At sa likuran niya ay ang isa pang babae…

At sa likuran niya ay ang isa pang babae.

Bata pa. Manipis na kulay kremang damit, walang kapintasang mga kuko, tuwid na buhok na nakalawit sa kanyang mga balikat na parang nasa isang patalastas sa shampoo. May hawak siyang inumin at may ekspresyon sa pagitan ng inis at pagkalito, na parang binuksan niya ang pinto habang naghihintay ng pagkain sa bahay at sa halip ay ibinigay sa kanya ang bunga ng isang pagtataksil.

Nanatiling nakatayo si Carlos.

Una ay tumingin siya sa akin.

Tapos papunta sa wheelchair.

Advertisements

Pagkatapos ay sa kanyang ina.

At sa wakas ay naintindihan niya.

Nawala ang kulay sa mukha niya.

“Anong ginagawa mo rito?” tanong niya, kahit na ang tamang tanong ay isa pa: Ang lakas ng loob mo?

Kalmado kong inayos ang kumot sa mga binti ni Doña Carmen.

“Ihahatid kita sa mga nakalimutan mo.”

Iniwan ng isa pang babae ang baso sa isang maliit na mesa sa may pasukan.

“Carlos, sino siya?”

Isang maikli at tuyot na ngiti ang pinakawalan ko.

“Ang asawa.” Gayunpaman.

Nanlaki ang mga mata ng dalaga. Hindi siya nagsalita. Sapat na iyon para malaman kong hindi ko rin sinabi sa kanya ang buong katotohanan. Marahil ay nagsalita siya tungkol sa isang sirang pagsasama, tungkol sa isang babaeng eksaherado, tungkol sa isang ina na “medyo matatag”. Ang tipikal. Ang mga duwag na lalaki ay hindi kailanman dumarating nang malinis sa isang pagtataksil; lagi silang nag-iiwan ng mga pekeng mumo para hindi magmukhang marumi.

Si Doña Carmen, na walang malay sa katahimikan ng lason, ay tumingala sa kanyang anak at ngumiti nang may tunay na emosyon kaya’t sa isang segundo ay nakaramdam ako ng awa.

“Carlitos…” sabi niya sa nahihirapang boses. Ang anak ko.

Napalunok si Carlos.

Tumingin sa kanya ang isa pang babae at umatras ng isang hakbang.

“Hindi mo sinabi sa akin na ganito pala ang nanay mo.

Pinadaan niya ang buhok niya gamit ang kinakabahang kamay.

“Hindi ko inakalang…

“Wala kang iniisip,” putol ko sa kanya. Gaya ng dati.

Medyo sumulong ako gamit ang wheelchair hanggang sa naiwan ko si Doña Carmen sa gitna ng pasilyo. Maliit, moderno ang apartment, pinalamutian ng bagong lamig ng mga lugar kung saan hindi pa sapat ang haba ng buhay ng mga tao para makapag-iwan ng bakas. Isang minimalistang silid, bukas na kusina, amoy mamahaling pabango at mga pagkaing inihanda. Walang lugar para sa isang kama sa ospital. Walang mga suportang baras. Walang mga diaper, walang mga gamot, at walang pasensya na hinihingi ng isang may sakit. Mayroong isang kamakailang pagnanasa. Pantasya. Laro. Eksakto kung ano ang kanyang pinapunta.

“Hindi mo magagawa ito,” sabi ni Charles sa wakas, nang sa wakas ay nabawi na niya ang boses. Hindi mo ito basta-basta maaaring iwan dito.

Tinitigan ko siya nang masama.

“Naku, hindi ba? Nakakapagtaka. Nagawa mo siyang iwan sa akin nang pitong taon.”

Masyadong mabilis na binuo ng isa pang babae ang mga piraso. Nakita ko iyon sa mukha niya. Sa paraan ng paglingon niya kay Carlos na parang ngayon lang niya natuklasan na ang lalaking kasama niyang bumuo ng kinabukasan ay may dalang nakaraan na hindi niya kailanman balak dalhin.

“Pitong taon?” ulit niya.

