway

I was still wearing my uniform when I left Fort Liberty that evening. My black dress jacket was perfectly pressed. The ribbons and medals on my chest…

Nabuntis ang kapatid ko sa anak ng asawa ko. Pagkatapos ay ipinakita niya ito sa pamamagitan ng mikropono sa harap ng tatlong daang bisita, sa kalagitnaan ng pagdiriwang ng aking ikasampung anibersaryo ng kasal.

Inagaw niya ang mikropono mula sa DJ. “Buntis ako sa anak ni Eric,” sabi ni Natalie. Tapos ngumiti siya. Sa akin. Nadulas ang baso ng alak ni…

Buong kwento: Pagkatapos kong maipanganak ang aming mga triplets, pumasok ang aking asawa sa aking silid sa ospital kasama ang kanyang kabit — na buong pagmamalaking may dalang Birkin bag.

Nang gabing iyon ay umiyak ako hanggang sa wala nang natitirang luha, yakap ang aking tatlong anak na lalaki habang ang alingawngaw ng tawa ni Adrian ay…

Sinampal ng nanay ko ang anak ko dahil sa isang laruan at nagkunwari ang buong pamilya na hindi nila nakita ang dugo. Hindi ako umimik; dinala ko siya sa ospital…

Hindi ito kailangan. Nakatayo ang nanay ko habang nakapatong ang kamay sa sandalan ng armchair, kasingputla ng dingding kung saan nakasabit pa rin ang litrato ko sa…

Noong araw na nakatanggap ako ng milyun-milyong dolyar na kabayaran para sa aksidenteng muntik na akong maparalisa, wala akong sinabi kahit isa. Binilhan ko lang ang anak ko ng isang napakamahal na laptop para sa kanyang pag-aaral… pero habang inililipat ko ang kanyang mga file mula sa kanyang lumang computer, may lumabas na litrato kung saan niyakap niya ang kabit ng aking asawa na may caption na: “Ang tunay kong ina ay nararapat na makasama sa aming bagong bahay.” Pagkatapos, may tumawag gamit ang pangalang “Nanay Irene,” at narinig ko ang aking asawa na nagsabi: “Ngayong gabi, sa wakas ay naalis na natin ang istorbo.”

Ang unang linya ng testamento ay mababasa: “Iniiwan ko ang ari-arian na matatagpuan sa Coyoacán kay Teresa Aguilar, dahil siya lang ang taong nagmalasakit sa akin nang…

Naglilingkod ako sa isang war zone bilang combat medic nang padalhan ako ng kapitbahay ko ng video. Kinakaladkad ng boyfriend ng asawa ko ang anak ko papasok sa bahay.

“Ano ang mangyayari?” Tiningnan ni David ang nagyelong video sa screen: Si Matthew na puno ng luha ang mukha, ang kamay ni Brian sa kanyang buhok, si…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *