Sa isang maputik na taniman ng mangga sa labas ng Delhi, tatlong lalaki ang walang awang binubugbog ang isang matandang milyonaryo na nakagapos ng makakapal na lubid, na para bang wala man lang halaga ang kanyang buhay.
Katatapos lamang ng ulan noong umagang iyon. Isang malamig na simoy ng hangin ang dumaan mula sa kalapit na mga bukirin, dala ang amoy ng basang lupa at nadurog na mga dahon. Sa isang sirang daang putik, dalawang batang nakayapak ang dahan-dahang naglalakad.
Ang nakatatandang bata ay si Arjun, labindalawang taong gulang. Ang nakababata naman ay si Sameer, sampung taong gulang lamang. Wala silang tunay na tahanan, walang permanenteng pagkakakilanlan, at walang rekord sa paaralan. Sa ilalim ng isang lumang flyover sa siyudad sila natutulog gabi-gabi, nakabalot sa punit-punit na kumot at plastik.
Hindi sila magkapatid sa dugo, ngunit ang gutom, lamig, at takot ang nagbuklod sa kanila nang higit pa sa anumang opisyal na dokumento. Laging nauuna si Arjun sa paglalakad, at maingat na sumusunod si Sameer sa kanyang mga yapak, na para bang mas nagiging ligtas ang mundo kapag sinusundan niya ang mga ito.
Noong umagang iyon, papunta sila sa isang palengke ng gulay. Pagkatapos ng ulan, madalas itinatapon ng mga tindero ang mga nasirang gulay at prutas. Kung maaga silang makarating, baka makahanap sila ng kalahating kilong patatas, ilang saging, o tirang tinapay.
Biglang may sumigaw mula sa gitna ng mga puno ng mangga.
Natigilan sila.
Tao iyon. Puno ng sakit. Iyong uri ng sigaw na nagpapatigas ng katawan bago pa makapag-isip ang isip.
Hinawakan ni Sameer ang maruming kamiseta ni Arjun.
“Umalis na tayo, Arjun… huwag tayong makialam,” nanginginig niyang bulong.
Ngunit gumagapang na si Arjun papasok sa mga palumpong. Gusto mang umiyak ni Sameer sa takot, sumunod pa rin siya. Hindi niya kayang iwan si Arjun mag-isa.
Nang makita nila ang nasa likod ng mga palumpong, tila nawalan sila ng hininga.
Isang matandang lalaking puti ang buhok ang nakahandusay sa lupa, mahigpit na nakagapos ang mga kamay at paa gamit ang makakapal na lubid. Punit ang mamahaling amerikana nito, namamaga ang mukha, at may dugong tumutulo mula sa kanyang labi. Isang gintong relo ang kumikislap pa rin sa kanyang pulsuhan—nakapagtatakang hindi man lang ninakaw sa gitna ng karahasang iyon.
Tatlong lalaki ang nakatayo sa ibabaw niya. Sinipa siya nang malakas sa tiyan ng pinakamataas sa kanila.
“Sabihin mo na ang code, Mr. Sharma,” ungol nito. “O dito na matatapos ang huling hininga mo.”
Piliting itinaas ng matanda ang kanyang ulo.
“Hindi ko ibibigay ang ipon ng aking mga manggagawa… sa mga kriminal na tulad ninyo,” mahina niyang sabi.
Sinunggaban ng isa pa ang kanyang leeg.
“Pumayag na ang anak mo. Tigilan mo na ang pagpapanggap na matuwid.”
Mabilis na tumibok ang puso ni Arjun. Tinakpan naman ni Sameer ang kanyang bibig upang hindi mapahagulhol.
Pwede silang tumakbo. Pwede nilang talikuran ito tulad ng palaging pagtalikod ng buong siyudad sa kanila. Pwede nilang isipin na problema ito ng mayaman, hindi kanila.
Ngunit naalala ni Arjun ang gabing ninakaw ng mas matatandang bata ang kanyang munting ipon at itinulak siya malapit sa isang kanal habang dumaraan lang ang mga tao na hindi man lang tumitingin. Naalala niyang ang pinakamasakit ay hindi ang pambubugbog—kundi ang hindi pansinin.
Tiningnan niya si Sameer.
“Hindi ko hahayaang mamatay siya,” bulong ni Arjun.
Namutla si Sameer. “Papatayin din nila tayo.”
