Nakarating ang mga yabag ni Matthew sa pinakamataas na baitang.
Hawak ko ang paketeng may bahid ng dugo, at si Sophia ay nanginginig sa ilalim ng kumot, nakatitig sa akin na parang ang reaksyon ko ang eksaktong hangganan sa pagitan ng pananatiling buhay o pagkawala. Sa sandaling iyon, may naunawaan ako na bumagabag sa akin mula sa loob palabas: makikilala ng isang ina ang iyak ng kanyang anak sa gitna ng isang daang anak, ngunit kailangan din niyang makilala ang halimaw kahit na dala nito ang sarili niyang dugo.
— Pumasok ka sa aparador — bulong ko sa kanya.
Umiling si Sophia, takot na takot. — Hindi ako makalakad.
Kinarga ko siya sa ilalim ng kanyang mga bisig. Mas mabigat siya kaysa sa isang sako ng basang pagkain ng hayop. Umungol siya sa sakit, ngunit hindi siya sumigaw. Mas masakit iyon para sa akin. Natuto nang tanggapin ng kawawang batang babae ang kanyang pagdurusa.
Itinago ko siya sa likod ng mga kahon ng kumot at mga lumang damit. Binalutan ko siya ng itim na amerikana ng aking yumaong asawa, na para bang may maipagtatanggol pa rin ang isang patay sa bahay na ito.
“Kahit anong mangyari, huwag kang lalabas,” sabi ko sa kanya.
Hinawakan niya ang pulso ko. — Huwag kang maniwala sa kahit anong sabihin niya.
Hindi ako nakapagsagot. Biglang bumukas ang pinto.
Lumitaw si Matthew na nakabukas ang butones ng kanyang damit pangkasal, magulo ang buhok, at namumula ang mga mata, ngunit hindi dahil sa kakulangan ng tulog. Amoy alak, murang pabango, at amoy kalye ang kanyang iniinom.
— Anong ginagawa mo rito, Nanay?
Dumiretso ako sa harap ng kama, ginamit ang katawan ko para harangan ang pinto ng aparador.
— Itatanong ko sana sa iyo ang parehong bagay. Nasaan ka na?
Lumipat ang tingin niya sa kama. Nakita niya ang gusot na kumot. Nakita niya ang mga mantsa. Nakita niya ang lipstick sa salamin. Sa loob ng isang segundo, tuluyan nang nawala ang pag-arte ng isang anak sa kanyang mukha. Hindi siya natakot. Hindi siya nagulat. Naiinis siya.
— Nasaan siya?
Ang tanong na iyon ang siyang pag-amin. Pakiramdam ko ay may kung anong nabasag sa dibdib ko na parang banga na luwad.
— Nasaan sino?
Napatikom si Matthew ng panga. — Huwag kang magsimula, Nay. May sakit si Sophia. Nag-hysterical siya kagabi. Sinaktan niya ang sarili niya. Alam mo naman kung paano nangyayari sa mga babaeng ‘yan kapag nasobrahan na sila sa pag-inom.
Naisip ko ang mga pasa niyang pulso, ang pangungusap na nakadikit sa salamin, at ang paraan ng pagtatanggol niya sa sarili habang natutulog.
— Walang ininom ang manugang ko maliban sa juice sa buong kasal.
Nagpakawala si Matthew ng isang tuyong tawa. — Ngayon ay ipinagtatanggol mo siya? Dalawang oras na ang nakalipas, pumunta ka rito na may dalang walis para hilahin siya palabas ng kama.
Labis akong naiyak dahil totoo iyon. Pero mas lalo akong nag-alab nang mapagtanto kong kilalang-kilala ako ng anak ko na akala niya’y ang kalupitan ko ang magsisilbing taguan ng sarili niyang mga anak.
— Nakita kong pinisil mo ang baywang niya kagabi — sabi ko. — Nakita kong sinusundan mo siya na para bang pag-aari mo siya.
— Asawa ko siya. — Hindi siya mga alagang hayop na binili mo sa isang subasta.
Mapanganib na lumipat ang kaniyang mga mata. — Hindi mo alam ang pinagsasabi mo.
Dahan-dahan kong isinilid ang pakete sa bulsa ng aking apron. — Kung gayon, ipaliwanag mo sa akin.
Isinara ni Matthew ang pinto sa likuran niya. Nanlamig ako nang husto dahil sa tunog na iyon.
— Nay, makinig po kayong mabuti sa akin. May mga bagay na tapos na. Huwag kayong makialam. Aalis na si Sophia kasama ko, at doon na ang lahat.
— Hindi siya pupunta kahit saan.
Humakbang siya palapit sa akin. Winalis ko ang walis pataas mula sa sahig. Nanginginig ang mga kamay ko, pero hindi ako umatras.
— Huwag mong pilitin ang kamay ko — aniya.
Hindi ko nakilala ang boses niya. Boses iyon ng isang lalaking lumampas na sa linya at ngayon ay gusto niyang sumunod ang lahat sa kanya para hindi siya mag-isa sa impyerno.
Sino ang nagbayad para sa kasal, Matthew?
Tumigil siya nang tuluyan. Sa baba, maririnig mo si Petra na naglilipat ng mga pinggan, ang mga pamangkin ko na nagtatawanan sa bakuran, ang mundo ay gumagalaw na parang hindi gumuho ang buong buhay ko sa taas.
— Binayaran ko na — sagot niya. — Wala ka ngang sapat na pera para maglagay ng mga bagong gulong sa kotse mo.
Tinitigan niya ako nang may matinding lason. — Nakatanggap ako ng tulong. — Kanino galing?
Hindi siya sumagot. Maya-maya lang, may bumusina ng kotse mula sa kalye. Isang mahabang putok. Pagkatapos ay isa pa. Lumingon si Matthew sa bintana, nanigas ang ekspresyon ng kanyang mukha.
Yumuko ako nang kaunti para sumilip sa salamin. Nakaupo sa gilid ng kalsada ang isang itim na SUV na may mga tinted na bintana, napakalinis para sa isang kalsadang lupa. Dalawang lalaki ang naghihintay malapit sa gate. Hindi sila mga bisita sa kasal. Wala silang mga mukha na parang mga taong dumadaan para sa mga tira-tirang pagkain.
Nagmartsa si Matthew papunta sa aparador. Hinarangan ko ang daanan niya.
— Gumalaw. — Hindi. — Nay… — Hindi.
Itinulak niya ako gamit ang kanyang balikat. Hindi ito isang malakas na suntok, ngunit sapat na. Tumama ang aking likod sa nightstand, at naramdaman ko ang matalas na talim ng kahoy na bumaon sa aking balakang. Sa sandaling iyon, hindi ko nakita ang aking tatlumpung taong gulang na anak. Nakita ko ang anim na taong gulang na batang lalaki na minsang sumumpa na hindi niya ako paiiyakin.
At ako’y umiyak. Ngunit hindi ako tumabi.
— Lumabas ka, Sophia — sabi ni Matthew, habang nililingunan ako. — Tama na ang mga palabas na pang-drama.
Walang kahit isang tunog na lumabas mula sa aparador. Ngumisi si Matthew.
— Sa tingin mo ba ay maitatago mo siya sa sarili kong bahay? — Hindi ito ang bahay mo — sabi ko sa kanya. — Akin ito.
Hininaan niya ang kanyang boses. — Nakasangla ang bahay, Nay.
Naramdaman ko ang pagguho ng lupa mula sa ilalim ko. — Anong sabi mo?
Huminga siya nang malalim, parang isang lalaking napapagod nang magpaliwanag sa isang matandang babae.
— Kailangan ko ng puhunan. Ang dami talaga. Nagkamali ako sa ilang maling taya, tapos sa ilang pautang na may mataas na interes. Hindi pinapatawad ng mga taong iyon ang mga utang. Si Sophia ang paraan para mabayaran ito.
— Ang daan?
Parang kutsilyong tumagos sa hangin ang salita. Pinahid ni Matthew ang kamay sa mukha niya.
— Hindi mo alam kung gaano kasama ang mga bagay-bagay. Ayokong umabot sa ganito. — Pero hinayaan mo. — Alam niya.
Mula sa loob ng aparador, isang mahinang hikbi ang umalingawngaw. Sumugod si Matthew papunta rito. Inihampas ko ang walis, at malakas na tinamaan siya sa braso. Lumikha ito ng isang malakas na kalabog. Sumigaw siya, nakatitig sa akin nang may galit na hindi niya kailanman itinuon sa akin sa buong buhay niya.
— Baliw na matandang babae ka! — Petra! — Napasigaw ako nang buong lakas ng hininga ko. — Petra, bumangon ka rito!
Tinakpan ni Matthew ang bibig ko. Amoy tequila at pawis ang palad niya. Mahigpit niyang pinisil ang mukha ko.
— Tumahimik ka, pakiusap. Huwag mo nang gawing mas mahirap pa ito.
Kinagat ko siya. Napaungol si Matthew sa sakit.
Napaluhod ako, pero nagawa kong hawakan ang pakete sa loob ng aking apron. Bahagyang napunit ang napkin, at nakita ko ang isang maliit at lumang teleponong may burner—yung tipong parang laruan—at isang thumb drive na nakabalot sa plastik. Hindi lang basta ebidensya ang ibinigay sa akin ni Sophia. Buong buhay niya na itong ibinigay sa akin.
Biglang bumukas ang pinto ng kwarto. Nakatayo roon si Petra na may hawak na mabigat na kutsara sa kusina.
