dahil gusto niya akong pilitin na pumirma sa pagbebenta ng bahay.
“Tay,” bulong ni Matthew.
Hindi sinabi ni Javier.
Hindi niya sinabing “ang panginoon”.
Sabi ni Tatay.
Naramdaman ko ang pagkiling ng silid.
Nakatayo pa rin si Javier sa tabi ng sirang pinto, hawak ang lumang telepono at namumutla ang mukha. Sa isang iglap, gusto kong maniwala na nalilito si Matthew. Ang takot na iyon ay may magkahalong boses, anino, at alaala.
Pero hindi tumingin ang anak ko kay Doña Elvira.
Hindi niya tiningnan ang mga nagpapatrolya na naririnig na sa ibaba.
Tumingin siya kay Javier.
“Matthew,” sabi niya, sa boses na hindi boses ng asawa ko. Natatakot ka. Hindi mo alam ang sinasabi mo.
Lumiit ang anak ko sa pader.
“Oo, alam ko.”
Tumayo ako sa harap ni Mateo.
Hindi ko naisip.
Hindi ako nag-atubili.
Naunawaan na ito ng katawan ko bago pa man ito maintindihan ng ulo ko.
“Javier,” sabi ko, “ibaba mo ang telepono.”
Pinisil-pisil niya ang aparato.
“Lucia, pakiusap. Lahat kami ay nagagalit.”
“Ibaba mo na ang telepono.”
Sa ibaba, sumigaw si Doña Elvira na kami ay mga magnanakaw, na pinasok namin ang kanyang bahay, na wala siyang alam. Ngunit ang kanyang boses ay natatakot. Hindi galit. Takot.
Hinila ni Mateo ang manggas ko.
“Nay, gabi na po siya dumating.”
Naduduwal ako.
“WHO?”
Pinikit ni Mateo ang kanyang mga mata.
“Tatay.”
Lumapit sa amin si Javier.
“Kasinungalingan ‘yan.”
Napaatras ako habang nakadikit sa akin ang anak ko.
“Huwag kang lumapit.”
Nagbago ang ekspresyon ng mukha ni Javier.
Ang lungkot ng isang desperadong ama ay natunaw na parang makeup sa ulan. May lumitaw na malamig na bagay. Isang bagay na sampung taon kong nakahiga nang hindi ko namamalayan.
“Huwag kang magpatawa,” sabi niya. Ako ang ama niya.
“Kung gayon, ibaba mo ang telepono at hintayin ang mga pulis.”
Tumingin siya sa aparato sa ibaba.
Sa sandaling iyon, naunawaan ko na ayaw kong protektahan si Mateo.
Gusto niyang sirain ang ebidensya.
Ibinaling ko ang sarili ko sa kanya.
Hindi ko alam kung saan ako nakakuha ng lakas. Siguro isang buong buwan sa paghahanap sa anak ko sa mga ospital, mga bakanteng lote, mga terminal ng bus, mga malabong kamera at mga kumot na nakadikit sa mga poste. Siguro sa pagkarinig sa anak kong babae na nagsasabing “Nandyan si Mateo” at hindi ako naniwala sa kanya noong una.
Inagaw ko sa kanya ang telepono.
Hinawakan ni Javier ang pulso ko.
“Ibigay mo sa akin.”
sigaw ni Mateo.
Galing talaga sa bata ang sigaw na iyon.
Bilang isang buhay na bata.
Bilang isang bata, hindi na siya makatahimik.
Pumasok ang mga patrolya sa bahay. Dalawang opisyal ng pulisya ng munisipyo ang tumakbo paakyat sa hagdan. Sa likuran niya ay dumating ang isang ahente ng Tanggapan ng Tagausig at isang babaeng nakasuot ng search vest, isa sa mga nakita kong maraming beses nang nagdidikit ng mga Amber Alert card habang sinasabi sa amin ng mga awtoridad na “kailangan naming maghintay”.
“Bitawan niyo ang babae!” sigaw ng isa.
Binitawan agad ako ni Javier.
Masyadong mabilis.
Para bang puwede na naman siyang maging inosente sa pamamagitan lang ng pagbuka ng kanyang mga kamay.
“Gulat na gulat ang anak ko,” sabi niya. Pati ang asawa ko. Sinusubukan ko lang sanang tumulong.
Nakita ng ahente si Mateo.
Nakita niyang sira ang pinto.
Nakita niya ang kahon ng sapatos.
Nakita niya ang telepono sa kamay ko.
“Walang ibang taong hahawakan.
Niyakap ko si Mateo.
Sa wakas ay niyakap din ako pabalik ng anak ko.
Hindi gaya ng dati.
Hindi tulad noong umalis ako sa paaralan na nakasabit ito sa leeg ko na amoy pawis, lapis at recess.
Niyakap niya ako sa takot.
Para bang naghihintay pa rin ako na may dumating at aagawin ito palayo sa akin.
“Nandito na ako, mahal ko,” ulit ko. Nandito na ako.
Pero nanatili siyang nakatingin kay Javier.
Sa ibaba ng hagdan ay natagpuan nila si Don Ignacio sa kusina, nakaupo habang may hawak na isang tasa ng malamig na kape. Hindi siya may sakit. Hindi siya nanghihina. Nanginginig siya.
Sumigaw si Doña Elvira hanggang sa pinosasan siya ng isang babaeng pulis.
“Pinilit nila kami!” sabi niya. Binayaran niya kami! Sinabi niya sa amin na usaping pampamilya iyon!
Pinikit ni Javier ang kanyang mga mata.
Iyon ang katapusan ng kaniyang teatro.
Dinala nila siya pababa sa sala.
Ayaw ko sanang bitawan si Mateo, pero kailangan siyang tingnan ng paramedic. May mga pasa siya sa mga braso, mga marka ng tape sa isang pulso, pumutok ang mga labi niya dahil sa dehydration. Payat siya, marumi, may mga lilang maitim na bilog sa ilalim ng mga mata at ang berdeng damit niya ay dumikit sa katawan niya na parang pangalawang balat ng takot.
“Hindi nila ako masyadong sinaktan,” aniya, na para bang pampalubag-loob iyon.
Nasira ako.
Hindi sa harap ni Javier.
Sa harap ng anak ko.
“Patawarin mo ako,” bulong ko. Patawarin mo ako sa hindi ko paghanap sa iyo nang mas maaga.
Hinawakan ni Mateo ang mukha ko.
“Nakita ako ni Lucía.”
Tumingin ako sa bintana ng ikalawang palapag.
Mula roon ay tanaw na tanaw mo ang bahay namin.
Ang silid.
Ang kusina.
Ang silid kung saan nagkulay si Lucía.
Walang naimbento ang limang taong gulang kong anak na babae.
Siya lang ang tanging taong patuloy na tumitingin kung saan ang lahat ay tumigil na sa pagtingin.
Pagbaba namin, nasa bangketa na si Lucía kasama ang isang kapitbahay, nakabalot ng kumot. Hindi siya umiyak. Nakatuon ang kanyang mga mata sa dilaw na pinto.
Nang makita niya si Mateo, bahagya siyang napaiyak.
“Sabi ko naman sa’yo, Mama!”
Ibinuka ni Mateo ang kanyang mga braso.
Tumakbo si Lucia palapit sa kanya.
Nagyakapan ang dalawa sa gitna ng kalye, sa pagitan ng mga patrol car, pula at asul na ilaw, mga kapitbahay na nakadamit-damit, mga pulis na nag-uusap sa radyo at ang amoy ng basang lupa mula sa Puebla pagkatapos ng ulan.
Napatitig ako.
Ang dalawa kong buhay na anak.
Magkasama.
At ang aking asawa ay nakaposas sa likuran nila.
Ang lungsod na sa loob ng isang buwan ay naging sementeryo para sa akin ay muling huminga nang saglit.
Tapos nagsalita si Javier.
“Lucia, wala na ito sa kontrol.”
Hindi ko siya tiningnan.
“Huwag mo akong kausapin.”
“Hindi ko kailanman intensyong saktan siya.
Dahan-dahan akong lumingon.
“Isang buwan mo siyang ikinulong.
“Pansamantala lang iyon.”
Parang gusto kong masuka dahil sa salitang iyon.
Pansamantala.
Para bang ang anak ko ay isang maleta na nakaimbak sa bahay ng iba.
Para bang hindi umiyak ang anak ko nang gabing-gabi suot ang kanyang star-studded na pajama.
Para bang hindi ako naglakad sa Historic Center na may dalang mga poster, mula sa Zócalo hanggang sa mga kalyeng puno ng talavera, nagtatanong sa mga tindahan, inn, at mga puwesto ng cemita kung may nakakita ba ng asul na bisikleta.
“Bakit?” tanong ko.
Ayokong makinig.
Pero kailangan kong malaman.
Tumingin sa ibaba si Javier.
“Nasa pangalan mo ang bahay na ‘yan.
“Ano?”
“Ang bahay, ang bill ng tatay mo, ang lupa sa Atlixco. Iniwan niya ang lahat sa pangalan mo. Maraming beses ko nang hiniling sa iyo na ibenta ito.”
“Para mabayaran ang mga utang mo.”
Nanatili siyang tahimik.
Tumingala ang ahente ng Tanggapan ng Tagausig.
“Anong mga utang?”
Naikuyom ni Javier ang kanyang panga.
“Wala.”
“Mga taya,” sabi ko.
Ang salita ay lumabas sa aking bibig nang may nakakatakot na kalinawan.
Naalala ko tuloy yung mga gabing sinabi niyang makikipagkita siya sa isang kliyente.
Maliliit na retreat.
Tapos mas malaki.
Pinutol niya ang mga tawag pagpasok ko.
Ang kotseng ibinenta niya “para mamuhunan”.
Yung panahong hiniling niya sa akin na isasangla ang bahay at galit na galit siya nang tumanggi ako.
“Kaya mo ba kinuha si Mateo?”
Umiling si Javier, ngunit wala nang anumang pagtanggi na makapagliligtas sa kanya.
“Papasok na sana siya. Pirmahan mo lang ang kailangan ko. Sina Don Ignacio at Doña Elvira ang bahala sa kanya.”
Nagtago si Mateo sa likuran ko.
“Sinabi nila sa akin na kapag sisigaw ako, kukunin nila si Lucía.
sigaw ni Javier.
Hindi ako naniwala kahit isang luha.
“Pinipilit nila ako, Lucia. May utang siya sa masasamang tao.”
“At binayaran mo sila gamit ang anak mo.”
Nagkaroon ng katahimikan.
Nagbaba ng tingin ang mga kapitbahay.
Maging ang mga pulis ay tumigil din.
Dahil may mga parirala na hindi na kailangan ng pangungusap.
Nasa loob na nila ito.
Nagsimulang magsalita si Doña Elvira nang maisakay siya sa patrol car.
Sinabi niya na inalok sila ni Javier ng pera para itago si Mateo “nang ilang araw.” Na sinabi niya sa kanila na hindi ako matatag, na gusto niyang kunin ang kanyang mga anak, na isa lamang itong maniobra para takutin ako at papirmahin ako. Kalaunan ay naging kumplikado iyon dahil naglagay ako ng mga poster, dahil na-activate ng paaralan ang mga ulat, dahil mas mabilis na lumabas ang Amber Alert kaysa sa inaasahan niya.
“Sinabi niya sa amin na kung mag-uusap kami, masisisi niya kami,” sigaw ng matandang babae. Sinabi niya sa amin na mayroon siyang mga abogado.
Hindi umiyak si Don Ignacio.
Inulit lang niya:
“Dinalhan ko siya ng pagkain. Hindi ko siya sinaktan.”
Nakinig sa kanya si Mateo.
“Namatay ang ilaw.”
Yumuko ang matanda.
Wala na siyang sinabi pa.
Nang umagang iyon ay pumunta kami sa Tanggapan ng Tagausig.
Ang malamig na mga dingding, ang mga plastik na upuan, ang mga file, ang mga poster ng mga nawawalang tao at mga inang may mga matang tulad ng sa akin ay nagpaunawa sa akin ng isang bagay na kakila-kilabot: Nabawi ko na ang aking anak, ngunit marami ang walang nakabawi.
Nagpatotoo si Mateo kasama ang isang child psychologist.
Pati na rin si Lucia.
Pumirma ako ng mga papeles gamit ang nanginginig na mga kamay.
Tatlong beses akong sinubukang kausapin ni Javier.
Hindi ko pinayagan.
Sinuri ang lumang telepono.
Naroon ang lahat.
Mga mensahe sa pagitan nina Javier at Doña Elvira.
Mga paglilipat.
Mga litrato ni Mateo mula sa bintana upang patunayan na buhay pa siya.
Mga tagubilin.
“Bigyan mo siya ng kaunting tubig kung sumisigaw siya.”
“Huwag kang lumapit sa bintana.”
“Kung titingin ulit si Lucia, isara mo ang mga kurtina.”
“Nang pirmahan ni Lucía ang awtorisasyon sa pagbebenta, pinalaya nila siya malapit sa CAPU at sinabi kong natagpuan ko na siya.”
Ang CAPU.
Ang terminal.
Naisip ko na sanang iwan na lang doon.
Akala niya ay magpapakita siya bilang isang bayani.
Umupo ako sa pasilyo at tinakpan ang bibig ko para hindi ako makasigaw.
Dumating ang nanay ko galing Cholula ng alas-singko ng umaga, hindi maganda ang pagkakasuot ng shawl at namamaga ang mga mata. Nagdala ako ng matamis na tinapay na nakalagay sa bag dahil naniniwala ang mga lola na kahit ang katatakutan ay kailangan ng mainit na pagkain.
Niyakap niya si Mateo nang hindi pinipisil.
Pagkatapos ay niyakap niya si Lucia.
Tapos tumingin siya sa akin.
“Anak, Javier?”
Hindi ako makapagsalita.
Naintindihan niya.
Nag-krus siya.
“Diyos ko.”
Pero hindi niya sinabing “kawawa siya.”
Hindi niya sinabing “siya ang kanyang ama”.
Hindi niya sinabing “isipin mo para sa mga bata.”
Hinawakan niya ang mukha ko gamit ang mga kamay niya.
“Ngayon, isipin mo para sa kanila. Hindi dahil sa kanya.”
Ang pariralang iyon ang nagpatibay sa akin.
Malabo ang mga sumunod na araw.
Ospital.
Sikologo.
Mga Pahayag.
Mga hakbang sa proteksyon.
Pagpapalit ng mga kandado.
Mga kamera.
Isang patrol car na umiikot sa kalye.
Ang dilaw na bahay ay tinatakan ng teyp. Sa loob ng ilang linggo, hindi ko matingnan ang kanilang mga bintana nang hindi nararamdamang may pumipiga sa aking lalamunan.
Tumigil si Lucia sa pagkukulay malapit sa bintana.
Hindi natulog si Mateo nang patay ang ilaw.
Ako rin.
Noong unang gabing nakauwi kami, nakatayo si Mateo sa pintuan.
“Pwede ba siyang pumasok?”
“Hindi.”
“May mga susi ka ba?”
“Hindi na.”
“Paano kung sirain niya ang pinto?”
Yumuko ako.
“Pagkatapos ay sumigaw kami. Tumawag kami. Tumakbo kami. Ngunit hindi kami muling tahimik.”
Itinaas ni Lucia ang kanyang kamay.
“Sumigaw ako.
Niyakap ko siya.
“Oo, mahal ko. Napasigaw ka gamit ang iyong mga mata.”
Hindi niya maintindihan.
Pero ngumiti siya nang bahagya.
Si Javier ay may kaugnayan sa proseso.
Sinubukan ng kaniyang mga abogado na sabihin na siya ay pinagbantaan ng mga nagpapautang, na ayaw niyang saktan ang kaniyang anak, na ito ay isang “alitan sa pamilya.” Tiningnan siya ng hukom na parang nakatingin sa isang taong kakadungis lang ng isang sagradong salita.
“Ang pagkakait sa isang bata ng kalayaan ay hindi isang alitan sa pamilya,” aniya.
Huminga ako sa unang pagkakataon pagkalipas ng ilang araw.
Hindi para sa ganap na hustisya.
Sa pamamagitan ng pakikinig sa isang tao na binabanggit ang mga bagay kung ano talaga ang mga ito noon.
Nagsalita rin sina Doña Elvira at Don Ignacio. Ang kanyang depensa ay kalungkutan, kahirapan, presyur, takot. Marahil ay totoo ang lahat ng iyon. Ngunit ang anak ko ay gumugol ng isang buwan sa pagkakakulong ng sampung metro mula sa kanyang kama. Hindi na kailangang gawing hawla ang isang dilaw na bahay nang walang pagkakasala.
Nagpatuloy ang proseso.
Mabagal.
Masakit.
Sa mga manonood kung saan nakatingin sa akin si Javier na parang may utang na loob ako sa kanya.
Minsan, sa pasilyo, nagawa niyang sabihin sa akin:
“Nagdusa rin ako.”
Tumigil ako.