“Pito,” sabi ko nang hindi inaalis ang tingin sa kanya. Pitong taon ng pagbuhat sa kanya, paglilinis sa kanya, pagpapakain sa kanya, pagpapalitan sa kanyang insomnia, at pagtingin kung paano sasakit ang kanyang balat kung magtatagal ako ng kalahating oras sa cream. Pitong taon ng pakikinig na “mas maayos ko itong nagawa” habang nakaupo ang lalaking ito para tumingin sa cellphone.

Namula si Carlos.

“Hindi naman ganoon kasimple.”

“Hindi,” sagot ko. Simple lang, matulog ka na lang at kumuha ng isa pa habang pinapalitan ko ang lampin ng nanay mo.

Tinakpan ng dalaga ang bibig gamit ang kamay.

“Sabi mo inaalagaan ako…” na may tumulong sa iyo.

Tumawa ako. Hindi malakas. Sapat lang para mas lumala ang dating.

“Oo, may tumulong sa akin. Ako.”

Nagpalipat-lipat ng tingin si Doña Carmen, nalilito sa tensyon. May naintindihan siya. Hindi lahat, ngunit sapat na para maramdaman niyang hindi na siya pumapasok sa isang masayang pagbisita.

“Anong problema?” tanong niya. “Carlos?”

Yumuko ang anak niya sa tabi niya na may panibagong pagkailang, na para bang hindi niya alam kung saan ilalagay ang mga kamay niya.

“Wala naman, Nay. Basta… nagkaroon ng kalituhan.”

“Hindi,” sabi ko. “Kaguluhan ang unang beses na inakala kong pagod ka at hindi lumiban. Ito na ang kalinawan.”

Nag-iwan ako sa sahig ng dalawang malalaking bag na may laman na mga gamot niya, mga file, mga cream, mga damit, mga diaper at ang folder na may mga indikasyon sa medisina na ako mismo ang sumulat sa mga nakalipas na taon para hindi makalimutan ang mga iskedyul, reaksyon, dosis at mga alarma. Nag-iwan din ako ng notebook kung saan ko isinulat ang mga gabing mahirap para sa kanya, ang mga pagkaing mabigat sa kanya at ang eksaktong gawain para baguhin ito nang hindi nasasaktan ang kanyang balakang.

Ang isa pang babae ay nakita ang lahat bilang isa na nakasaksi sa paglapag ng isang buong buhay.

“Hindi ko gagawin ito,” mahina niyang sabi, habang nakatingin kay Carlos. “Hindi ako pumirma para dito.”

Sa unang pagkakataon, humarap ako sa kanya nang may bahid ng habag.

“Walang pumipirma para mag-alaga ng iba, anak. Balang araw, kailangan mo lang ipakita kung sino ka.”

Naikuyom niya ang kanyang panga. Hindi naman siya mukhang masama. Bata pa lang. Nagulat ako na ang romansa ay may mga buto, likido, pagod at mga partikular na pangalan.

Tumayo si Carlos, naiinis, at nakorner.

“Tingnan mo, mag-uusap tayo na parang matatanda. Hindi pwedeng manatili rito ang nanay ko. Walang kundisyon ang lugar na ito. Nagtatrabaho ako. Pati si Valeria. Alam mo na kung paano siya alagaan. Ang lohikal lang ay magpapatuloy siya sa iyo habang inaayos natin ang mga bagay-bagay.”

Ang lohikal na bagay.

Nakaramdam ako ng mapait na tawa na tumulak sa akin mula sa aking dibdib.

“Hindi. Ang lohikal lang ay hindi mo ako lolokohin. Ang lohikal lang ay kung sasama ka sa iba, kahit papaano ay aakoin mo ang responsibilidad na laging sa iyo. Ang lohikal lang ay aalagaan mo muna ang sarili mong ina bago ka makipaglaro sa isang babaeng maaaring maging sekretarya mo.”

Natigilan si Valeria.

“Huwag mo akong pagsalitaan ng ganyan.

Tiningnan ko siya.

“Kung gayon, huwag kang tatabi sa isang lalaking iniiwan ang kanyang maysakit na ina nang kasingdali ng pag-iwan niya sa kanyang asawa.”

Nasaktan siya dahil totoo iyon. Umatras siya nang kaunti, na parang gusto niyang humiwalay nang kaunti sa kanya nang hindi man lang lubusang inaamin.

Hinaan ni Carlos ang kanyang boses, sinusubukan ang tono ng pakikipagkasundo na ginagamit niya noong gusto niyang makuha ang gusto niya.

“Pakiusap. Huwag kang maingay. Mag-usap tayo bukas. Balikan mo siya ngayon at titingnan natin ang isang nursing home, isang nars, o kung ano pa man.”

Pinagmasdan ko siya nang may matinding kalinawan. Ayan na siya, sa wakas ay wala nang anumang dahilan. Hindi siya isang nalilitong lalaki. Isa siyang lalaking sanay sa mga babaeng nakapaligid sa kanya na siyang nagresolba sa mga bunga ng kanyang mga desisyon.

Itinaas ni Doña Carmen ang nanginginig na kamay.

“Aba, pelen…

At saka may nangyaring hindi ko inaasahan.

Tiningnan ko siya.

Napakarupok. Napakadepende. Biglang napagtanto na hindi gagalaw ang anak niya dahil sa seguridad na lagi niyang iniuugnay dito. Ang babaeng iyon na sa loob ng maraming taon ay pumupuna sa aking pagkain, sa aking mga damit, sa aking mga iskedyul, sa aking paraan ng pakikipag-usap kay Carlos, ngayon ay nakatingin sa akin nang may takot. Hindi para sa akin. Para sa kanya. Dahil sa wakas ay nakikita ko na ang lalaking pinalaki ko.

Yumuko ako sa taas niya.

“Nay,” sabi ko, ginamit ang salitang iyon sa unang pagkakataon nang walang panunuya, “Hindi ko na kaya.”

Napuno ng tubig ang kaniyang mga mata.

Hindi niya ako hiniling na manatili. Hindi niya ako tinawag na walang utang na loob. Hindi niya sinabing nagpapalabis ako. Tumingin lang siya sa ibaba nang may kahihiyan na tila nagmumula sa malayo.

“Patawarin mo ako,” bulong niya.

Biglang nag-angat ng ulo si Carlos.

“Ano?”

Patuloy na tiningnan ni Doña Carmen ang kanyang kumot.

“Patawarin mo ako,” ulit niya, sa pagkakataong ito sa akin. Masyado akong maraming nakita… at hindi ako nagsalita.

Ibang paraan ang naging epekto nito sa akin.

Dahil ibang bagay ang alagaan ang isang taong labis na namumuhi sa iyo. Iba naman ang matuklasan, sa huli, na nakita ka niyang napagod at higit pa ang naunawaan niya kaysa sa inaakala mo.

Humakbang si Carlos palapit sa kanyang ina.

“Nay, huwag po kayong magsimula.

“Tumahimik ka,” sabi niya nang may pagod ngunit tunay na katatagan.

Natahimik ang buong apartment.

Tiningnan ni Valeria si Carlos na parang ngayon lang siya nakakita ng isang imposibleng bitak na lumitaw sa imahe ng lalaking nagbenta sa kanya.

Umayos ako ng tayo. Wala nang dapat ipaliwanag pa.

Kumuha ako ng sobre mula sa bag ko at inilagay ito sa mesa sa may entrada.

“Nariyan ang mga papeles ng diborsyo. Pati na rin ang mga numero ng neurologist, ng tagapagbigay ng hospital bed at ng serbisyo ng home nursing. Ako ang sumagot sa unang bayad, para sa kanya. Hindi para sa iyo.”

Ibinuka ni Carlos ang bibig niya, pero hindi ko siya hinayaang magsalita.

At pagkatapos ay sinabi ko ang pariralang nagpatigil sa kanila nang tuluyan:

“Sa loob ng pitong taon, ginampanan ko ang aking tungkulin bilang isang anak para sa iyo… para hindi matuklasan ng iyong ina na nagpalaki pala siya ng isang duwag.”

