Bahagi 2 …
Nawalan ng kulay ang mukha ni Adriano.
Hindi lang basta namutla. Nagmukha siyang bangkay sa puti.
Nakita ko ang mahirap na paglunok niya habang tinatawid ni Renata ang bulwagan, hawak ang gintong paper bag na iyon, at nakangiti na tila ba hindi niya ginugol ang nakaraang anim na buwan sa pagsira sa kasal ko. Ang biyenan kong si Dona Teresa ay tiningnan siya mula ulo hanggang paa nang may pagtataka. —Sino naman ang magandang dalagang ito? —tanong niya. —Katrabaho po ni Adriano —sagot ko, gamit ang pinakamatamis kong ngiti—. Ipinagtabi ko siya ng upuan sa tabi niyo. Nubo si Adriano. —Camila, sinta, sa tingin ko mas mabuting maupo si Renata kasama ang mga taga-opisina.
—Ah, huwag ka namang bastos —sabi ko—. Palaging sinasabi ng nanay mo na gusto niyang makilala ang mga importanteng tao sa buhay mo. Napakurap si Renata. Inayos ni Dona Teresa ang upo niya, masaya dahil naramdaman niyang importante siya. —Siyempre naman, iha, maupo ka rito sa tabi ko. Ako ang nanay ni Adriano. Nag-atubili si Renata nang isang segundo. Ang segundong iyon ay napakasarap panoorin.
Ngunit naupo rin siya. Maingay ang buong bulwagan: nagtatawanan ang mga tita, nagtatakbuhan ang mga bata sa pagitan ng mga lobo, nagkakalantugan ang mga kubyertos sa mga itinatapong plato, at nakikipag-away ang nanay ko sa dispenser ng juice dahil paubos na ang juice na maracuyá. Sa labas, sa Mooca, naririnig ang musikang nagmumula sa kalsada at may tinderong sumisigaw ng pamonha na tila ba umaga ng Lunes. Lumapit sa akin si Adriano mula sa likod. —Ano bang ginagawa mo? —bulong niya. —Ang aking baby shower. —Huwag kang magbiro, Camila. Dahan-dahan akong humarap sa kaniya. —Hindi ko kailanman ipinagbibiro ang mga bagay na pampamilya, Adriano. Napatulala siya. Binabantayan ako ng pinsan kong si Mariana mula sa mesa ng mga regalo. Nakasuot siya ng berdeng damit, may pulang lipstick, at may bitbit na beige na folder sa kili-kili niya. Itinaas niya ang isa niyang kilay. Iyon na ang hudyat.
Nagsimula ang unang laro bandang alas-sais. Sumigaw si Tita Lúcia sa mikropono: —Tingnan natin kung sino ang mas nakakakilala sa mga magiging magulang! Nagpalakpakan ang mga kababaihan. Pilit na ngumiti si Adriano. Hindi naman alam ni Renata kung saan isisiksik ang mga kamay niya. Naupo ako sa isang upuang may dekorasyong lilang laso, ang malaking tiyan ko ay bakas sa puting damit, at naramdaman kong gumalaw si Laura sa loob ko. Gising ang anak ko. Mabuti naman. Para matutunan niya nang maaga na ang nanay niya ay hindi yumuyuko sa kahit kanino. —Unang tanong —sabi ng tita ko—: ano ang unang kakaibang pinaglihihan ni Camila sa kaniyang pagbubuntis? —Mangga na may paminta —sagot ng nanay ko. —Hindi —mabilis na bawi ni Adriano—. Lasagna iyon. Ngumiti ako. —Mangga na may paminta iyon. Nasa Campos do Jordão ka noong araw na iyon, natatandaan mo ba? Lalong tumahimik ang bulwagan. Napayuko si Renata. Tumingin si Dona Teresa sa kaniyang anak. —Sa Campos do Jordão? —Trabaho po, Inay —sagot niya. —Ang gawa naman —singit ko—. Dahil noong weekend na iyon, sinabi mo sa akin na nasa Campinas ka. Kabado ang tawang binitawan ni Tita Lúcia sa mikropono. —Sige, susunod na tanong! Lumapit si Mariana sa mesa ng mga matamis at naglagay ng ilang sobre sa ilalim ng mga cupcake. Nakita ko siyang ginawa iyon na tila walang nangyayari. Walang nakapansin maliban kay Lourdes Menchaca, ang boss ni Adriano, na kapapasok pa lang sa bulwagan bitbit ang isang napakalaking regalo at may mukhang nagsasabing “hindi ako naparito para sa mga tsokolate.” Nakita iyon ni Adriano. At doon niya naintindihan na ang impiyerno ay may listahan ng mga bisita. —Lourdes? —nauutal niyang sabi. —Hi, Adriano —sabi niya—. Ang ganda ng handaan. Pang-pamilya talaga. Ipinikit ni Renata ang kaniyang mga mata. Humarap si Dona Teresa sa direksyon niya. — doon ka rin ba nagtatrabaho sa brokerage? —Opo, senyora. —At kilalang-kilala mo ba ang anak ko? Bubuksan pa lang ni Renata ang bibig niya. Ngunit ako na ang sumagot para sa kaniya. —Sobrang kilala po. Pinagmamasdan ako ng nanay ko mula sa mesa ng mga inumin. Hindi niya pa alam ang buong detalye, pero may radar ang mga ina. Ang kaniyang mga mata ay lumipat mula sa aking ngiti patungo sa sirang-sirang mukha ni Adriano, at hinawakan niya nang mahigpit ang pitsel ng juice na tila ba gusto niyang iuntog ito sa ulo ng may ulo.