Gusto pa sanang magpatuloy ni Elena, ang aking abogado, sa paglalakad, ngunit itinaas ko ang aking kamay.
Napatingin ako sa lalaking naging asawa ko.
Sa amang ginawang pera ang kanyang anak.
“Natatakot kang mahuli. Natatakot si Matthew na baka hindi natin siya matagpuan. Hindi na pareho ang sitwasyon.”
Hindi na niya ako kinausap ulit.
Ibinenta ko ang bahay.
Hindi agad-agad.
Una ay sinubukan kong manatili, para kumbinsihin ang aking sarili na hindi dapat sisihin ang mga pader. Ngunit tuwing umaga ay nakikita ko ang dilaw na bahay, ang puting gate, ang bintana sa ikalawang palapag, at pakiramdam ko ay sobra na ang hinihingi sa akin ng buhay.
Lumipat kami sa Cholula, malapit sa aking ina.
Isang mas maliit na bahay, na may patio, mga bougainvillea at isang malayong tanawin ng mga bulkan nang lumiwanag ang kalangitan. Lumipat ng paaralan ang mga bata. Noong una ay ayaw magbisikleta ni Mateo. Ang asul ay nakaimbak sa isang bodega, na ang katawan ay may gasgas sa loob ng isang kahon.
“Hindi mo na kailangang gamitin ulit ‘yan,” sabi ko.
“Hindi kailanman?”
“Huwag na huwag, kung ayaw mo.”
Pagkalipas ng tatlong buwan, humingi siya ng bago.
Hindi asul.
Pula.
Bumili kami nito noong Sabado. Habang nasa daan, nadaanan namin ang mga tindahan ng bulaklak, mga simbahan, mga turistang kumukuha ng litrato, mga babaeng nagtitinda ng mga bangka at mga batang may dalang mga lobo sa plasa. Ang Puebla ay Puebla pa rin. Maganda at malupit, sinauna at buhay na buhay, kayang itago ang isang trahedya sa likod ng isang harapan na pininturahan ng dilaw.
Sinubukan ni Mateo ang bisikleta sa bakuran.
Lumiko siya.
Tapos isa pa.
Pumalakpak si Lucía na parang nanonood ng pag-alis ng eroplano.
Sumigaw ako habang nakatago sa likod ng pinto.
Mahaba ang therapy.
Mahaba pa rin ito.
Natuto si Mateo na sabihin ang nangyari nang hindi nakokonsensya. Natutunan niya na ang pagsunod sa ilalim ng banta ay hindi nangangahulugang pag-uugaling masama. Natutunan niya na ang pagmamahal sa kanyang ama, kung balang araw ay may natitira pang pagmamahal, ay hindi nangangahulugang pagpapatawad sa kanya sa kasalanan.
Natutunan ni Lucía na hindi pala siya baliw.
Iyon ang pinakamahalagang bagay.
Isang hapon, sinabi niya sa akin:
“Mommy, noong sinabi kong nandoon si Mateo, hindi ka naniwala sa akin.
Nasaktan ako dahil totoo naman.
“Oo, mahal. Medyo naniwala ako sa’yo noong una. Pasensya na.”
“Pero noon, malaki ang tiwala mo sa akin.
Niyakap ko siya.
“Oo. At mula ngayon, kapag may nararamdaman kang mahalaga, nakikinig ako sa iyo mula sa simula pa lang.”
Tumango siya nang seryoso.
“Sige.”
Si Javier ay sinentensiyahan pagkalipas ng ilang panahon.
Hindi ko sasabihing isinara nito ang lahat.
Hindi bumabalik ang kulungan isang buwan.
Hindi nito binubura ang silid kung saan nakakulong ang anak ko.
Hindi nito binabawi ang sandaling narinig kong sinabi ni Mateo ang “Dad” nang may takot.
Pero naglagay siya ng pinto sa pagitan namin.
At kung minsan ang isang legal na pinto ay isa ring paraan upang huminga.
Noong araw na naabisuhan kami, hindi na nagtanong si Matthew kung ilang taon na.
Nagtanong siya:
“Pwede ka bang pumunta ngayon?”
“Hindi.”
“Bukas?”
“Hindi rin.”
Huminga siya nang malalim.
“Kung gayon gusto kong matulog nang walang lampara.”
Pinatay niya ang ilaw nang gabing iyon.
