“Anak, sino ang kinakausap mo diyan?” tanong ko habang nanginginig ang buong boses ko. Nakatayo ako sa pintuan ng sala, hawak ang tray ng meryenda na halos mahulog na sa sahig.
Lumingon sa akin si Toby, ang pitong taong gulang kong anak. “Si Papa po, Mommy. Sabi niya miss na miss na daw niya tayo kaya bumalik siya para kunin tayo.”

Nanlamig ang buong katawan ko. Ang asawa kong si Joel ay namatay sa isang malagim na sunog sa pabrika tatlong taon na ang nakakaraan. Ako mismo ang nagsuot ng singsing sa kanyang daliri bago isara ang kabaong. Pero ang lalaking nakikita ko sa salamin—yung repleksyon na nakaupo sa tabi ng anak ko—ay suot ang eksaktong singsing na iyon.
“Toby, lumapit ka kay Mommy… ngayon din,” utos ko.
“Sandali lang po, Mommy. Sabi ni Papa may ipapakita daw siya sa iyong regalo sa loob ng cabinet,” sabi ni Toby habang itinuturo ang lumang aparador sa sulok na matagal ko nang hindi binubuksan.
Dahan-dahan akong lumapit sa salamin. Sa totoong mundo, bakante ang sofa sa tabi ni Toby. Pero sa loob ng salamin, nakikita ko si Joel. Pero hindi ito ang Joel na minahal ko. Ang balat niya ay maitim at tila sunog, ang kanyang mga mata ay walang laman kundi kadiliman.
Itinaas ng “Joel” na nasa salamin ang kanyang kamay at itinuro ang aparador. Narinig ko ang isang mahinang kalabog mula sa loob nito. Dug. Dug. Dug. Parang may isang tao sa loob na pilit lumalabas.
“Huwag mong bubuksan ‘yan, Toby!” sigaw ko nang makita kong papunta ang anak ko sa cabinet.
“Pero Mommy, sabi ni Papa nandoon daw ang tunay na ikaw,” nakangiting sabi ni Toby.
Biglang bumukas ang pinto ng aparador nang kusa. Isang masangsang na amoy ng nabubulok na karne ang bumalot sa buong bahay. May isang kamay na lumabas mula sa dilim ng cabinet—isang kamay na may suot na paborito kong pulseras.
Napatingin ako sa sarili kong braso. Wala ang pulseras ko. Lumingon ako ulit sa salamin và doon ko nakita ang isang bagay na nagpatigil sa tibok ng puso ko.
Ang repleksyon ko sa salamin… nagsimula itong mabulok at matuklap ang balat habang ang babaeng lumalabas sa cabinet ay dahan-dahang nagiging kamukha ko.
“Salamat sa pagpapatuloy sa akin sa loob ng tatlong taon, Lara,” bulong ng boses mula sa salamin. “Ngayon, oras na para magpalit tayo ng pwesto.”
Nabitawan ko ang tray. Ang tunog ng basag na baso ay tila isang malakas na pagsabog sa gitna ng nakatutulig na katahimikan ng bahay. Ngunit ang mas nakakabingi ay ang boses na nanggaling sa salamin—ang boses na sarili ko, pero may halong kalansing ng bakal at mabulok na hininga.
“Hindi… hindi maaari ito,” usal ko habang umaatras.
Ang babaeng lumalabas mula sa cabinet ay tila isang dambuhalang insekto na pilit itinatama ang kanyang mga buto. Bawat galaw niya ay may kasamang tunog ng nababali na kahoy. Ang kanyang buhok ay mahaba at puno ng alikabok, pero ang suot niyang damit ay ang eksaktong duster na suot ko noong gabing mamatay si Joel.
“Mommy, bakit ka natatakot?” tanong ni Toby. Ang boses niya ay walang bahid ng kaba, isang bagay na mas lalong nagpatayo ng balahibo ko. “Sabi ni Papa, babalik lang tayo sa dati. Yung buo tayo. Yung walang sakit.”
Tumingin ako sa salamin. Ang repleksyon ko doon ay hindi na ako. Ang aking balat ay kulay abo na, ang aking mga mata ay lumulubog sa loob ng bungo, at ang aking mga labi ay naglalaho na parang kinakain ng apoy. Habang unti-unti akong nagiging “bangkay” sa salamin, ang nilalang na lumabas sa cabinet ay unti-unting nagkakaroon ng kulay. Ang kanyang balat ay nagiging rosas, ang kanyang mga mata ay nagliliwanag, at ang pulseras sa kanyang braso ay kikinang-kinang na tila bago.
Ang Pagpapalit
“Tatlong taon mo akong ikinulong sa dilim, Lara,” sabi ng babaeng kamukha ko na ngayon ay nakatayo na nang tuwid. Ang boses niya ay malinaw na, eksaktong-eksakto sa boses ko. “Tatlong taon kang nagpanggap na masaya habang ako ay nagdurusa sa ilalim ng mga sunog na alaala ni Joel.”
“Sino ka?!” sigaw ko, pero ang boses ko ay mahina na, tila galing sa ilalim ng lupa.
Ngumiti siya—ang ngiting ibinibigay ko kay Toby tuwing umaga. “Ako ang pagsisisi mo, Lara. Ako ang bahagi mo na namatay kasama ni Joel sa pabrikang iyon. Ako ang katotohanang pilit mong itinago sa likod ng mga pekeng ngiti at matatayog na pangarap.”
Lumingon siya kay Joel na nasa loob pa rin ng salamin. Ang sunog na anyo ni Joel ay nagsimulang tumagos palabas ng salamin. Ang amoy ng usok at sunog na goma ay naging mas matindi. Naramdaman ko ang init, tila ba ang sala namin ay nagiging impiyerno.
“Lara… sumama ka na sa amin…” ungol ni Joel. Ang kanyang kamay na tila uling ay pilit na inaabot ang aking braso.
Ang Sakripisyo ni Toby
“Toby, tumakbo ka! Lumabas ka ng bahay!” sigaw ko, pero nang tingnan ko ang anak ko, hindi siya gumagalaw. Nakatitig lang siya sa babaeng kamukha ko.
“Mommy?” tawag ni Toby.
“Dito ka lang, Toby,” sabi ng impostora. “Ako ang totoong Mommy. Ang babaeng nasa harap mo ay isang anino na lang. Isang alaala na dapat nang ibaon.”
Biglang lumapit si Toby sa akin. Hinawakan niya ang kamay ko—ang kamay kong nangingitim na at tila nabubulok. Naramdaman ko ang lamig ng kanyang palad, pero may kasama itong kuryente ng realidad.
“Hindi ikaw ang Mommy ko,” bulong ni Toby.
Napatingin ang impostora kay Toby, ang kanyang perpektong mukha ay bahagyang nayupi sa galit. “Anong sinasabi mo, Toby? Ako ang nagluluto ng paborito mong pancake. Ako ang nagbabasa sa iyo ng kuwento gabi-gabi.”
“Ang Mommy ko… amoy bulaklak siya palagi,” sabi ni Toby habang tinititigan ang impostora. “Pero ikaw, amoy ka ng cabinet na luma. Amoy ka ng lupa.”
Humarap si Toby sa salamin at sa isang mabilis na pagkakataon, kinuha niya ang tray na nalaglag ko at buong lakas na ibinato ito sa salamin sa dingding.
Ang Pagkabasag ng Mundo
KRASH!
Ang salamin ay nagkadurog-durog. Isang matinis na hiyaw ang nanggaling kay Joel at sa impostora. Ang hangin sa loob ng bahay ay tila hinigop palabas. Naramdaman ko ang isang malakas na pwersa na humihila sa akin patungo sa cabinet, habang ang impostora naman ay tila natutunaw na parang kandila.
“HINDI!” sigaw ng impostora habang ang kanyang balat ay muling nagiging abo. “HINDI AKO BABALIK SA DILIM!”