Mahigpit na hinawakan ni Arjun ang kanyang mga balikat.
“Walang nagligtas sa atin noon. Hindi ibig sabihin no’n na titigil na rin tayong magligtas ng iba.”
May takot sa mga mata ni Sameer, ngunit nandoon pa rin ang matigas na tiwalang lagi niyang inilalaan kay Arjun.
Itinuro ni Arjun ang landas patungo sa pangunahing kalsada.
“Tumakbo ka roon. Pigilan mo kahit sinong truck, auto, kahit sino—pulis, kahit sino. Sabihin mong may pinapatay dito. Mananatili ako rito at magbabantay.”
“Hindi kita iiwan mag-isa.”
“Kapag hindi ka umalis, mamamatay ang lalaking iyon.”
Mabilis silang nagyakap. Pagkatapos, gumapang palabas ng mga palumpong si Sameer at tumakbo nang buong bilis patungo sa kalsada.
Nanatiling nakatago si Arjun.
Patuloy na binubugbog ng mga lalaki ang matanda. Isa sa kanila ang nagsalita sa telepono, halatang iritado.
“Nagagalit na ang boss. Hindi pa rin bumibigay ang matanda.”
Parang may bumara sa lalamunan ni Arjun.
Pagkatapos, biglang nagtama ang namamagang mga mata ng sugatang lalaki at ang pinagtataguan ni Arjun sa mga palumpong.
Pwede sana itong sumigaw. Pwede sana siyang ilantad.
Ngunit agad itong umiwas ng tingin.
Na para bang kahit nasa gitna ng sakit, gusto pa rin nitong protektahan ang bata.
May matinding apoy na sumiklab sa loob ni Arjun.
At sa mismong sandaling iyon, napansin ng isa sa mga salarin ang galaw sa mga palumpong.
Dahan-dahan itong lumakad papunta kay Arjun.
Dalawang hakbang na lamang ang layo ng mabibigat nitong yabag….
BAHAGI 2
Pinigil ni Arjun ang kanyang paghinga. Kumapit ang putik sa kanyang pisngi. Kapag gumalaw siya kahit kaunti, mahuhuli siya. At kapag nahuli siya, baka hindi na siya matagpuang buhay muli ni Sameer.
Inabot ng salarin ang mga palumpong upang tabigin ito.
Sa mismong sandaling iyon, ibinato ni Arjun ang batong mahigpit niyang hawak papunta sa tuyong dahon sa di-kalayuan. Malakas itong tumama sa lupa. Agad na napalingon ang tatlong lalaki sa tunog.
“Aso lang siguro,” inis na sabi ng isa.
Ngunit sapat na ang ilang segundong iyon—mga segundong alam ni Arjun na mahalaga.
Naunawaan niyang hindi siya makapagliligtas ng buhay kung magtatago lamang siya.
Tumingala siya. Sa isang mababang sanga sa itaas ay may malaking pukyutan. May natutunan siya sa pamumuhay sa lansangan: kahit ang takot ng kalikasan ay maaaring gawing sandata.
Kumuha siya ng mahabang patpat, nagngitngit ng ngipin, at malakas na hinampas ang pukyutan.
Nabasag ito.
Sa sumunod na sandali, sumabog sa hangin ang marahas na pag-ugong ng mga pukyutan. Nagsigawan ang tatlong lalaki at nagtakbuhan sa takot, tinatakpan ang kanilang mukha, nagmumura, at kinukusot ang kanilang mga mata habang dinadagsa sila ng mga bubuyog.
Kumikilos na parang kidlat si Arjun. Lumabas siya mula sa mga palumpong at lumuhod sa tabi ni Mr. Verma.
“Huwag kang gagalaw. Kakalasín kita,” mabilis niyang sabi.
Nanginginig ang kanyang mga daliri. Ang lubid, na nabasa ng dugo at ulan, ay mas lalong bumaon sa balat. Napaungol sa sakit si Mr. Verma.
“Tumakbo ka, bata… kapag bumalik sila, hindi ka nila patatawarin,” mahina niyang bulong.
Hindi tumingala si Arjun.
“Hindi mo sinabi sa akin na umalis ako. Kaya hindi rin kita iiwan.”
Nakalas ang isang buhol. Sunod ang isa pa. Sa wakas, napalaya ni Mr. Verma ang kanyang mga paa, ngunit nang subukan niyang tumayo, bumagsak siya. Agad na ipinasok ni Arjun ang maliit niyang balikat sa ilalim nito at hinila siya papunta sa likod ng mga puno upang magtago.