Ang ikalawang laro ay “mga payo para sa tatay.” Ang bawat bisita ay kailangang sumulat ng payo para kay Adriano. Mga sweet at mabababaw na bagay, ‘yung mga itinatabi pagkatapos sa isang kahon. —Naghanda rin ako ng ilang kard —sabi ko. Nagsimulang mamigay si Mariana ng mga kulay-rosas na sobre. Tumayo si Adriano. —Camila, halika rito. Kailangan nating mag-usap. —Hindi muna ngayon, mahal ko. Nasa bahagi na tayo ng mga payo. —Camila. Naging matigas ang boses niya. Kabisado ko ang tonong iyon. Iyon ang tonong ginagamit niya kapag gusto niyang patahimikin ako sa harap ng maraming tao. Kapag nagbibitiw siya ng masakit na salita at sasabihing “huwag kang madrama.” Kapag pinipintasan ng nanay niya ang timbang ko at nagkukunwari siyang walang naririnig habang nagpipindot sa cellphone. Dati, ang tonong iyon ay nagpapaliit sa akin. Ngunit hindi sa araw na ito. —Maupo ka, Adriano —sabi ko—. Marami ka pang dapat matutunan. Kinuha ng pinsan kong si Mariana ang mikropono. —Babasahin natin ang ilang hindi nakapangalang payo. Ako ang magsisimula. Binuksan niya ang unang sobre. —“Payo para sa tatay: huwag mong i-save ang pangalan ng kabit mo bilang ‘Carlos Talyer’ kung marunong magbasa ang asawa mo.” Binalot ng kabuuang katahimikan ang paligid. Hindi lang kaunti. Buo. Parang isang malaking kaldero ng ulam na natapon sa maputing sahig. May nagpakawala ng isang “Diyos ko.” Napasapo sa kaniyang dibdib ang biyenan ko. Humakbang si Adriano papalapit kay Mariana. —Ibigay mo sa akin ‘yan. Itaas ni Mariana ang mikropono. —Huwag kang mag-eskandalo, irog. May buntis dito. Lumapit ang nanay ko sa tabi ko. —Camila —bulong niya—, ano ito? Tiningnan ko siya. —Ang katotohanan, Inay. Tumayo si Renata. —Aalis na ako. —Hindi —sabi ko—. Manatili ka muna nang kaunti. Nagawa mo ngang bumisita nang anim na buwan sa kasal ko. Kaya mo namang tiisin ang sampung minuto para sa panghimagas. Nagsimulang magbulungan ang mga tita. Ang mga katrabaho ni Adriano ay hindi na gumalaw. Si Lourdes naman ay hindi man lang naupo; nagcross-arms lang siya. Binuksan ni Mariana ang isa pang sobre. —“Hindi ko na kayang makita kang kasama siya.” Nilagdaan ni: Carlos Talyer. Dahan-dahang humarap si Dona Teresa kay Renata. —Ikaw ba si Carlos Talyer? Namula si Renata hanggang sa anit ng kaniyang buhok. —Senyora, ako po… —Nagpapadala ka ng mga may pusong mensahe sa anak ko habang buntis ang asawa niya? Sumabog si Adriano. —Tama na! Nagmamalabis na si Camila. Dala lang ito ng kaniyang hormones. Hindi niya alam ang ginagawa niya. Doon ay may naramdaman nga ako. Hindi sakit. Kundi dumi at pandiri. —Hormones? —pauulit ko. —Oo. Masyado kang maramdamin. Naging hindi ka kaaya-aya sa buong panahon ng pagbubuntis mo. Sumugod ang aking ina, ngunit hinawakan ni Tita Lúcia ang kaniyang braso. —Hayaan mo siyang magsalita —sabi ko—. Ang ganyang uri ng lalaki ay mas mabilis malunod kapag hinayaan mong mag-isa. Itinuro ako ni Adriano. —Pinakialaman mo ang cellphone ko. Paglabag ‘yan sa privacy. Humakbang si Lourdes pasulong. —Ang ikinababahala ko ay ang paglabag sa mga panloob na patakaran ng kumpanya. Relasyon sa pagitan ng isang superbisor at ng kaniyang nasasakupan nang walang deklarasyon, mga mensahe sa oras ng trabaho, at posibleng maling paggamit ng mga business