Inilibing ang kapitbahay ko kahapon ng tanghali, at ngayon, alas-2:17 ng madaling araw, nagpadala siya sa akin ng voice message mula sa kanyang cellphone. Ang tanging nakasaad ay: “Huwag mong alisan ng takip ang tangke ng tubig… Iniwan ko ang bata roon.” Imposible iyon. Wala pang labindalawang oras nang patay si Rebecca. At ang kanyang anak na si Emmett, ay nawala apat na taon na ang nakalilipas, nang walang naiwan na kahit isang patak ng dugo, isang sigaw, o isang sapatos.

“Arturo…”

Gumapang ang boses sa aking gulugod. Hindi iyon sigaw. Isa itong basang bulong, parang hininga ng isang pagod na bata, na dumampi mismo sa aking batok. Hindi ko na ginagamit ang aking buong pangalan na Arturo, simula nang pumanaw ang aking ina. Lahat ng tao sa aming bahay ay tinatawag akong Turo. Si Rebecca lang, noong nagtitinda pa siya ng popsicle, ang tumawag sa akin ng Arturo dahil, gaya ng sabi niya, “ang mga pangalan ay karapat-dapat din sa paggalang.”

Hindi ako lumingon. Hindi dahil matapang ako. Kundi dahil inutos sa akin ng mensaheng boses na huwag gawin iyon. Tiningnan ko ang basang maliliit na bakas ng paa. Maliliit ang mga ito, walang sapin sa paa, nakamarka sa semento ng bubong na parang may batang umahon sa tubig at huminto sa likuran ko.

Tumunog muli ang tangke ng tubig. Galaw. Galaw. Galaw. Inulit ng boses ang pangalan ko. “Arturo…”

Pagkatapos, tumakbo ako. Muntik na akong mapatay habang pababa ng hagdan. Nadulas ako sa ikatlong landing, nauntog ang tuhod ko sa pader, at patuloy na bumaba, hawak ang telepono ko na parang bomba. Kinalampag ko ang pinto ni Mrs. Chayo, unit 1B. “Buksan mo! Pakiusap, buksan mo!”

Advertisements

Lumabas si Ginang Chayo na nakasuot ng damit na may mga bulaklak, naka-roller ang buhok, at may nakasabit na itim na rosaryo sa leeg. Siya ang tipo ng babae sa aming lugar sa Chicago na nakakita na ng lahat ng ito pero nagsisindi pa rin ng kandila tuwing Lunes dahil sabi nila nakikinig daw ang mga santo sa mga hindi na naaabot ng simbahan. “Anong nangyari, Turo?” Hindi ako makapagsalita. Pinatugtog ko na lang ang audio para sa kanya. Nang marinig niya ang boses ni Rebecca, nawalan ng kulay ang mukha niya. “Nakalibing na ang babaeng iyon,” bulong niya. “May kung ano sa tangke.”

Hindi na siya nagtanong pa. Pinuntahan niya si Mr. Beto, ang retiradong tubero mula sa 3C. Sunod si Mrs. Licha, na laging nakakaalam ng lahat bago pa man malaman ng mga taong sangkot. Wala pang sampung minuto, limang kapitbahay na ang nasa looban, nakatitig sa hagdan na parang bunganga ng halimaw ang bubong.

“Kailangan nating tumawag ng pulis,” sabi ni Ginang Chayo. “Kung tatawag tayo bago pa natin makita mismo, darating sila at magkukunwaring tanga,” sagot ni Ginoong Beto. “Parang apat na taon na ang nakalilipas.”

Walang tumutol doon. Noong gabing nawala si Emmett, dalawang cruiser, tatlong opisyal, at isang detektib na inaantok ang mga mata ang dumating. Sinuri nila ang ibabaw, tinanong kung may mga kaaway si Rebecca, at kalaunan ay isinulat ang “posibleng pagdukot ng pamilya.” Sa loob ng isang linggo, ang file ay amoy alikabok na.

Sa aming lugar, kahit ang mga kaso ng nawawalang tao ay may oras ng opisina.

Sabay kaming umakyat. Hawak ni Ginang Chayo ang kanyang rosaryo. May dalang pipe wrench si Ginoong Beto. Hawak ko ang aking telepono, nagre-record. Hindi ko alam kung bakit. Siguro dahil, sa lugar na ito, kung hindi mo ito ire-record, sasabihin ng lahat na wala silang nakita sa huli.