Walang huminga.

Nanatiling hindi gumagalaw si Carlos, walang ekspresyon ang mukha.

Dahan-dahang ibinaba ni Valeria ang kanyang tingin.

Ipinikit ni Doña Carmen ang kanyang mga mata.

Kinuha ko ang susi ng kotse sa bulsa ko, isinukbit ang bag sa balikat ko, at naglakad papunta sa pinto. Hindi ako tumakbo. Hindi ako umiyak. Hindi ako agad lumingon. Masyado nang maraming taon ang ginugol ko sa pagtalikod sa kanila para lang mabuhay sila; Nakikita nila ang buong paglabas ko.

Pagdating ko sa bungad, narinig ko ang boses ni Carlos, na putol-putol sa unang pagkakataon sa loob ng mahabang panahon.

“Hindi mo ako pwedeng iwan nang ganito.

Bumalik ka lang.

“Hindi. Iniwan mo ako nang ganito.”

At umalis na ako.

Bumaba ako ng elevator na nakaramdam ng matinding pagod kaya’t saglit kong inakala na yuyuko ako roon, sa pagitan ng mga salamin at malamig na ilaw. Pero hindi. Nagpatuloy ako sa pagtayo. Lumabas ako papunta sa parking lot. Pinaandar ko ang kotse. At nang sa wakas ay mag-isa na ako, inihilig ko ang noo ko sa manibela at huminga nang malalim.

Hindi iyon kaligayahan.

Hindi pa.

Iba naman ang nangyari.

Kalawakan.

Nang sumunod na linggo, kontrolado ang sunog. Labing pitong beses akong tinawagan ni Carlos. Hindi ako sumagot kahit isa. Sinulatan niya ako na hindi natutulog ang kanyang ina, na si Valeria ay “malalaki na,” na ang nars ay huminto sa trabaho noong ikalawang araw dahil nakikipagtalo ito tungkol sa lahat, na kailangan niya akong makausap para sa ikabubuti ng lahat. Ang “Lahat” ay palaging tumutukoy sa kanya.

Pinirmahan ko ang diborsyo sa pamamagitan ng aking abogado. Hiniling ko na ang mga tawag tungkol sa kanyang ina ay ibigay lamang sa isang social worker, hindi sa akin. Sa loob ng ilang panahon, nakaramdam ako ng matinding takot tungkol dito. Pagkatapos ay nakatulog ako nang walong oras nang diretso sa unang pagkakataon pagkatapos ng maraming taon at naunawaan ko na ang pahinga ay maaari ding maging isang uri ng katotohanan.

Nabuhay pa si Doña Carmen ng limang buwan.

Hindi ko na siya inalagaan muli. Pero dalawang beses ko siyang pinuntahan. Noong huling beses, hinawakan niya ang kamay ko gamit ang kanyang malusog na kabiyak at may sinabi siyang hindi ko maalis sa aking dibdib:

“Mas mabuting anak ka kaysa sa nararapat sa akin.”

Hindi ko alam ang isasagot ko. Inayos ko ang kumot at hinalikan ang noo niya.

Nang mamatay siya, binalaan ako ni Carlos gamit ang isang maikling mensahe. Pumunta ako sa libing bilang paggalang sa kanya, hindi sa kanya. Wala na roon si Valeria. Umalis na siya ilang linggo na ang nakalilipas, ayon sa isang kapitbahay ng kanyang gusali. Tila, hindi kayang tiisin ng pag-ibig ang mga iskedyul ng mga gamot, mga pressure wound, at ang tunay na anyo ng pag-abandona.

Lumapit sa akin si Carlos paglabas ko ng sementeryo. Mas payat. Mas matanda. Mas nag-iisa.

“Tama ka,” sabi niya.

Tiningnan ko siya sandali. Amoy basang lupa at mga nalalantang bulaklak ang hangin.

“Alam ko.”

Hindi niya ako hiniling na bumalik. Hindi niya ako hiniling na humingi ng tawad. Marahil sa unang pagkakataon ay naunawaan niya na ang ilang mga pinto ay hindi nakasasara sa pamamagitan ng iskandalo, kundi sa pamamagitan ng pagkapagod.

Tumalikod ako at nagpatuloy sa paglalakad.

Dahil may mga babaeng nananatili hanggang sa tuluyan silang mawalan ng laman.

At may eksaktong araw kung kailan nila ito ititigil.

Dumating ako nang araw na iyon dala ang isang wheelchair, isang kahon ng gamot at pitong taon ng pagod sa aking mga kamay.

Lumabas ako roon dala ang isang bagay na nakalimutan kong pag-aari ko:

ang buhay ko.

Related Posts

“Nay, Sunduin Mo Ako… Ang Pamilya ng Asawa Ko, Huwag Mo Akong Isama”: Isang Koronel ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Nagmadaling Iligtas ang Kanyang Anak na Babae, Ngunit Nang Sinubukan Siyang Pahiyain ng Isa sa Pinakamakapangyarihang Pamilya ng Amerika, Nalaman Nila Nang Huli Na Ang Lahat Na Napili Nila Ang Maling Ina Bilang Kaaway

I was still wearing my uniform when I left Fort Liberty that evening. My black dress jacket was perfectly pressed. The ribbons and medals on my chest…

Nabuntis ang kapatid ko sa anak ng asawa ko. Pagkatapos ay ipinakita niya ito sa pamamagitan ng mikropono sa harap ng tatlong daang bisita, sa kalagitnaan ng pagdiriwang ng aking ikasampung anibersaryo ng kasal.

Inagaw niya ang mikropono mula sa DJ. “Buntis ako sa anak ni Eric,” sabi ni Natalie. Tapos ngumiti siya. Sa akin. Nadulas ang baso ng alak ni…

Buong kwento: Pagkatapos kong maipanganak ang aming mga triplets, pumasok ang aking asawa sa aking silid sa ospital kasama ang kanyang kabit — na buong pagmamalaking may dalang Birkin bag.

Nang gabing iyon ay umiyak ako hanggang sa wala nang natitirang luha, yakap ang aking tatlong anak na lalaki habang ang alingawngaw ng tawa ni Adrian ay…

Sinampal ng nanay ko ang anak ko dahil sa isang laruan at nagkunwari ang buong pamilya na hindi nila nakita ang dugo. Hindi ako umimik; dinala ko siya sa ospital…

Hindi ito kailangan. Nakatayo ang nanay ko habang nakapatong ang kamay sa sandalan ng armchair, kasingputla ng dingding kung saan nakasabit pa rin ang litrato ko sa…

Noong araw na nakatanggap ako ng milyun-milyong dolyar na kabayaran para sa aksidenteng muntik na akong maparalisa, wala akong sinabi kahit isa. Binilhan ko lang ang anak ko ng isang napakamahal na laptop para sa kanyang pag-aaral… pero habang inililipat ko ang kanyang mga file mula sa kanyang lumang computer, may lumabas na litrato kung saan niyakap niya ang kabit ng aking asawa na may caption na: “Ang tunay kong ina ay nararapat na makasama sa aming bagong bahay.” Pagkatapos, may tumawag gamit ang pangalang “Nanay Irene,” at narinig ko ang aking asawa na nagsabi: “Ngayong gabi, sa wakas ay naalis na natin ang istorbo.”

Ang unang linya ng testamento ay mababasa: “Iniiwan ko ang ari-arian na matatagpuan sa Coyoacán kay Teresa Aguilar, dahil siya lang ang taong nagmalasakit sa akin nang…

Naglilingkod ako sa isang war zone bilang combat medic nang padalhan ako ng kapitbahay ko ng video. Kinakaladkad ng boyfriend ng asawa ko ang anak ko papasok sa bahay.

“Ano ang mangyayari?” Tiningnan ni David ang nagyelong video sa screen: Si Matthew na puno ng luha ang mukha, ang kamay ni Brian sa kanyang buhok, si…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *