Bahagi 2:
Natahimik ang buong restoran matapos sabihin ni Rodrigo na ako ang kasosyo sa lugar na iyon. Maging ang mga waiter ay napatigil sa paglakad nang ilang segundo sa pagitan ng mga lamesa. Hawak pa rin ni Larissa ang kanyang baso, ngunit hindi na siya nakangiti tulad ng kanina. Ngayon, mukha siyang isang babaeng sinusubukang intindihin kung paano bumalik nang diretso sa mukha niya ang kahihiyang binalak niya para sa iba. Tiningnan ako ni Lucas nang may pagkalito, halos may pagkairita. At iyon ang unang bagay na talagang nagpadugo sa puso ko. Hindi man lang niya kilala kung sino talaga ang sarili niyang ina.
Dahan-dahan kong binuksan ang notebook na kulay maroon. Gasgas na ang mga pahina nito dahil sa madalas kong pagbubukas gabi-gabi kapag hindi ako makatulog. Nandoon ang lahat. Mga petsa. Mga transfer. Mga utang. Ang mga deposito para sa mga “emergency” na hindi kailanman nabayaran. Ang perang ginamit para sa downpayment ng apartment kung saan nakatira sina Lucas at Larissa ngayon. Maging ang utang na kinuha ko para sa SUV na ipinagmamayabang niya sa social media habang sinasabing “lahat ay nakakamit sa pamamagitan ng pagsisikap.”
— Nay, hindi ito ang tamang lugar para pag-usapan ang mga bagay na yan — bulong ni Lucas habang tumitingin sa paligid, hindi mapakali. Ngumiti ako nang may pagkapagod. — Nakatutuwa naman. Noong pinagbabayad mo ako ng animnapu’t walong libo at apat na raang reais sa harap ng lahat, inisip mong magandang lugar ito. Agad na sinubukan ni Larissa na bawiin ang kontrol. — Sus, Helena, huwag ka namang mag-exaggerate. Biro lang naman ‘yon.
Dahan-dahan kong itinaas ang aking paningin. — Natatapos ang biro kapag tumatawa ang lahat. At dito, ang tanging nagpapakasaya ay ikaw lang.
Nagsimulang gumalaw nang hindi mapakali sa kanyang upuan ang ina ni Larissa. Sa tingin ko, sa unang pagkakataon ay naintindihan niya na ang gabing ito ay hindi matatapos tulad ng inakala nila. Dahil ngayon, hindi na nila ako nakikita bilang ang matanda at masunuring biyenan na dumadating na may dalang maraming regalo tuwing Pasko, kahit na pagkatapos niyon ay walang nag-aanyaya sa kanya na tunay na makisali sa kuwentuhan. Ngayon, nakakakita sila ng isang babaeng napakarami nang nilunok na pait nang tahimik.
Nilipat ko ang isa pang pahina ng notebook. — Ika-labindalawa ng Marso. Dalawandaan at dalawampung libong reais para hindi ma-foreclose ang apartment ninyo. Ika-dalawampu’t pito ng Agosto. Walumpung libo para sa pribadong klinika ng ina ni Larissa. Enero ng nakaraang taon. Isang daan at apatnapung libo para mabayaran ang utang sa buwis ng opisina ni Lucas.
Nagsimulang mamutla ang aking anak. — Nay, hinaan mo ang boses mo. — Bakit? — mahinahon kong tanong — Nahihiya ka ba na malaman nila kung sino talaga ang nagbabayad para sa buhay na ipinagmamayabang ninyo?
Nanatiling nakatayo si Rodrigo sa tabi ng lamesa nang hindi sumasabat. At sa tingin ko, iyon ang talagang nagpadama sa lahat ng labis na kahiya-hiya. Dahil hindi na pwedeng magkunwari na ito ay isang “drama ng pamilya” na nakatago sa loob ng bahay. May mga saksi. Mga waiter. Mga customer. Mga taong nakakakita kung paano ang isang animnapu’t walong taong gulang na babae ay sa wakas ay tumigil na sa paghingi ng pahintulot na sabihin ang katotohanan.
Ibinaba ni Larissa ang kanyang baso sa lamesa nang mas malakas kaysa sa karaniwan. — Panoorin mo, hindi ka naman namin pinilit na tumulong. Dahan-dahan akong tumango. — Oo. May punto ka. Walang pumilit sa akin. Iyon ang naging pagkakamali ko. Ang isipin na ang pagtulong sa aking anak ay nangangahulugang balang araw ay titingnan niya ako nang may parehong respeto na ibinigay ko sa kanya sa buong buhay ko.
Ipinikit ni Lucas ang kanyang mga mata nang ilang segundo. At doon ko naintindihan ang isang napakalungkot na bagay. Alam niya. Alam niya kung ano ang ginagawa nila noong gabing iyon. Marahil ay hindi niya pinaplano ang bawat detalye tulad ni Larissa. Ngunit alam na alam niya na huli nila akong tinawagan para iwanan sa akin ang bill at makita akong napapahiya na papasok nang mag-isa sa restoran habang tapos na silang kumain.
Iyon ang higit na nagwasak sa akin sa loob. Hindi ang kalupitan ng aking manugang. Kundi ang kaduwagan ng aking sariling anak.
Kinuha ko ang isa pang sobre mula sa aking bag at ipinatong ito sa lamesa. Agad na nhận ra ni Lucas ang logo ng law office kaya nagsimula siyang huminga nang kakaiba nang makita ito. — Ano ‘yan? — kinakabahang tanong ni Larissa. Tumingin ako nang diretso sa aking anak bago sumagot. — Ang legal na demanda para sa utang na hindi mo kailanman binayaran.
Muling naghari ang katahimikan. Binuksan ni Lucas ang sobre nang nanginginig at nagsimulang basahin ang mga papel nang mabilis at mas mabilis pa. — Nay… hindi mo pwedeng gawin sa akin ito. Naramdaman ko ang isang napakalaking bara sa aking lalamunan. Dahil siyempre, kayang-kaya ko. Kaya lang, sa loob ng maraming taon ay pinili kong huwag gawin.
At doon ko natutunan ang pinakamait na aral sa lahat. May mga anak na labis na nasasanay na palaging isinasalba ng kanilang ina ang lahat… kaya darating ang araw na titigil na silang makita siya bilang isang tao, at magsisimulang makita na lamang siya bilang isang pitaka.
Bahagi 3:
Patuloy na binabasa ni Lucas ang mga papel habang nanginginig ang kanyang mga kamay habang sinusubukan naman ni Larissa na sumilip sa likod ng kanyang balikat. Hindi na siya mukhang ang eleganteng babaeng nagtataas ng baso ilang minuto lang ang nakalipas. Ngayon, mayroon na siyang mukha ng isang taong nagsisimula nang maunawaan kung gaano talaga siya umaasa sa isang taong hindi niya kailanman nirespeto. Mahinang nagtanong ang ina ni Larissa kung iyon ba ay isang biro lang sa batas para takutin sila. Si Rodrigo ang sumagot bago ako. — Hindi. Ang law office na humahawak sa mga dokumentong iyan ay ganap na totoo.
Itinaas ng aking anak ang kanyang paningin sa akin, at sa isang segundo, muli siyang nagmukhang ang dalawampung taong gulang na binata na umiyak habang nakayakap sa akin noong mamatay ang kanyang ama. Iyon ang pinakamasakit. Dahil sa ilalim ng duwag at abusadong lalaking kinahantungan niya… nakikita ko pa rin ang batang pinalaki kong mag-isa, nagtatrabaho ng dalawang shift at nagbebenta ng aking mga gamit para lang makapag-aral siya. — Idemdemanda mo talaga ako? — tanong niya sa isang halos bulong na boses. Huminga ako nang malalim bago sumagot. — Hindi, Lucas. Hahayaan lang kitang harapin sa unang pagkakataon ang mga kahihinatnan ng pagtrato sa isang tao na parang walang kwenta.
Agad na sumabog si Larissa. Sinabi niyang sinisira ko ang kanilang kasal, na walang “normal” na biyenan ang gagawa ng ganoong bagay, at nagsimula lang ang lahat dahil “nainsulto ako sa isang bill.” Ngunit wala nang nakikinig sa kanya sa parehong paraan. Dahil kayang magkunwari ng mga tao sa mahabang panahon na nagmamalabis lang ang isang matandang babae… hanggang sa ang mga numero, petsa, at totoong legal na dokumento ay lumitaw na sa ibabaw ng lamesa.
Palihim na iniutos ni Rodrigo na alisin ang bill at nagpakuha ng kape para sa akin. Ang maliit na galaw na iyon ay halos nagpaiyak sa akin nang higit sa lahat. Dahil matapos ang maraming taon ng pakiramdam na invisible sa loob ng sarili kong pamilya, isang hindi kilalang lalaki ang nagpakita sa akin ng higit na respeto kaysa sa sarili kong anak.
Natahimik kami nang ilang minuto. Sa labas, patuloy ang normal na galaw ng mga tao sa Leblon sa isang karaniwang Biyernes, ngunit sa lamesang iyon, may isang bagay na tuluyan nang nabasag. Sa huli ay isinara ni Lucas ang folder at nagsimulang umiyak nang mahina. Hindi malakas. Hindi madrama. Isang pagod na pag-iyak. Parang isang taong sa wakas ay tumingin sa salamin nang walang anumang palusot sa paligid. — Hindi ko kailanman ginusto na humantong sa ganito, nay.
Naramdaman ko ang pagsisikip ng aking puso. Dahil naniwala ako sa kanya. Totoo. Hindi nagising si Lucas isang araw na gustong ipahiya ako. Unti-unti lang siyang nasanay na hayaan ang iba na gawin iyon habang tumitingin siya sa ibang direksyon. At iyon din ang sumisira sa mga pamilya.
Galit pa rin si Larissa na sinasabing ang lahat ay manipulasyon ko lang para paghiwalayin sila. Pagkatapos ay ginawa ng aking anak ang isang bagay na walang sinumang umaasa. Dahan-dahan siyang tumayo mula sa kanyang upuan at pinatatahimik siya. Nag-freeze ang buong lamesa. — Tama na, Lari. Basag ang kanyang boses. — May tama si Nanay.
Tiningnan siya nito na parang pinagtaksilan. Ngunit marahil ang higit na nakatatakot sa isang relasyon ay kapag ang taong palaging nananatiling tahimik ay sa wakas ay nagsimula nang magsabi ng katotohanan.
Noong gabing iyon, hindi ko binayaran ang bill. Direktang ipinasa ito ni Rodrigo sa corporate account ni Lucas dahil ang reservation ay nasa ilalim ng pangalan ng kanyang opisina. Anong kabalintunaan. Matapos nilang planuhin na magmukha akong isang katawa-tawang matandang hindi kayang magbayad ng hapunan… natapos silang umalis sa restoran na hinahabol ng isang totoong utang at isang kasal na nawasak sa harap ng buong pamilya.
Nanatili pa ako nang ilang oras na nakaupo habang umiinom ng kape. Lumapit si Rodrigo bago magsarado ang restoran at tinanong ako kung maayos lang ako. Tumingin ako sa walang lamang restoran, ang mga maiinit na ilaw na nagrereplek sa mga malilinis na baso, at ang maroon na notebook na bukas pa rin sa tabi ko. At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, sumagot ako ng katotohanan. — Hindi pa. Pero sa tingin ko, magiging maayos din ako.
Pagkalipas ng ilang buwan, unti-unting binayaran ni Lucas ang lahat ng kanyang utang. Ibinenta nila ang SUV, lumipat mula sa mamahaling apartment, at ang kasal nila ni Larissa ay natapos nang kusa, nang walang malalaking sigaw, tulad ng kung paano namamatay ang mga bagay na matagal nang nabubulok. Nagsimula siyang mag-therapy at sa mahabang panahon ay pumupunta siya para makita ako tuwing Linggo, kahit na noong una ay halos hindi kami nag-uusap. Kung minsan, ang pagmamahal sa pagitan ng ina at anak ay hindi nawawala. Natatabunan lang ito sa ilalim ng maraming kecewa.
At natutunan ko ang isang mahalagang bagay nang napakahuli na. Ang mga inang nagbibigay ng lahat nang walang limitasyon ay madalas na nagpapalaki ng mga anak na nag-aakalang karapat-dapat sila sa lahat nang walang pasasalamat sa kahit ano.
Kaya naman ang gabing iyon sa Jardim da Alameda ay nagpabago sa akin nang malaki. Dahil sa unang pagkakataon, naintindihan ko na ang pagtatakda ng mga limitasyon ay hindi nangangahulugang paghinto sa pagmamahal sa aking anak. Iyon ay ang sa wakas ay pagsisimula ring mahalin ang aking sarili.
WAKAS
Salamat sa paglalaan ng iyong oras para basahin ang aking kwento. Kung maaari, pakibahagi ito sa Facebook; malaking tulong ito para sa akin upang lumikha pa ng mas maraming kamangha-manghang kwento. Maraming salamat.