Ganoon pa rin ang bubong. Ang dilaw na bombilya. Ang mga lumang lababo. Ang basang kumot na nakahiga kung saan ko ito nahulog. Ang itim na tangke ng tubig sa likod, napakalaki, nababalot ng alikabok, at may kinakalawang na alambreng nakabalot sa takip.

Pero wala na ang mga bakas ng paa. “Nandito lang sila,” sabi ko, nabasag ang boses ko. “Susmaryosep nandito sila.” Hindi ako tinawag ni Ginang Chayo na baliw. Tumingin lang siya sa semento at nag-krus.

Bumalik ang pagkamot. Kamot. Napasigaw si Ginang Licha at tinakpan ang kanyang bibig. Dahan-dahang lumapit si Ginoong Beto. “Hindi ‘yan daga.”

Nag-vibrate ang telepono ko sa kamay ko. Isa na namang audio message. Nag-play ito bago ko pa man mahawakan ang screen. Nag-iingay ang boses ni Rebecca. “Huwag mong tawagan si Mauro. Alam niya.”

Natigilan kaming lahat. Si Mauro ang building manager. Siya ang nangongolekta ng tubig, nag-ayos ng mga kandado, at nagpapasya kung sino ang maaaring magsabit ng mga damit sa bubong. Nakatira siya sa silid malapit sa pasukan, laging nakaupo sa isang bangkito, pinapanood ang mga taong dumadaan sa pangunahing kalye na parang matandang aso. Si Mauro ang unang nagsabing kinuha siya ng ama ni Emmett. Si Mauro ang nakakumbinsi kay Rebecca na “huwag gumawa ng eksena” dahil “sa mga lugar na ito, mas lalo kang titingin, mas lalo kang mawawala.”

Hinigpitan ni Mr. Beto ang hawak sa pipe wrench. “Yung walanghiya…” Hindi niya natapos ang sasabihin. Mula sa hagdanan, isang kalabog. Kasunod ay mga yabag. Lumitaw si Mauro sa bubong na nakasuot ng itim na hoodie, namamaga ang mukha dahil sa hindi magandang tulog. Hindi siya mukhang balisa na parang isang taong nakarinig ng ingay nang hindi sinasadya. Dumiretso siya sa amin. Na parang hinihintay niya kaming umakyat. “Anong ginagawa ninyo rito?” tanong niya. Walang sumagot. Nakatutok ang mga mata niya sa tangke ng tubig. Pagkatapos ay sa telepono ko. “Patayin mo ‘yan, Turo.” “Hindi.” Ngumiti si Mauro nang walang tuwa. “Huwag kang makialam sa mga gawain ng mga patay.” Humakbang si Mrs. Chayo sa harap ko. “Nagpadala si Rebecca ng mga voice message.”

Medyo nagbago ang mukha ni Mauro. Pero sapat na iyon. “Baliw ang babaeng iyon,” sabi niya. “Alam na ng lahat.” “Patay na siya,” sagot ko. “Pero mas malinaw pa rin ang kaniyang pagsasalita kaysa sa iyo.”

Humakbang si Mauro. Itinaas ni G. Beto ang susi. “Huwag kang maglakas-loob.” Sa ibaba, isang sirena ang nagsimulang umungol. Tinawagan ni Ginang Chayo—pagpalain siya—ang pulis nang hindi nagpapaalam sa amin. Narinig ito ni Mauro at nabitawan ang maskara. “Mga hangal!” sigaw niya. “Sabi ko na sa inyo na huwag kayong magbukas ng kahit ano!” Nagsimulang umiyak si Ginang Licha. “Ano ang nasa loob, Mauro?” Hindi siya sumagot. At kapag hindi sumagot ang isang lalaki, minsan ay umamin na siya.

Sumugod si Mauro papunta sa tangke. Hinarangan siya ni G. Beto. Hindi ko alam kung saan ako nakakuha ng lakas, pero itinulak ko siya sa pader. Siniko ako ni Mauro sa bibig. Nalasahan ko ang dugo. Parang banal na latigo na inihagis ni Ginang Chayo ang kanyang rosaryo sa mukha niya. “Sige, Turo!” sigaw ni G. Beto. “Ang alambre!”