— Anong nangyayari rito?
Agad na nagbago ang ekspresyon ng mukha ni Matthew, parang may maskara siyang isinuot.
— Wala naman, Tiya Petra. Nag-hysterical lang si Nanay. Inatake ng panic si Sophia. — Kung ganoon, bakit nakahiga ang nanay mo sa sahig?
Itinaas ko ang aking tingin. — Tawagan ang pulis.
Humarap si Matthew kay Petra. — Huwag kang tumawag kahit kanino.
Si Petra, na naging tsismosa sa buong buhay niya ngunit hindi kailanman naging duwag, ay tumingin sa salamin. Binasa niya ang pangungusap. Nawala ang kulay sa kanyang mukha.
— Diyos ko.
Humakbang si Matthew palapit sa kanya. — Tiya Petra, ibigay mo sa akin ang telepono mo.
Umatras si Petra. — Huwag kang lalapit sa akin, Matthew.
Sa ibaba, sumiklab ang kaguluhan. Sumisigaw ang mga kapatid ko, nagtatanong kung ano ang nangyayari. Sumigaw ang isang pinsan mula sa bakuran na may mga lalaking kumakatok sa gate sa harap. Amoy pagkain at kape pa rin ang bahay, ngunit ngayon ay parang takot na takot ang lahat.
Hinila ko ang aking sarili sa abot ng aking makakaya. — Sophia, lumabas ka.
Dahan-dahang bumukas ang pinto ng aparador. Lumabas si Sophia na nakasuot ng makapal na amerikana ng aking yumaong asawa, ang puting bestida ay sumisilip mula sa ilalim na parang isang bukas na sugat. Nang makita siya ni Matthew, walang pagmamahal sa kanyang mga mata. Puro takot lang ang naroon. Parang may tinitingnan siyang lampas na sa takdang petsa ng padala.
“Tara na!” utos niya.
Idiniin ni Sophia ang sarili sa pader. — Hindi.
Tumawa si Matthew. — Hindi ba? Pagkatapos ng lahat ng ginawa ko para sa iyo?
Tiningnan niya siya nang may malalim at mapanglaw na poot. — Wala kang ginawa para sa akin. Ibinenta mo ako.
Sumabog ang salita sa silid. Naibenta na. Nagkurus si Petra. Naramdaman kong napuno ang aking mga tainga ng isang marahas na tunog na tumutunog.
Umiling si Matthew. — Hindi naman ganoon.
— Sinabi mo sa akin na kung hindi kita papakasalan, sasaktan nila ang kapatid ko — sabi ni Sophia, basag na basag ang boses. — Sinabi mo sa akin na pagkatapos ng kasal, magiging maayos din ang lahat. Pero kagabi narinig ko ang lalaking iyon na sinabing ilalabas nila ako ng estado ngayon, at napirmahan mo na ang mga papeles.
Inilabas ko ang telepono mula sa napkin. Nakita ito ni Matthew. Lumungkot ang ekspresyon ng kanyang mukha.
— Ibigay mo sa akin. — Dumiretso ka — sabi ko sa kanya. — Ibigay mo sa akin, Nay!
Inihagis niya ako sa kama. Napasigaw si Petra. Tumakbo si Sophia papunta sa pinto, pero hinawakan siya ni Matthew sa belo ng kasal. Higpit na humila ang tela. Napaluhod siya.
Hindi ako nag-isip. Sumpa man sa Diyos, hindi ako nag-isip. Kumuha ako ng isang piraso ng basag na salamin mula sa nightstand at idiniin ito sa leeg ng anak ko.
— Pabayaan mo siya.
Natigilan si Matthew sa pagtakbo. Nanginginig nang husto ang mga kamay ko kaya nagasgasan ng salamin ang balat niya.
— Nanay…
Ayan na naman siya. Ang anak kong lalaki. Si Matthew. Yung dating nagtatago sa likod ng palda ko tuwing may bagyo. Yung nangakong bibili ng malaking bahay para sa akin. Yung nagsabing walang nagluluto na katulad ko.
Ngunit nakahiga si Sophia sa sahig, duguan ang kanyang damit-pangkasal. At naunawaan ko na ang isang ina ay hindi nagpapakita ng pagmamahal sa pamamagitan ng pagtatakip sa mga kasalanan ng kanyang anak. Minsan ipinapakita niya ito sa pamamagitan ng pagpigil dito bago pa man niya tuluyang masira ang kanyang sarili.
— Bitawan mo siya — ulit ko.
Ibinuka ni Matthew ang kanyang kamay. Hinila ni Sophia ang sarili palapit kay Petra.
Sa baba, may malakas na kumatok sa gate sa harap.
— Mateo! — isang tinig ng lalaki ang umalingawngaw mula sa kalye. — Tapos na ang oras!