Ngunit huli na. Sa pagbasag ng salamin, nawala ang portal. Ang anyo ni Joel ay naglaho na parang usok sa hangin. Ang babaeng lumabas sa cabinet ay naging isang tumpok ng alikabok at lumang damit.
Napaatras ako at napaupo sa sahig. Tiningnan ko ang aking mga braso. Ang pangingitim ay nawala. Ang aking balat ay bumalik sa normal. Ang pulseras ko? Naka-lock ito nang maayos sa aking braso, tila hindi kailanman nawala.
Ang Katotohanan sa Dilim
Nanginginig akong tumingin kay Toby. Nakatayo siya sa gitna ng mga basag na salamin, humihingal. “Mommy, okay ka lang po?”
Niyakap ko siya nang napakahigpit. “Salamat, Toby. Salamat, anak.”
Tumayo kami at dahan-dahang lumapit sa lumang aparador. Nakabukas pa rin ang pinto nito. Inaasahan kong makakakita ako ng kung anong nakakatakot sa loob, pero nang sumilip ako, wala doon kundi ang mga lumang gamit ni Joel—ang kanyang mga jacket, ang kanyang sapatos, at ang isang maliit na kahon na naglalaman ng aming mga litrato.
Ngunit may isang bagay na kumuha ng atensyon ko. Sa pinaka-ilalim ng cabinet, may isang maliit na salamin na nakadikit sa likurang bahagi ng kahoy. Sa loob ng maliit na salaming iyon, nakita ko si Joel. Hindi siya sunog. Hindi siya nakakatakot. Nakasuot siya ng puting t-shirt at nakangiti, tila nagpapaalam.
“Mommy, sabi ni Papa sa maliit na salamin, mahal na mahal daw niya tayo,” bulong ni Toby. “Pero sabi niya, huwag na daw nating hahayaan na ang kalungkutan natin ang maging bintana para sa mga masasamang bagay.”
Pagkalipas ng Isang Taon
Ibinenta ko ang bahay na iyon makalipas ang isang buwan. Lumipat kami ni Toby sa isang maliit na apartment na puno ng bintana at liwanag. Wala kaming malalaking salamin sa bahay; tanging maliliit lang na sapat para makita ang sarili bago pumasok sa trabaho o eskwela.
Minsan, kapag gabi at tahimik ang paligid, tila naririnig ko pa rin ang kalabog ng aparador. Pero alam ko na ang tunay na Joel ay wala doon. Ang Joel na bumalik noong gabing iyon ay ang produkto ng aking hindi matapos-tapos na pagdadalamhati—isang halimaw na binuo ko mula sa sarili kong kawalan ng pag-asa.
Isang gabi, habang pinapatulog ko si Toby, napansin ko ang isang bagay sa kanyang bedside table. Isang maliit na piraso ng basag na salamin.
“Toby, bakit mayroon kang ganyan?” tanong ko, kinakabahan.
Ngumiti si Toby, isang matamis pero misteryosong ngiti. “Para po kapag miss na miss ko na si Papa, titingin lang ako dito. Pero huwag kang mag-alala, Mommy. Sabi ni Papa, babantayan lang niya tayo. Hindi na niya hahayaang magpalit tayo ng pwesto.”
Hinalikan ko siya sa noo at lumabas ng kwarto. Bago ko patayin ang ilaw sa sala, sinulyapan ko ang sarili ko sa bintana. Ang repleksyon ko ay malinaw. Ako pa rin ito. Pero sa gilid ng aking paningin, tila may nakita akong isang pamilyar na anino na nakatayo sa likuran ko, suot ang isang kumikinang na singsing.
Hindi ako natakot. Sa halip, ngumiti ako. Dahil alam ko na hangga’t tanggap ko ang katotohanan ng kamatayan, ang mga anino ay mananatiling anino lang—mga alaala na nagbabantay, hindi mga halimaw na nagnanakaw ng buhay.
Isinara ko ang ilaw. Sa dilim, ang tanging natira ay ang tibok ng aking puso at ang pangako ng isang bagong bukas.