trip ng kumpanya. Napatakip ng bibig si Renata. Dahan-dahang tumayo si Dona Teresa. —Superbisor? Tiningnan ko si Renata. —Hindi ba niya sinabi sa iyo na siya ang nag-aapruba ng mga komisyon mo? Nagbago ang mukha ng babae. Doon ay may lumabas na bago. Takot. Ngunit hindi takot sa akin. Takot dahil napagtanto niyang hindi niya rin pala alam ang buong kuwento. —Sinabi mo sa akin na hindi na kayo namumuhay bilang mag-asawa —sabi niya kay Adriano. Ipinikit ng lalaki ang kaniyang mga mata. —Renata, huwag ngayon. —Sinabi mo na hiwalay kayo ng tinutulugan. Napatawa ako nang malakas. —Siyempre. Sobrang hiwalay namin matulog kaya ang sanggol na ito ay ginawa sa pamamagitan ng package delivery. Ilang tita ang natawa dahil sa kaba. Tiningnan ako ni Renata. Sa unang pagkakataon, hindi na mayabang ang tingin niya. Kundi may hiya. —Sinabi niya na alam mo na magkakahiwalay din kayo pagkatapos ng panganganak. Naramdaman kong sumipa nang malakas si Laura. —Sinabi rin ba niya sa iyo na huwag kang mag-alala sa sanggol? Napayuko si Renata. —Opo. —Kaya huwag kang magkunwaring inosente rito. Alam mo ang tungkol sa pag-iral ng anak ko. Napatahimik siya nito.
Ang keyk na nakapatong sa mesa ay nanatiling buo. Ang mga lilang lobo ay sumasayaw sa hangin ng bentilador. Sa dingding, ang sign na “Maligayang Pagdating, Laura” ay nagniningning na tila isang pang-uyam at pagpapala sa parehong pagkakataon. Lumapit sa akin si Adriano. —Camila, tama na. Umuwi na tayo para mag-usap. —Wala na akong bahay kasama ka simula noong pinatira mo siya sa loob ng sa atin. —Ipinapahiya mo lang ang sarili mo. —Hindi, Adriano. Itinatala ko lang ang mga katotohanan. Binuksan ni Mariana ang beige na folder. —At dahil narito naman tayong lahat, ang pinsan ko ay may mga kopya ng mga pag-uusap, mga deposito, mga reserbasyon sa Campos do Jordão, at mga patunay ng bayarin gamit ang credit card ng pamilya sa isang boutique hotel na may tanawin ng kabundukan. Nanlaki ang mga mata ni Dona Teresa. —Credit card ng pamilya? —Ang card na sinasabi niyo noon na winawaldas ni Camila sa pagbili ng mga diaper —sabi ni Mariana. Nawalan ng kulay ang biyenan ko. Humarap si Renata kay Adriano. —Binayaran mo ang hotel gamit ang pera niya? —Hindi ganoon iyon. —E ang apartment? —tanong ko. Nagbago ang kaniyang ekspresyon. Iyon ang aking itinatagong huling alas. Nahanap ni Mariana ang paunang bayad para sa isang apartment sa Vila Mariana. Hindi ito nakapangalan sa akin. Hindi rin kay Renata. Nakapangalan ito kay Adriano, gamit ang pera mula sa aming savings account. Ang account para kay Laura. Naglabas ako ng isang tila nakatuping papel mula sa aking bag. —Ang perang ito ay para sa kuna, Adriano. Para sa mga check-up, diaper, bakuna, at mga emergency. Ginamit mo ang lahat para maglaro ng pagsisimula ng panibagong buhay. Nanginig ang boses ko sa huling pangungusap. Ayaw ko sanang mangyari iyon. Ngunit nanginig ito. Tila ba sumabay sa paghinga ko ang buong bulwagan. Humakbang paatras si Renata, na tila ba biglang bumaho si Adriano sa paningin niya. —Sinabi mo sa akin na sarili mong pera ang ipinambabayad mo. —Renata, tumahimik ka —singhal niya. At doon natapos ang mahika. Hindi dahil sa mga ebidensya. Hindi dahil kay Mariana. Hindi dahil kay Lourdes. Natapos ito