Natahimik ang lahat. Pumikit si Matthew.
— Nay, alang-alang sa pag-ibig ng Diyos, pakinggan mo ako. Kung hindi siya lalabas diyan, sila ang pupunta para sa ating lahat. — Sino sila?
Hindi siya sumagot. Nag-vibrate ang lumang burner phone sa palad ko. Nagliwanag ang screen dahil sa isang text message.
“Nakumpirma na ang paghahatid. Ang ikakasal at ang dokumento ay ipapasa bago mag-1:00. Kung hindi, kukunin namin sa ina.”
Binasa ko nang tatlong beses ang huling parirala. Ang ina. Hindi nila tinutukoy ang ina ni Sophia. Ako ang tinutukoy nila.
Binasa rin ito ni Matthew. At sa pinakaunang pagkakataon, nakita ko ang tunay at walang halong takot sa kanyang mga mata.
— Aayusin ko sana — bulong niya. — Sa pamamagitan ng pagsuko sa asawa mo? — Hindi mo naiintindihan! Papatayin nila ako! — Kaya nagpasya kang pumatay ng iba mula sa loob palabas.
Tumatawag na si Petra, nakatago sa likod ng pinto ng kwarto. — Oo, operator… kailangan namin ng agarang tulong… may mga lalaki sa labas…
Sumugod si Matthew papunta sa kanya, pero natisod siya ni Sophia mula sa sahig. Natisod siya. Padabog kong isinara ang pinto ng kwarto at inihagis ang deadbolt.
Hindi ito magtatagal.
Nagsimula ang kalabog sa ibaba. Una sa gate. Sumunod ay ang pagsigaw. Pagkatapos ay ang pagkabasag ng mga bintana. Nagising ang buong pamilya na puno ng takot. Ang pagtitipon pagkatapos ng kasal ay nauwi sa isang stampede. Narinig ko ang mga pamangkin ko na nagtatakbuhan, ang mga kapatid kong babae na umiiyak, at may isang taong baliw na bumibigkas ng kalahating panalangin.
Napaatras si Matthew sa isang sulok, humihingal nang malalim na parang isang nakulong na hayop. — Papatayin nila tayong lahat dahil sa iyo — sabi niya sa akin.
Nakatitig ako sa kanya. — Hindi. Dahil sa iyo.
Tumayo si Sophia sa tulong ni Petra. Lumapit siya sa akin at inilagay ang kamay niya sa kamay ko na may hawak na telepono.
— naka-on ang recording — sabi niya. — Binuksan ko ito nang akala niya ay wala akong malay. Nakalagay doon ang mga pangalan. Nakalagay doon ang lahat.
Itinaas ni Matthew ang kanyang tingin. — Sophia, pakiusap.
Umiiyak siya, ngunit hindi na siya nanginginig. — Kagabi ay nagmakaawa ako sa iyo na palayain mo ako, at sinabi mo sa akin na ang isang asawang babae ay sumusunod. Ngayon ay sumusunod ka: umupo ka at itikom ang iyong bibig.
Hindi pa ako nakakita ng ganito kalaking lakas sa isang babaeng lubos na wasak.
Sa labas, nagsimulang umugong ang mga sirena sa malayo. Sa isang segundo, nakahinga ako nang maluwag. Ngunit ngumiti si Matthew. Isang maliit at nakakatakot na ngiti.
— Huli na sila.
Malakas na lumangitngit ang mga tabla sa ibaba. Hindi iyon ang gate. Nasa loob na sila ng bahay.
Pinutol ni Petra ang tawag at tinakpan ang bibig niya. Pinisil ni Sophia nang mahigpit ang kamay ko. Tumingin si Matthew sa pinto ng kwarto, pagkatapos ay binalik ang tingin sa akin, at mahinang bulong na sinabi:
— Nay, may hindi ako nakapagsabi sa iyo tungkol sa mortgage. — Ano?
Lumunok siya nang husto. — Hindi ko basta-basta pinirmahan ang pagpapaalis sa bahay.
May mga yabag na papaakyat sa hagdan. Mabagal. Tiwala. Eksakto kung paano narinig ang mga yabag ng anak ko ilang sandali lang ang nakalipas.
Nagsimulang umiyak si Matthew. — Pinraktis ko rin ang pangalan mo sa kontrata.
Sa eksaktong milisegundo na iyon, may kumatok nang tatlong beses sa kabilang pinto ng kwarto, na may katahimikang lubos na nagpakawala ng aking diwa. At isang hindi pamilyar na boses, na matalas na parang talim ng labaha, ang tumawag:
— Ginang Elena, buksan mo ang pinto. Nandito kami para kunin ang ipinangako sa amin ng inyong anak… at ang pangalan ninyo ay nasa listahan din.