Naipit ko ang mga kamay ko sa kalawang. Hiniwa ng alambre ang mga daliri ko, pero hinila ko pa rin. Isinuksok ni Mr. Beto ang susi, pinilipit, at may naputol. Napasigaw si Mauro. Sa ibaba, huminto nang malakas ang sasakyan ng pulis sa kalye.

Lumuwag ang takip. Ang amoy ang unang lumabas. Hindi ito amoy ng bagong bangkay. Mas malala pa ito. Walang tubig. Kalawang. Amag. Maraming taon ng pagkakakulong.

Sumuka si Ginang Chayo sa gilid. Gusto ko sanang takpan ulit ang tangke. Pero may nakita akong lumulutang na bagay. Isang itim na supot na nakatali ng tape. At nakadikit sa supot, na parang naghihintay ng liwanag, isang maliit na asul na sapatos. Pang-bata. May maliit na puting bituin sa gilid. Ang parehong supot na inilarawan ni Rebecca nang libu-libong beses sa mga flyer na idinikit niya sa buong palengke, mga tennis court, mga metal na bintana, bawat sulok kung saan may magsasabi sa kanya na “itaas mo ang iyong baba, binibini” nang hindi tinitingnan ang dyaryo. Emmett.

Hindi ako sumigaw. Nawalan na lang ako ng boses. Tumigil na sa pagpupumiglas si Mauro. Tumakbo palapit ang mga pulis. Bata pa ang isa. Ang isa naman ay may mukha ng isang lalaking nakakita ng sobra, pero nang maamoy niya ang tangke, namutla rin siya. “Walang sinuman ang humawak ng kahit ano,” utos niya. “Huli na,” sabi ni Mauro, habang tumatawa na parang hayop na nakulong. “Nahawakan mo na. Sinira mo na ang lahat.”

Nagre-record pa rin ako. Tiningnan siya ng nakatataas na opisyal. “Sinira ang ano?” Itinikom ni Mauro ang bibig niya. Pero muling tumugtog ang audio ni Rebecca mula sa telepono ko. “Kung sasabihin ni Mauro na ikaw ang sumira, tanungin mo siya tungkol sa gabi ng ulan. Tanungin mo siya tungkol sa lalaking naka-berdeng vest. Tanungin mo siya tungkol sa mga pakete.”

Natahimik ang buong bubong. Tiningnan ako ni Mauro nang may matinding poot. “Pusong aso.” Ang salitang iyon ang huling pako sa kanyang kabaong. Hinawakan ng batang opisyal ang kanyang braso. “Tara na.” “Hindi mo alam kung sino ang kinakalaban mo!” “Alam namin,” sabi ni Ginang Chayo, habang pinupunasan ang kanyang bibig. “Kinakalaban namin ang isang duwag na hinayaan ang isang ina na magbaon ng hangin sa loob ng apat na taon.”

Dumating ang mas maraming cruiser. Pagkatapos ay mga forensic expert. Pagkatapos ay isang puting van. Ang bubong ay puno ng mga ilaw, guwantes, bag, kamera, at mga tanong. Hindi pa lubusang nagising ang pamilihan sa umaga, ngunit nagsisimula nang magbukas ang ilang mga bintana sa ibaba. Sa Chicago, hindi nagtatagal ang mga madaling araw. Di-magtatagal ay may magbebenta ng medyas, sneakers, pelikula, kagamitan, pagkain—kahit ano pa. Lahat ay ipinagbibili, sabi nila, maliban sa dignidad.

Nang umagang iyon, nagbebenta rin sila ng katahimikan. Ngunit wala nang makakabili nito.

Pinaupo nila ako sa isang nabaligtad na balde dahil dumudugo ang bibig ko. Maingat na hinila ng isang forensic tech ang supot mula sa tangke. Hindi nila kami hinayaan na makita ang kabuuan. Salamat sa Diyos. Nasulyapan ko lang ang isang piraso ng asul na tela na may mga larawan ng mga dinosaur. Ang t-shirt ni Emmett. Ang hindi tumigil sa paghuhugas sa isip ni Rebecca.