dahil narinig ng lahat ng kababaihan sa bulwagang iyon ang eksaktong tono na ginagamit ng isang lalaki kapag hindi niya na kayang magsinungaling sa magandang paraan. Lumapit sa kaniya ang aking biyenan. Sa isang segundo, akala ko ay ipagtatanggol niya ito. Palaging ipinagtatanggol ni Teresa ang kaniyang anak. Para sa kaniya, si Adriano ang batang hindi gumagawa ng mali, ang kawawang napapagod, ang lalaking “sobra kung magtrabaho.” Sinampal niya ito sa mukha. Ang tunog ay umalingawngaw sa mga lobo. —Hindi isisilang ang apo ko na nagbabayad para sa mga kalat mo —sabi niya. Inilagay ni Adriano ang kaniyang kamay sa mukha, hindi makapaniwala. —Inay… —Huwag mo akong tawaging Ina ngayon. Hindi ko inaasahan iyon. Masakit ding mapagtanto na kailangan niya munang makita ang lahat sa harap ng iba bago maniwala, ngunit nagpasalamat pa rin ako. Kung minsan, ang hustisya ay dumarating nang huli, magulo ang buhok, at may bitbit na paper bag ng regalo.
Kinuha ni Renata ang kaniyang gintong bag. —Hindi ko alam ang tungkol sa pera. —Ngunit alam mo ang tungkol sa akin —sagot ko. Tumango siya. —Alam ko. Hindi siya humingi ng tawad na parang sa teleserye. Hindi siya umiyak na parang bida. Sinabi lang niya: —Alam ko. At walang kapatawaran iyon. Pagkatapos ay tiningnan niya si Adriano. —Magreresign na ako bago pa man nila ako patalsikin dahil sa katangahan. Itinaas ni Lourdes ang isang kilay. —Hindi niyan tatapusin ang imbestigasyon, Renata. —Alam ko po. Naiwang mag-isa si Adriano sa gitna ng bulwagan, napapaligiran ng mga banderitas, mga papel na oso, at mga pinalamutiang diaper. Bigla ay hindi na siya mukhang isang mapang-akit na lalaki. Mukha na lamang siyang isang takot na lalaki, nakasuot ng mamahaling polo ngunit may murang kaluluwa. Pagkatapos ay sinubukan niyang gawin ang tanging bagay na natitira. Lumapit siya sa aking tiyan. —Camila, pakiusap. Kailangan ni Laura ang kaniyang ama. Hinawakan ko ang kaniyang pulso bago niya pa ako mahawakan. —Ang kailangan ni Laura ay kapayapaan. —Hindi mo maaaring ilayo sa akin ang anak ko. —Wala akong inilalayo. Ikaw ang umaalis nang mag-isa. Tumayo sa tabi ko ang aking ina. Si Mariana rin. Kasunod si Tita Lúcia. At si Dona Teresa. Isa-isa, ang mga kababaihan sa bulwagan ay hindi na lamang mga bisita; sila ay naging isang pader. Lumingon si Adriano sa paligid upang maghanap ng lalaking magliligtas sa kaniya, ngunit maging ang kumpareng si Fábio ay nakatingin lang sa sahig. Walang gustong magpasan ng ganoong bigat. —Aalis na ako —sabi niya. —Mabuti naman —sagot ko—. At umalis ka na rin sa bahay. Bukas ay nasa guard house na ang mga gamit mo. —Bahay ko rin iyon. Ngumiti si Mariana. —At kaya nga aayusin natin ang lahat sa tamang paraan. Ngunit ngayon, hindi ka papasok doon para guluhin ang isang buntis na pitong buwan na. Nakipag-usap na ako sa mga pulis para sa suporta. Nasa labas sila. Tiningnan siya ni Adriano nang may galit. —Baliw ka. —Abogado ako —sagot ni Mariana—. Mas malala iyon. Lumabas siya habang itinatulak ang isang upuan. Walang sumunod sa kaniya. Umalis si Renata makalipas ang limang minuto. Bago tumawid sa pinto, tiningnan niya ako. —Hindi ako hihingi ng tawad. —Mabuti naman. Dahil hindi ko rin naman ibibigay. Ibinaba niya ang kaniyang ulo at lumabas.
Naging kakaiba ang kapaligiran sa bulwagan. Gaya ng pagkatapos ng isang bagyo, kung kailan ang lahat ay patuloy na nakatingin sa chandelier kahit na huminto na ito sa pag-indayog. Ang nanay ko ang unang kumilos. —Sige —sabi niya, habang pinupunasan ang mga luha gamit ang tissue—. Walang kasalanan ang keyk. At iyon, sa hindi malamang dahilan, ang nagligtas sa amin. May natawa. Pagkatapos ay may sumunod pa. Masyadong madiin ang pagkakahiwa ni Tita Lúcia sa keyk. Naupo naman sa isang sulok si Dona Teresa, tahimik na umiiyak. Tinanggap ni Lourdes ang kape at kumain ng dalawang cupcake nang may kahanga-hangang kalmado. Nanatili akong nakaupo, pagod na pagod. Gumalaw si Laura sa loob ko. Hindi bilang isang sipa. Kundi isang dahan-dahang pag-ikot. Inilagay ko ang aking mga kamay sa ibabaw ng aking tiyan. —Patawad, anak ko —bulong ko—. Naging masyadong matindi ang party mo. Narinig iyon ng aking ina. —May natutunang importanteng bagay ang anak mo. —Ano po? —Na ang nanay niya ay hindi lulunok ng lason para lang makakain nang may kapayapaan ang iba.
Pagkatapos ng baby shower, naglakad-lakad kami nang kaunti sa Mooca dahil kailangan kong huminga. Presko ang gabi. May mga magkasintahang kumukuha ng larawan, mga batang nagtatakbuhan hawak ang mga lobo, mga nagtitinda ng mais, at mga pamilyang lumalabas mula sa mga panaderya bitbit ang mga supot ng mainit na tinapay. Naupo ako sa isang bangko habang may hawak na piraso ng keyk sa isang disposable na plato. Naupo si Mariana sa tabi ko. —Nagsisisi ka ba? Tiningnan ko ang mga ilaw, ang mga tao, ang kalsada na patuloy na buhay na tila ba hindi nagtapos ang mundo ilang oras lang ang nakalipas. —Nagsisisi ako na mas minahal ko siya kaysa sa sarili ko. —Hindi mo kasalanan iyon. —Hindi nga. Ngunit responsibilidad ko na itama ito.
Noong gabing iyon, hindi ko pinapasok si Adriano sa apartment. Sumigaw siya sa pasilyo. Nakiusap na mag-usap. Pagkatapos ay nagmura. Pagkatapos ay umiyak. At pagkatapos ay umalis. Kinabukasan, natagpuan ko ang kaniyang mga maleta sa pasukan ng gusali, kung saan iniwan ito nina Mariana at ng aking kapatid. Dumating si Dona Teresa kasama niya, ngunit hindi para ipagtanggol siya. Naparito siya para humingi ng tawad sa akin. May dala siyang bag na may mga diaper, isang niniting na kumot, at may mugtong mga mata. —Nagpalaki ako ng isang duwag —sabi niya. —Nagpalaki po kayo ng isang lalaki —sagot ko—. Kung ano ang ipinasya niyang gawin sa buhay niya ay kaniyang sariling pili. Lalo pa siyang umiyak. Hindi ko siya niyakap agad. Ngunit pinatira ko muna siya sa loob.
Isang buwan pagkatapos, nawalan ng posisyon si Adriano sa brokerage. Umalis din si Renata, bagaman ang kaniyang pagbagsak ay hindi na naging mahalaga sa akin gaya ng inakala ko. Inihain ko ang diborsyo sa tulong ni Mariana, i-frenoo ko ang natitirang pera sa joint account, at nagbukas ng panibago para lamang kay Laura. Tatlong beses na nagtangkang magbalik si Adriano. Ang una ay may dalang mga bulaklak. Ang ikalawa ay may mga pangako. Ang ikatlo ay may dalang panunumbat. —Ayaw kong isilang ang anak ko sa isang sirang pamilya —sabi niya sa telepono. Nagtutupi ako noon ng mga napakaliliit na damit, ‘yung mga damit na tila ba para sa manika. —Nasira ang pamilya noong sinipa mo ito. Ako naman ay nagliligpit lamang ng mga bubog.