Tumagal ito ng dalawampung minuto.
Tapos pumunta siya sa kwarto ko dala ang kumot niya.
“Hindi ko pa rin kaya.
“Ayos lang.”
Pumasok siya sa kama ko sa isang gilid.
Dumating si Lucía sampung minuto ang nakalipas.
Natulog ako sa gitna ng mga anak ko, hindi komportable, nakataas ang isang paa at nakakatulog ang isang braso.
Iyon ang pinakamagandang gabi ng buhay ko.
Dahil naroon sila.
Mainit.
Paghinga.
Buhay.
Pagkalipas ng isang taon, bumalik kami sa lumang kalye.
Hindi sa dilaw na bahay.
Atin.
Nagtanim ang bagong may-ari ng lavender sa pasukan. Walang tao ang dilaw na bahay, may mga bintana na natatakpan ng tabla at nagbabalat na pintura. Hindi na ito tila isang misteryo. Mukha itong dati: isang lumang bahay kung saan nagtatago ng krimen ang mga bulok na matatanda.
Lumabas si Mateo ng kotse.
Hinawakan ni Lucia ang kamay niya.
Hindi ko sila pinilit.
Gusto nilang tumawid.
Tumayo kami sa harap ng bangketa kung saan nila natagpuan ang helmet. Naroon pa rin ang puno. Mayroon ding lumang mantsa sa semento na marahil ako lang ang nakakilala.
May kinuha si Mateo mula sa kanyang backpack.
Ang asul na helmet.
Iniwan niya ito sa tabi ng puno.
“Ayokong itago pa ‘to,” aniya.
Naglagay si Lucia ng drowing dito.
Pamilya namin iyon.
Pero kung wala si Javier.
Tatlong tao lang, isang pulang bisikleta, isang bahay na may bougainvillea at isang malaking araw.
“Handa na,” sabi niya.
Bumalik kami sa kotse.
Hindi kami lumilingon.
Sampung taong gulang na si Mateo ngayon.
Natatakot pa rin siya sa mga kumakatok na pinto.
Dalawang beses pa rin siyang nagtatanong kung sino ang darating nang tumunog ang doorbell.
Pero mas tumawa.
Tumakbo pa.
Inaalagaan niya si Lucía na parang mas matanda ito sa kanya, dahil sa paraang ganoon nga ang limang taong gulang na batang babae kapag nabibigo ang lahat ng matatanda.
Patuloy na tumitingin si Lucía sa mga bintana.
Hindi dahil sa takot.
Maingat.
Sabi niya, nagsasalita raw ang mga bahay.
Sasabihin ko sana sa kanya na huwag siyang mag-imbento noon pa.
Ngayon, tatanungin ko siya kung ano ang sinasabi nila.
Dahil isang buwan nang nawawala ang anak ko nang itinuro ng anak ko ang dilaw na bahay sa kabilang kalye at sinabing:
“Nandoon si Mateo.
At tama siya.
Hindi iyon sakit ng isang bata.
Hindi iyon imahinasyon.
Ang saya-saya ng panonood kung saan hindi tumitingin ang mga pulis.
Isang nakababatang kapatid na babae ang nakahawak sa sinulid na patuloy na nagbubuklod sa aking anak.
Nakita ko rin ito sa likod ng kurtina.
Pero siya ang unang nakakita.
Kaya nga, kapag may nagsasabi sa akin na hindi nakakaintindi ang mga bata, naiisip ko si Lucia na may pulang krayola, nakaturo sa bahay sa kabilang kalye habang lahat kami ay naghahanap sa malayo.
Naiintindihan ng mga bata.
Pakiramdam nila.
Nakikinig sila.
Kita mo naman kung ano ang tinatakpan naming mga matatanda ng mga dahilan.
At kung minsan, kapag sinasabi ng buong mundo na “wala talagang problema,” isang limang taong gulang na batang babae ang tumitingin sa isang nakasarang bintana at natagpuan ang kanyang kapatid na lalaki.
Bumalik si Mateo.
Umalis na si Javier.
Walang tao sa dilaw na bahay.
At natutunan ko na ang katotohanan ay hindi laging kumakatok sa pinto na may dalang ebidensya.
Minsan lumilitaw ito sa likod ng kurtina.
Maliit.
Payat.
Natatakot.
May berdeng kamiseta.
Naghihintay na may tumingala, sa wakas.