Mula sa malayo, umalingawngaw sa taniman ang desperadong sigaw ni Sameer.
“Arjun!”
Ngunit wala pa ring tunog ng pulis o anumang tulong.
Mula sa direksyon ng kalsada, may dalawa pang lalaking pumapasok sa taniman.
At sumigaw ang isa sa kanila,
“Hulihin ang bata! Siya ang saksi!”
BAHAGI 3
Nakarating si Sameer sa pangunahing kalsada—ngunit walang nakinig sa kanya noong una.
Puno siya ng putik, sugatan ang mga paa, at may mga dahong nakasabit sa kanyang buhok. Inakala ng dalawang nakamotorsiklo na isa lamang siyang batang kalye na nag-iingay kaya dumiretso sila. Ni hindi man lang ibinaba ng isang kotse ang bintana nito.
Pagkatapos, may humintong tanker ng gatas.
Bumaba ang drayber, isang lalaking nasa gitnang edad na may turban, at galit na sumigaw.
“Gusto mo bang mamatay?”
Yakap ni Sameer ang kanyang mga binti.
“Uncle, may pinapatay silang lalaki sa loob ng taniman. Mag-isa ang kuya ko. Pakiusap, bilisan ninyo.”
Naglaho agad ang galit sa mukha ng drayber. Tumingin siya sa mga mata ng bata. Maaaring magsinungaling ang mga batang kalye—ngunit ang ganitong klaseng takot ay hindi kayang artehin. Agad siyang tumawag sa pulis, kumuha ng bakal na pamalo mula sa tanker, at tumakbo patungo sa taniman kasama si Sameer.
Samantala, nahila na ni Arjun si Mr. Verma papunta sa sirang labi ng isang lumang balon malapit sa gilid ng taniman. Ang kalahating gumuhong estruktura ng bato ay natatakpan ng mga palumpong. Kapag tag-ulan, napupuno ito ng tubig; kapag tag-init naman, doon nagpapahinga ang mga asong gala. Minsan na rin itong pinagtaguan nina Arjun at Sameer kapag may away sa ilalim ng flyover.
“Pumasok ka rito,” sabi ni Arjun habang itinutulak si Mr. Verma sa pagitan ng mga bato.
Hirap na hirap huminga ang matanda. Namumutla na ang kanyang mga labi at may dugong dumadaloy sa kanyang leeg. Ngunit hindi niya inaalis ang tingin kay Arjun.
“Ano ang pangalan mo?” mahina niyang tanong.
“Arjun.”
“Tahanan?”
Saglit siyang tiningnan ni Arjun bago yumuko.
“Kahit saan abutan ng gabi.”
Napangiwi si Mr. Verma—hindi dahil sa sakit, kundi dahil sa hiya.
Siya si Rajendra Verma, may-ari ng Verma Textile Group. Ang kanyang mga pagawaan ay nasa Kanpur, Lucknow, at Varanasi. Lumalabas ang kanyang larawan sa mga pahayagan. Nagbibigay siya ng donasyon sa mga templo at nagsasalita tungkol sa kahirapan sa malalaking entablado—ngunit tuwing nakakakita siya ng mga batang namamalimos sa trapiko, agad niyang itinataas ang bintana ng sasakyan. Naniniwala siyang ang kahirapan ay bunga lamang ng katamaran o panlilinlang.
Ngayon, nabasag ang paniniwalang iyon.
Isang batang nakayapak, na walang pag-aari kundi sariling pangalan, ang naging mas mahalaga kaysa sa lahat niyang kayamanan.
May mga yabag na papalapit.
“Tiningnan mo ba roon?” sigaw ng isa.
Lumuhod si Arjun sa bukana ng balon. Bato lamang ang hawak niya. Limang lalaki ang nasa labas. Alam niyang hindi niya kayang labanan ang mga ito—ngunit may isa pa siyang alam: minsan, kahit mahina ang katawan, kayang magdala ng mas matinding paglaban kaysa kayamanan.
Hinawi ng isang lalaki ang mga palumpong.
Humakbang si Arjun pasulong.
“Saan mo itinago ang matanda?” sigaw nito.
Nanatiling tahimik si Arjun.
Malakas siyang sinampal ng lalaki. Tumama si Arjun sa mga bato at bumagsak, ngunit hindi siya sumigaw.
Sa loob, pilit bumangon si Mr. Verma—ngunit hindi na sumunod ang kanyang katawan.
“Magsalita ka!” sigaw ng lalaki habang sinasakal si Arjun.
At sa mismong sandaling iyon, umalingawngaw ang malakas na busina mula sa kalsada. Kasunod nito ang mga sirena. Pagkatapos ay ang sigaw ng drayber ng tanker ng gatas:
“Narito na sila! Sila ang mga iyon!”
Nagkagulo.
Pinalibutan ng mga pulis ang taniman mula sa magkabilang panig. Dalawang salarin ang agad nahuli. Ang iba ay nagtangkang tumakas ngunit nadulas sa putik at agad ding nasakote.
Tumakbo si Sameer papasok at mahigpit na niyakap si Arjun.
“Ayos ka lang ba?” umiiyak niyang tanong.
Piliting ngumiti si Arjun kahit hati ang kanyang labi.
“Sabi ko sa’yo… darating ka.”
Inilabas si Mr. Verma at agad siyang nakilala ng mga pulis. Kumalat ang pagkabigla.
“Si Rajendra Verma iyon!”
“Yung may-ari ng textile company?”
“Sino ang gumawa nito…?”
Mahinang iniabot ni Rajendra ang kanyang kamay sa dalawang bata. Nag-atubili sila bago lumapit. Ipinatong niya ang kanilang mga kamay sa kanyang dibdib.
“Utang ko sa inyong dalawa ang buhay ko,” bulong niya.
Sa ospital, tatlong araw na nagpalipat-lipat si Rajendra Verma sa pagitan ng kamalayan at dilim.
Nalaman ng imbestigasyon ng pulisya ang mas malalim na katotohanan. Hindi galing sa labas ang pag-atake—nanggaling ito sa loob mismo ng kanyang negosyo.
Matagal nang naglalabas ng pera mula sa kumpanya ang kanyang kasosyong si Harish Mehra at nais nitong makuha ang lihim na account na naglalaman ng pondo ng mga manggagawa at bayad sa maliliit na manghahabi. Nadiskubre iyon ni Rajendra at malapit na niya itong ilantad.
Ngunit mas masakit ang pagtataksil na mas malapit sa kanya.
Ang panganay niyang anak na si Karan ang nagbigay kay Harish ng impormasyon tungkol sa biyahe ng kanyang ama. Naniniwala siyang tumatanda na ang kanyang ama at makabubuti sa kanya ang maagang paghawak sa imperyo. Ang nakababatang anak na si Vikram ay hindi direktang sangkot—ngunit mabigat din ang kanyang pananahimik.
Nang malaman ni Rajendra ang lahat, ipinikit niya ang kanyang mga mata. Napapalibutan ng mga makina, oxygen tube, at malamig na ilaw, nakaramdam siya ng kakaiba—na para bang buong buhay siyang naging mahirap, hindi sa pera, kundi sa pagkatao. Dahil sa kanyang tahanan, walang katapatan, samantalang sa lansangan, dalawang bata ang nagsugal ng lahat upang iligtas siya.
Sa ikaapat na araw, ipinatawag niya ang kanyang abogado na si Maya Tripathi.
“Hanapin mo ang dalawang batang iyon,” sabi niya.
“Aling mga bata?” tanong niya.
Napuno ng luha ang mga mata ni Rajendra.
“Ang mga batang nagpaalala sa akin kung ano ang ibig sabihin ng maging tao.”
Pagsapit ng gabi, may isang sasakyang huminto sa ilalim ng lumang flyover.
Natigilan sina Arjun at Sameer, natatakot na baka may kukuha sa kanila magpakailanman. Ngunit isang babaeng nakasuot ng simpleng cotton saree ang bumaba—si Maya Tripathi, may hawak na folder at may mahinahon ngunit matatag na tinig.
“Kayo ba sina Arjun at Sameer?”
Bahagyang itinago ni Arjun si Sameer sa likuran niya.
“Bakit?”
Ipinakita ni Maya ang larawan ni Rajendra Verma sa ospital. Hawak nito ang isang papel na may nanginginig na sulat-kamay: “Kailangan kong makita sina Arjun at Sameer.”
Mahinang bulong ni Sameer, “Patay na ba siya?”
Marahang umiling si Maya.
“Hindi. Dahil sa inyo, buhay pa siya.”