Isilang si Laura sa isang maulang madaling-araw ng Oktubre. Amoy basang lupa ang lungsod at bagong lutong tinapay dahil, sa daan patungong ospital, dumaan kami sa tapat ng isang nakabukas na panaderya. Tahimik na nagdarasal ang aking ina. Nagmamaneho naman si Mariana na tila ba nasa karera ng Formula 1. Pinagpawisan ako, umiyak, at nagmura kay Adriano sa pagitan ng mga contraction. Nang marinig ko ang iyak ng aking anak, ang lahat ng galit ay naging maliit. Hindi ito nawala. Ngunit lumisan ito sa sentro. Si Laura ay medyo may kaitiman, may mga kulubot, at masungit. Binuksan niya ang kaniyang bibig nang may lakas na nagpatawa sa akin. Inilagay siya ng nars sa aking dibdib at doon ko naintindihan na iyon lamang ang tanging pag-ibig na tunay na karapat-dapat pagpuyatan, pagmulan ng pamamaga, pagkasira, at muling pagkabuo. Dumating si Adriano nang may dalawang oras na huli. May bitbit na malaking oso at may mukhang nagsisisi. Hinayaan ko siyang makita si Laura sa pamamagitan ng salamin. Ngunit ang pumasok sa silid, hindi muna ngayon. Nanatili sa akin si Dona Teresa sa buong gabi. Tinulungan niya akong magpalit ng unang diaper gamit ang mga kamay na hindi pa sanay at may mga tahimik na luha. Nang humikab si Laura, bumulong ang aking biyenan: —Patawarin mo ako, maliit na bata. Dahil hindi ko nakita nang mas maaga. Ipinikit ko ang aking mga mata. Kung minsan, hindi tayo nagpapatawad nang isang bagsakan. Kung minsan, hinahayaan lang natin ang kabilang tao na magsimulang gawin ang tama.
Pagkalipas ng ilang buwan, bumalik ako sa Mooca kasama si Laura sa kaniyang stroller. Linggo noon. May musika, mga lobo, amoy ng sariwang kape, at mga stall ng sining malapit sa plaza. Naupo ako sa tapat ng simbahan, eksakto kung saan noong gabing iyon ay kumain ako ng keyk na may sirang puso. Natutulog si Laura na nakasara ang mga kamao. Dumating si Mariana dala ang dalawang kape at isang doughnut. —Alam mo ba kung ano ang pinakamagandang bahagi ng baby shower mo? —tanong niya. —Ang sampal ng aking biyenan? —Sining iyon. Ngunit hindi. —Ano kung ganoon? Tiningnan ni Mariana ang aking anak. —Na hindi iyon isang party para makakuha ng mga regalo. Kundi isang pamamaalam. Naisip ko si Adriano, si Renata, ang kulay-rosas na folder, ang mga sobreng itinago sa ilalim ng mga cupcake. Naisip ko ang babaeng umiyak nang pitong minuto at pagkatapos ay nagpasyang huwag bumagsak. —Totoo nga —sagot ko—. Nagpaalam ako sa asawang patuloy na mananahimik. Idinilat ni Laura ang kaniyang mga mata sa mismong sandaling iyon. Tiningnan niya ako nang hindi naintindihan ang anuman, gamit ang seryosong mukha ng mga sanggol na tila ba katatapos lang makipag-usap sa Diyos. Inihaplos ko ang aking kamay sa kaniyang pisngi. —At tinanggap kita sa tamang paraan, aking sinta. Walang mga kasinungalingang nakaupo sa mesa.
Nagpatuloy ang galaw ng kalsada. Nagpatuloy sa paglalakad ang mga tao. At naintindihan ko na ang aking masayang pagtatapos ay hindi isang lalaking nakaluhod na humihingi ng tawad. Ang aking masayang pagtatapos ay ang maglakad nang magaan, itinutulak ang stroller ng aking anak sa isang lungsod na puno ng buhay at nalalaman, nang may bagong katiyakan, na hindi ko na muling pagbabaligtarin ang pagkakaroon ng kasama sa pagkakaroon ng pag-ibig.