Sa loob ng tangke, lumitaw din ang isang plastik na lunchbox, na selyado ng mga bag at tape. Hindi iyon sa bata. Kay Rebecca iyon. Naglalaman ito ng isang lumang cellphone, isang USB drive, mga ginupit na pahayagan, mga kopya ng mga ulat ng pulisya, at isang notebook na may mga petsa. Apat na taon ng mga date. Gabi-gabi siyang pumupunta sa bubong. Lahat ng naririnig niya. Sa tuwing sinasabi ni Mauro na tumigil na siya sa pagtatanong. Sa tuwing may nakakakita sa 4D na lalaking naka-berdeng vest na pumapasok na may dalang backpack at umaalis nang walang dala. Sa tuwing sinusubukan niyang magsalita ay may nagpapaalala sa kanya na hindi lang si Emmett ang bata sa mundo.

Dinala ako para magbigay ng aking pahayag sa opisina ng DA kinaumagahan. Buhay na buhay na ang lungsod. Dumaan kami sa mga kalye kung saan ang amoy ng pagkaing kalye ay naghalo sa tambutso ng bus. Sa pangunahing kalsada, ang mga puwesto ay tumataas na parang pangalawang lungsod dahil sa mga trapal, bakal, at mga sigawan. Wala pang nakakaalam sa palengke na sa itaas, sa isang lumang bahay-tuluyan, ay may bumalik na isang batang lalaki pagkatapos ng apat na taon.

Binago ng USB drive ang lahat. Ni-record ni Rebecca si Mauro. Ni minsan. Maraming beses. Sa isa, maririnig mo ang boses niya, pagod na pagod: “Sabihin mo sa akin kung nasaan ang anak ko.” At ang kay Mauro: “Nakita ng anak mo ang hindi niya dapat nakita. Hayaan mo siyang magpahinga, Rebe. Kung magsasalita ka, sumama ka sa kanya.” Sa isa pa, mas matanda, maririnig mo ang ulan. Isang batang umiiyak. Isang pintuang metal. Sabi ni Mauro: “Ilagay mo siya roon sandali. Kapag dumaan ang mga tao, ilalabas namin siya.” Pagkatapos ay may mga kalabog. Pagkatapos ay katahimikan.

Hindi kailanman lumabas sa video ang lalaking naka-berdeng vest, pero may isinulat si Rebecca na pangalan: “Neri.” Isa sa mga pangalang binabanggit ng mga tao sa kapitbahayan habang tumitingin sa likod nila. Kilala siya ng mga pulis. Siyempre kilala nila siya. Iyon ang pinakanagalit ko. Hindi pa nawala si Emmett. Itinago nila siya sa ilalim ng aming mga paa, sa itaas ng aming mga ulo, sa tangke na iniiwasan naming lahat dahil “masama ang lasa ng tubig.” Nandoon ang katotohanan. Sampung hakbang ang layo. At lahat kami ay nanatili sa ibaba.

Inaresto si Mauro nang umagang iyon. Sinubukan niyang sabihing baliw si Rebecca, na gawa-gawa lang ang USB, na nahulog ang bata nang mag-isa, na takot lang siya. Pagkatapos, nang ipakita nila sa kanya ang audio, sinisi niya si Neri. Sinabi niya na pumunta si Emmett sa bubong kasunod ang isang pusa, na nakakita siya ng mga paketeng nakatago malapit sa tangke, na hinawakan siya ni Neri sa braso at tinakpan ang bibig. “Tatakotin ko lang sana siya,” sabi niya. Basta. Napakaginhawang salita para sa mga taong sumisira ng buhay.

Natuklasan ni Rebecca, gaya ng naunawaan natin kalaunan, ang lahat pagkalipas ng ilang araw. Hindi ko alam kung paano. Marahil ay naaamoy ng isang ina ang kanyang anak kahit na wala nang natitirang buhay. Pinilit siya ni Mauro na manahimik. Sinabi niya sa kanya na kung magsasalita siya, ang kanyang kapatid na babae, ang kanyang mga pamangkin, kahit sino ay maaaring mapunta sa parehong paraan. At ginawa niya ang tanging bagay na magagawa niya. Nag-imbak siya ng ebidensya. Sa loob ng maraming taon. Tulad ng isang taong nag-iimbak ng tinapay para sa isang mahabang digmaan.

Ang mga audio clip na natanggap ko ay hindi nagmula sa kabilang buhay, sabi ng mga eksperto. Itinago ni Rebecca ang isang lumang telepono sa bubong, na nakalagay sa loob ng isang plastik na lalagyan, at nakakonekta sa isang panlabas na baterya. Ipinoprograma niya ang mga mensahe para maipadala bago siya mamatay. Alam niyang hindi titingnan ng kanyang kapatid ang kanyang telepono. Alam niyang babantayan ni Mauro ang kanyang kwarto. Alam niyang umaakyat ako para maglaba ng mga damit nang madaling araw nang pinaalis ako ng init sa kama.

Pinili niya ako dahil kapitbahay ko. Dahil hindi ako matapang. Dahil ang mga duwag na may guilt ay maaari ring gumawa ng tama kahit may magtulak sa kanila mula sa libingan.

Pero walang nagpaliwanag tungkol sa basang mga bakas ng paa. O ang boses sa likuran ko. O ang maliit na marka na nakita ko nang gabing iyon sa aking damit, parang kamay ng isang basang bata, kung saan ko naramdaman ang hininga sa aking leeg. Hindi ko iyon inilagay sa aking pahayag. May mga katotohanang hindi kayang dalhin ng papel.

Pagkalipas ng tatlong araw, inilabas namin ang altar ni Rebecca sa patyo. Naglagay si Ginang Chayo ng mga marigold kahit hindi Nobyembre. Nagdala si Ginoong Beto ng mga kandila. Nagtimpla si Ginang Licha ng kape. Bumili ako ng matamis na tinapay sa kanto at isang kendi na marzipan dahil naaalala kong laging humihingi nito si Emmett kapag nagtitinda si Rebecca ng popsicle. Naglagay din kami ng kanyang larawan. Ang tanging litrato namin: siya na may nakangisi na singaw, isang dinosaur t-shirt, at isang maliit na asul na sneaker na itinaas mula sa bangketa.

Nang araw na iyon, napag-usapan namin si Rebecca. Nang malakas. Sinabi naming hindi siya baliw. Na hindi siya nagmamalabis. Na hindi lang siya basta isang mapiling ina. Isa siyang ina na nag-iisa sa isang kapitbahayan na hinayaan siyang magbuhat ng isang di-nakikitang kabaong sa loob ng apat na taon.

Hindi na bumalik si Mauro. Nahuli si Neri makalipas ang ilang linggo, sa isang bodega malapit sa industrial district. Sinasabing mayroon siyang mga pekeng dokumento, pera, at baril. Wala akong pakialam na makita siya sa balita. Ang tanging gusto ko lang ay hindi na maging tsismis ang pangalan ni Emmett.

Umabot ng ilang buwan ang pag-iimbestiga sa opisina ng DA, dahil lahat ng dapat sana’y mas makakasakit sa kanila ay kadalasang ginagawa nila. Pero isang araw, tinawag nila kami para pormal na tukuyin ang mga gamit. Wala na roon si Rebecca para gawin iyon. Sumama ako kay Ginang Chayo. Nang makita ko ang maliit na sapatos sa transparent na bag, natigilan ako. Itinayo ako ni Ginang Chayo. “Kasama na niya ang nanay niya ngayon,” sabi niya. Gusto ko sanang maniwala sa kanya.

Sa sementeryo, kung saan nila minadali ang paglibing kay Rebecca na may kaunting mga bulaklak, nagbukas sila ng isang maliit na espasyo sa tabi niya. Tunay na umiyak ang kanyang kapatid sa pagkakataong ito. Muling nagsalita ang pari tungkol sa walang hanggang kapahingahan, ngunit sa pagkakataong ito ay hindi ito parang pormalidad. Nang ihagis nila ang unang lupa, inalog ng hangin ang mga bulaklak. At sa isang segundo—isang segundo lang—sumpa akong nakarinig ako ng tawa ng isang bata sa likod ng mga puntod.

Hindi ko sinabi kahit kanino. Sa lugar na ito, natututunan mo na hindi lahat ng bagay ay dapat ibahagi. Pero simula noon, tuwing aakyat ako sa bubong, tinitingnan ko ang dating kinaroroonan ng itim na tangke. Wala na ito roon. Tinanggal nila ito. Naglagay sila ng dalawang bagong tangke, asul, malinis, at mahigpit na nakasarang ang mga takip. Hindi na kalawang ang lasa ng tubig.

Minsan, sa bukang-liwayway, habang nagsasampay ako ng mga labahin at kumukurap-kurap ang dilaw na bombilya, naaamoy ko ang mahinang amoy ng lemon gelatin. Pagkatapos ay mahina kong sinasabi: “Maaari ka nang magpahinga, Rebe.” At kung ang hangin ay nanggagaling sa gilid ng mga lababo, halos palagi kong nararamdaman na parang may naririnig akong maliit na boses, basa ngunit kalmado, na tumutugon mula sa kung saan, sa wakas, ay walang mga takip, walang mga alambre, at walang mga matatandang naglilihim: “Salamat, Arturo.”

Related Posts

“Nay, Sunduin Mo Ako… Ang Pamilya ng Asawa Ko, Huwag Mo Akong Isama”: Isang Koronel ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Nagmadaling Iligtas ang Kanyang Anak na Babae, Ngunit Nang Sinubukan Siyang Pahiyain ng Isa sa Pinakamakapangyarihang Pamilya ng Amerika, Nalaman Nila Nang Huli Na Ang Lahat Na Napili Nila Ang Maling Ina Bilang Kaaway

I was still wearing my uniform when I left Fort Liberty that evening. My black dress jacket was perfectly pressed. The ribbons and medals on my chest…

Nabuntis ang kapatid ko sa anak ng asawa ko. Pagkatapos ay ipinakita niya ito sa pamamagitan ng mikropono sa harap ng tatlong daang bisita, sa kalagitnaan ng pagdiriwang ng aking ikasampung anibersaryo ng kasal.

Inagaw niya ang mikropono mula sa DJ. “Buntis ako sa anak ni Eric,” sabi ni Natalie. Tapos ngumiti siya. Sa akin. Nadulas ang baso ng alak ni…

Buong kwento: Pagkatapos kong maipanganak ang aming mga triplets, pumasok ang aking asawa sa aking silid sa ospital kasama ang kanyang kabit — na buong pagmamalaking may dalang Birkin bag.

Nang gabing iyon ay umiyak ako hanggang sa wala nang natitirang luha, yakap ang aking tatlong anak na lalaki habang ang alingawngaw ng tawa ni Adrian ay…

Sinampal ng nanay ko ang anak ko dahil sa isang laruan at nagkunwari ang buong pamilya na hindi nila nakita ang dugo. Hindi ako umimik; dinala ko siya sa ospital…

Hindi ito kailangan. Nakatayo ang nanay ko habang nakapatong ang kamay sa sandalan ng armchair, kasingputla ng dingding kung saan nakasabit pa rin ang litrato ko sa…

Noong araw na nakatanggap ako ng milyun-milyong dolyar na kabayaran para sa aksidenteng muntik na akong maparalisa, wala akong sinabi kahit isa. Binilhan ko lang ang anak ko ng isang napakamahal na laptop para sa kanyang pag-aaral… pero habang inililipat ko ang kanyang mga file mula sa kanyang lumang computer, may lumabas na litrato kung saan niyakap niya ang kabit ng aking asawa na may caption na: “Ang tunay kong ina ay nararapat na makasama sa aming bagong bahay.” Pagkatapos, may tumawag gamit ang pangalang “Nanay Irene,” at narinig ko ang aking asawa na nagsabi: “Ngayong gabi, sa wakas ay naalis na natin ang istorbo.”

Ang unang linya ng testamento ay mababasa: “Iniiwan ko ang ari-arian na matatagpuan sa Coyoacán kay Teresa Aguilar, dahil siya lang ang taong nagmalasakit sa akin nang…

Naglilingkod ako sa isang war zone bilang combat medic nang padalhan ako ng kapitbahay ko ng video. Kinakaladkad ng boyfriend ng asawa ko ang anak ko papasok sa bahay.

“Ano ang mangyayari?” Tiningnan ni David ang nagyelong video sa screen: Si Matthew na puno ng luha ang mukha, ang kamay ni Brian sa kanyang buhok, si…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *