“Bakit? ”
Hindi agad sumagot si Alessandro. Ang kanyang mga mata ay lumipat patungo sa mesa kung saan nagpapanggap si Maurice na uminom ng tequila, ngunit hindi siya tumigil sa panonood sa amin.
“Dahil ang iyong dating asawa ay hindi nagbigay sa iyo ng diborsyo, ” sa wakas ay sinabi niya. “Nagtakda siya ng isang bitag para sa iyo. ”
Naramdaman ko ang ingay ng silid na nagmamadali sa aking mga tainga tulad ng tubig. Ang musika ay patuloy na naglalaro, tumatawa ang mga tao, may sumigaw, “Isa pang pag-ikot! ” ngunit para sa akin, lahat ay bumagal.
“Anong bitag? ”
Pinisil ni Sophia ang aking kamay. “Val, huwag mag-freak out. ”
“Kapag ang isang tao ay nagsisimula ng isang pangungusap na may ‘huwag mag-freak out, ’ alam mo na dapat kang mag-freak out, ” Sinabi ko, ang aking bibig ay nakakaramdam ng buto-dry.
Hinila ni Alessandro ang kanyang telepono at ipinakita sa akin ang isang litrato. Ito ay isang dokumento — isang kontrata. Ang aking lagda ay lumitaw sa ilalim. Ang pirma ko. Ngunit hindi ko pa nakita ang papel na iyon sa aking buhay.
“Ano ito? ”
“Isang paglipat ng mga karapatan, ” sumagot siya. “Para sa isang pag-aari at isang account sa pamumuhunan sa iyong pangalan. ”
Tumawa ako nang walang guwang. “Wala akong pag-aari. O isang account sa pamumuhunan. Palaging sinabi ni Maurice na halos hindi kami sapat para sa mga groceries. ”
“Mayroon kang isa, ” Sinabi ni Sophia, ang kanyang mga mata ay pinupuno ng luha. “Iniwan ka ng iyong ama ng isang bahay sa Santa Fe bago siya namatay. Ayaw sabihin sa iyo ng iyong ina dahil Maurice … ”
Ang aking tingin ay naka-lock sa aking ina, nakaupo sa likuran, nanginginig sa isang napkin na nakasuot sa kanyang mga kamay.
“Dahil Maurice ano? ”
Binaba ng aking ina ang kanyang ulo. At iyon ay kapag naintindihan ko na ang sakit ay hindi palaging darating na sumisigaw. Minsan dumating ito nang tahimik, nakaupo sa iyo, at ipinapakita sa iyo na mayroong higit pang mga kasinungalingan kaysa sa iyong puso ay inilaan upang dalhin.
Inilayo ni Alessandro ang kanyang telepono. “Si Maurice ay gumawa ng mga dokumento upang magamit ang pag-aari na iyon bilang collateral para sa isang pautang sa negosyo. Kung pumirma ka ng anumang mga papeles ngayong gabi, kabilang ang isang ‘kumpirmasyon ng magkahiwalay na mga ari-arian ’ na nakatago sa mga sheet ng diborsyo, maaari niyang ibenta ito nang hindi sinasabi sa iyo at iwanan ka ng bahagi ng utang. ”
Nawala ang hininga ko. Tumingin ako kay Maurice. Itinaas niya ang kanyang baso, nakangiti. Para bang toasted lang niya sa libingan ko.
“Hindi, ” Nagbulong ako. “Hindi siya maaaring maging … ”
“Cruel? ” Natapos si Sophia. “Oo, kaya niya, Val. Sampung taon na siyang ganyan. ”
Isang bagay sa loob ko ang nais na masira. Hindi dahil sa bahay o pera, ngunit dahil sa aking ama. Dahil sa taong, bago mamatay, ay nagsabi sa akin: “Honey, hindi kailanman nakasalalay sa sinumang nagpapagaan sa iyo. ” At gumugol ako ng isang dekada na ginagawang maliit ang aking sarili upang magkasya lamang sa pag-ibig ng isang nakalulungkot na tao.
Tinanggal ko ang isang luha bago ito mahulog. “Paano mo malalaman ang lahat ng ito? ” Tinanong ko si Alessandro.
Huminga siya ng malalim. “Dahil ang kumpanya na nais gamitin ni Maurice upang hugasan ang utang na sinubukan na gumawa ng negosyo sa akin. Sinuri ko ang mga papel, ang mga pangalan, ang mga lagda. Natagpuan ko ang iyong. At nang sabihin sa akin ni Sophia na ito ay iyong kaarawan at pinlano niyang bigyan ka ng isang bagay sa harap ng lahat, napagtanto kong pipilitin ka niya sa publiko. ”
Napalunok nang husto si Sophia. “Iyon ang dahilan kung bakit ko siya inanyayahan. Patawarin mo ako sa hindi pagsasabi sa iyo nang mas maaga, ngunit kailangan naming makita siyang gumawa ng paglipat. ”
Ang aking tiyan ay bumagsak. “Kaya alam ng lahat maliban sa akin? ”
“Hindi lahat, ” sinabi ng aking ina, dahan-dahang papalapit. “Alam ko ang tungkol sa bahay, pulot. Hindi ang natitira. Sumusumpa ako na hindi ko. ”
Tiningnan ko siya. Ang kanyang mukha ay pagod, may edad na mga lihim na hindi kabilang sa kanya.
“Bakit hindi mo ako sinabi tungkol kay Tatay? ”
Nagsimula na umiyak ang nanay ko. “Dahil banta ako ni Maurice. Sinabi niya sa akin na kung alam mo, hayaan mo siyang kumbinsihin ka na ibenta ito upang mamuhunan sa kanyang mga negosyo. Hiniling sa akin ng iyong ama na bantayan ito hanggang sa handa ka na. At naisip ko … naisip ko na sa pamamagitan ng pagprotekta sa iyo mula sa pera, pinoprotektahan kita mula sa kanya. Ngunit mali ako. ”
Sa kauna-unahang pagkakataon sa mga taon, hindi ako nakaramdam ng galit sa kanya. Naaawa ako. Para sa ating dalawa. Para sa lahat ng mga kababaihan na nalito ang katahimikan sa kapayapaan.
Naglakad papunta kami ni Maurice. Ngumiti siya, ngunit ang kanyang mga mata ay hindi.
“Ano ang lahat ng bulong? ”
Humakbang si Sophia sa harap ko. “Walang kinalaman sa iyo. ”
Pinabayaan ni Maurice ang isang bark ng isang pagtawa. “Oh, Sophia, palaging napaka nosy. Iyon ang dahilan kung bakit walang maaaring tumayo sa iyo ng higit sa tatlong buwan. ”
Sumakay si Alessandro, ngunit itinaas ko ang aking kamay. Hindi. Sa oras na ito, hindi ko kailangan ng isang tao upang ipagtanggol ako.
“Maurice, ” Sinabi ko, “nasaan ang natitirang mga pahina? ”
Nag-blink siya. “Anong mga pahina? ”
“Ang mga nais mong mag-sign. ”
Ang kanyang bibig ay tumigas. “Hindi ko alam kung ano ang pinag-uusapan mo. ”
“Syempre ginagawa mo. ”
Ang silid ay nagsimulang tumahimik muli. Ito ay mausisa — isang oras na ang nakakaraan, nais ng lahat na makita ang aking kahihiyan. Ngayon, nais nilang makita kung ang tagapatay ay sumabog din.
Lumapit si Maurice at ibinaba ang kanyang tinig. “Huwag gawin ito, Valeria. ”
“Gawin mo ba? Gamitin ang aking regalo? ”
“Ito ay nasa iyong pinakamahusay na interes na manatiling kalmado. ”
Ang pariralang iyon — kaya tipikal sa kanya, kaya paulit-ulit na — binuksan agad ang aking mga mata. Ilang beses na akong “nanatiling kalmado ”? Nang sumigaw siya sa akin dahil sa pagsunog ng bigas. Nang dumaan siya sa aking telepono. Nang sabihin niya sa akin ang aking mga kaibigan ay isang masamang impluwensya. Nang ibenta ko ang aking mga hikaw sa pagtatapos upang magbayad ng isang utang na tinawag niyang “ang aming problema. ” Nang iwan niya ako sa ospital dahil mayroon siyang isang “mahalagang pagpupulong, ” at kalaunan ay nalaman kong nasa motel siya kasama ang isang nagbebenta.
Ang buong buhay kong kasal ay isang naka-lock na silid. At ngayong gabi, may nag-iwan ng bukas sa pintuan.
Hinawakan ko ang mikropono ng DJ. Ang screech ng feedback ay ginawa ang lahat. Malawak ang mata ni Maurice.
“Valeria, ilagay ito. ”
Tiningnan ko siya at ngumiti. “Hindi, pulot. Paumanhin … ang aking ex-Pag-ibig. Ngayon ay ang aking oras upang magsalita. ”
Isang murmur ang tumakbo sa silid. Huminga ako ng malalim.
“Salamat sa lahat sa pagpunta sa aking kaarawan. Tunay. Ilang sandali pa, sinubukan ni Maurice na bigyan ako ng diborsyo sa harap mo lahat upang mapanood akong umiyak. At oo, halos nagtagumpay siya. Hindi dahil natalo ako sa kanya, ngunit dahil napagtanto ko kung gaano karaming oras ang nasayang kong subukan na gawin ang isang guwang na tao na mahalin ako ng tama. ”
May nagsabi ng “Oh, Val ” mula sa isang kalapit na talahanayan. Patuloy akong nagpapatuloy.
“Ngunit nalaman ko lang na ang regalo ay may sorpresa. Ayaw lang iwan ako ni Maurice. Nais niya akong mag-sign ng mga dokumento upang mapanatili ang isang bahay na iniwan ako ng aking ama bago siya namatay. ”
Sumabog ang silid sa mga bulong. Itinaas ni Maurice ang kanyang mga kamay. “kasinungalingan yan! Baliw siya! Palagi siyang naging dramatiko! ”
At doon na. Ang paboritong salita ng mga duwag kapag ang isang babae ay tumigil sa pagsunod: baliw.
“Siguro, ” Sabi ko. “Ngunit ito ‘baliw ’ babae ay tumawag na ng isang abogado. ”
Hinawakan ni Sophia ang kanyang telepono. “At ang abogado ay nasa isang video call. ”
Ang isang babaeng may baso at isang masikip na bun ay lumitaw sa screen, na mukhang ang uri na kumakain ng mga mapang-abuso na lalaki para sa agahan.
“Magandang gabi, ” aniya. “Ako si Attorney Rachel Vance. Maurice, ipinapaalam ko sa iyo na ang tawag na ito ay naitala sa pahintulot ng aking kliyente. Mayroon din kaming mga kopya ng mga huwad na dokumento at patotoo ng notaryo na nakipag-ugnay ka ngayong hapon. ”
Naging maputla si Maurice. “Iyon ay hindi nagpapatunay. ”
“Ito ay nagpapatunay na sapat upang humiling ng isang pagpigil sa order unang bagay bukas ng umaga, ” sumagot ang abogado. “At upang simulan ang mga singil para sa pagpapatawad, pandaraya sa pamamaraan, at pang-aabuso sa pananalapi sa pananalapi. ”
Ang salitang “pandaraya ” ay nahulog tulad ng isang nabasag na plato. Ang isa sa kanyang mga kaibigan — ang nagrekord sa akin ng — ay inalis ang kanyang telepono at na-back off na parang nakakahawa si Maurice.
“Huwag maging katawa-tawa, Valeria, ” Sinabi ni Maurice, kahit na ang kanyang tinig ay nanginginig ngayon. “Wala kang pera na babayaran para sa mga abogado. ”
Nagsalita si Alessandro mula sa aking tabi: “Hindi niya kailangan ang iyong pahintulot o ang iyong pera. ”
Tiningnan siya ni Maurice ng dalisay na poot. “At sino ka? Ang bagong kasintahan? Ang iyong pagdadalamhati ay hindi nagtagal, ginawa ba ito, Valeria? ”
Naglakad ako hanggang sa Maurice hanggang sa isang hakbang lang ako. Sa loob ng maraming taon, natatakot ako sa kanyang taas, ang kanyang tinig, ang paraan ng pagsakop niya sa bawat puwang. Ngayong gabi, nakita ko siyang malinaw. Lalaki lang siya. Ang isang maliit, na nakilala bilang isang higante.
“Huwag malito ang aking kalayaan sa pagtataksil. Ginagawa ako ng Betrayal na walang saysay habang ginamit mo ang aking lagda upang mai-save ang iyong kumpanya. Natutulog si Betrayal kasama ang iba habang hinuhuli ko ang iyong mga kamiseta. Inaanyayahan ni Betrayal ang iyong mga kaibigan na matawa ako sa araw na dapat mong ipagdiwang ako. ”
Hawak ko ang mga papeles ng diborsyo.
“Ngunit salamat. Tunay. Dahil kung hindi ka naging malupit, maaaring tumagal ako ng isa pang sampung taon upang umalis. ”
Tinapik ko ang mga papel sa kalahati. Biglang ngumiti si Maurice. “Ha! Kita n’yo? Tinanggal niya ang diborsyo. ayaw niyang pumunta. ”
“Hindi, Maurice, ” sinabi ng abogado mula sa telepono. “Siya ay ripped up walang halaga na mga kopya. Ang tunay na petisyon ay isasampa sa kanyang sariling mga termino. At ngayon siya ay ang humihiling sa diborsyo, pagbabalik, at isang pagsisiyasat sa iyong mga pag-aari. ”
Namatay ang smirk.
Tumayo ang nanay ko. Naglakad siya patungo sa Maurice kasama ang pagka-antala ng isang tao na nagdadala ng pagkakasala, takot, at isang bagong dusted-off na dignidad. Nang nasa harapan siya, sinampal niya siya. Ang tunog ay matalim. Tumahimik ang buong silid.
“Iyon, ” sinabi ng aking ina, ang kanyang tinig na pumutok, “ay para sa aking anak na babae. At ito … ”
Sinampal niya ulit siya. “Ay para sa paggamit ng pangalan ng aking yumaong asawa. ”
Walang tumawa. Walang naitala. Dahil may mga sandali kahit na nauunawaan ng mga manonood na nasasaksihan nila ang hustisya.
Hinawakan ni Maurice ang kanyang mukha, galit na galit. “Pareho kayong ikinalulungkot. ”
Humakbang pasulong si Alessandro, ngunit binugbog siya ng aking Uncle Ernest, papalapit sa kanyang beer sa kamay at isang tiyan na puno ng pagmamalaki ng pamilya. “Mas mahusay mong i-back off, champ, dahil hindi ka na napapalibutan ng iyong mga yes-men. ”
Tumingin sa sahig ang mga kaibigan ni Maurice. Hindi isa sa kanila ang lumapit. Nawala ng hari ang kanyang kaharian.
Pagkatapos ay dumating ang pulisya. Hindi ko alam kung sino ang tumawag. Kalaunan ay nalaman kong ito ang waiter na naghahatid sa akin ng tubig sa buong gabi at sinabi, “Mula pa noong unang toast, binigyan ako ng taong iyon ng isang masamang vibe. ”
Dalawang opisyal ang pumasok sa silid. Ang abogado ay nagsalita sa kanila sa pamamagitan ng video. Ibinigay ni Alessandro ang mga nakalimbag na kopya na mayroon siya sa isang folder. Ipinakita ni Sophia ang mga video. Nagbigay ng pahayag ang aking ina. Nag-sign ako ng isang paunang ulat na may pinakamahalagang kamay ng aking buhay.
Si Maurice ay hindi naipit sa gabing iyon, dahil ang hustisya ay bihirang bilang theatrical tulad ng nais ng isa. Ngunit binanggit nila siya. Kinuha nila ang mga susi sa aking kotse — na nasa pangalan ko kahit na pinalayas niya ito. Inutusan nila siyang i-vacate ang bahay habang sinuri ang ulat.
Nang marinig niya iyon, lumingon siya sa akin ng mga mata na puno ng poot. “Hindi mo ito gagawin sa iyong sarili. ”
Ang pariralang iyon ay nasaktan ng mas mababa kaysa sa inaasahan ko.
“Tama ka, ” Sinabi ko sa kanya. “Hindi ko ito gagawing mag-isa. Kukunin ko ang aking ina, si Sophia, ang aking abogado, ang aking pamilya, at ang aking sarili. Alin ang higit pa kaysa sa mayroon ako sa iyo. ”
Sa kauna-unahang pagkakataon, si Maurice ay walang pagbalik. Napanood ko siyang umalis sa silid nang walang musika, nang walang palakpakan, nang walang mga kaibigan. Sa pamamagitan lamang ng kanyang shirt na nababad sa pawis at ang kanyang dignidad ay kinaladkad sa likuran niya tulad ng isang pagod na aso.
Kapag sarado ang pinto, walang nagsalita. Pagkatapos ang DJ, pagpalain ang kanyang kaluluwa, naglaro ng “Makakaligtas ako. ” Sumabog ang silid.
Hindi ko ito matulungan. Tumawa ako. Tumawa ako nang husto natapos akong umiyak. Niyakap ako ni Sophia, ang aking ina din, at para sa isang segundo ako ay isang batang babae muli — ngunit hindi isang walang magawa. Ang isang batang babae na sa wakas ay nauunawaan na ang paglaki ay nangangahulugang tumanggi na humingi ng pag-ibig kung saan nagbigay lamang sila ng mga mumo.
Nanatili si Alessandro ng ilang mga hakbang pabalik, na nagbibigay sa akin ng puwang. Naglakad ako papunta sa kanya.
“Salamat. ” “Huwag mo akong pasalamatan. Ginawa mo ang mahirap na bahagi. ” “Hindi. Ang mahirap na bahagi ay nagsisimula bukas. ”
Ngumiti siya. “Pagkatapos ay gagawin mo rin iyon bukas. ”
I stood there looking at him. There was something in his calm that didn’t promise to save me. And maybe that’s why I liked it. Because I didn’t want another savior. I wanted witnesses to my return.
“Do you want to dance again?” I asked him. “Only if you’re dancing for yourself this time.”
I looked around the room. The cake was still intact, with my name in gold. Maurice had wanted to use it as an altar for my shame. But there it was, waiting for me. I took the knife, cut a massive slice, and held it up like a toast.
“To my birthday!” I shouted. “To Valeria!” Sophia yelled. “To my divorce!” I added. “To your divorce!” everyone responded. “And to my dad, who even though he’s gone, still found a way to leave a door open for me.”
My mother cried silently. I took a bite of cake. It was way too sweet. Perfect.
Kinabukasan, hindi ako nagising sa aking kama na may laki ng hari. Nagising ako sa sofa ni Sophia na may namamaga na mga paa, wasak na pampaganda, at isang kakaibang kapayapaan sa aking dibdib. Sa labas, ang lungsod ay pareho. Ang mga bus, aso, ang taong nagbebenta ng agahan sa sulok. Ang mundo ay hindi tumigil para sa aking sakit. At sa kauna-unahang pagkakataon, hindi iyon naging malupit. Parang isang paanyaya.
Nagpunta kami sa abogado. Nag-sign ako ng mga dokumento na nabasa ko talaga. Bawat linya. Bawat koma. Ibinenta namin ang ilang mga alahas, nakuhang muli ko ang iba pang mga bagay, hinarang ko ang mga account, nagbago ng mga kandado, at iniulat ang mga forgeries. Sumigaw ako sa mga pampublikong banyo. Sumigaw ako sa sasakyan ko. Maraming beses kong nag-alinlangan. Ngunit hindi ako bumalik.
Sinubukan ni Maurice na tawagan ako ng pitumpu’t walong beses sa isang linggo. Unang galit na galit. Pagkatapos ay naglalaro ng biktima. Pagkatapos ay ikinalulungkot. Pagkatapos “sa pag-ibig. ” Sa wakas, desperado.
“Valeria, isipin mo ito. ” “Valeria, may utang kami sa bawat isa. ” “Valeria, walang sinuman ang magmamahal sa iyo tulad ng ginagawa ko. ”
Nabasa ko ang huling mensahe na iyon nang tatlong beses. At isang beses lang akong sumagot: “Umaasa ako. ”
Pagkalipas ng mga buwan, ang bahay sa Santa Fe lumitaw sa harap ko na may dilaw na pader, bougainvillea sa pasukan, at alikabok sa mga bintana. Binili ito ng tatay ko noong labinlimang ako. Sinabi niya isang araw na ito ay isang lugar upang huminga. Binuksan ko ang pintuan kasama ang aking ina sa tabi ko at nagrekord si Sophia na parang baliw.
Sa loob, naamoy ito ng lumang kahoy at nakulong ang sikat ng araw. Sa talahanayan ay isang liham. Ang sulat-kamay ng aking ama.
“Valeria: Kung binabasa mo ito, inaasahan kong ito ay dahil napunta ka rito dahil sa kagalakan at hindi tumakas. Ngunit kung napunta ka rito ay tumakas, okay din iyon. Minsan ang isang bahay ay hindi isang bubong; ito ay pangalawang pagkakataon. Huwag hayaan ang sinuman na kumbinsihin ka na ang mapagmahal ay nangangahulugang mapapatay ang iyong sarili. Ipinanganak ka upang punan ang mga silid ng ilaw. ”
Nasira ako. Ngunit sa oras na ito ay hindi ako nahihiya na masira. Dahil hindi na ako nasira ni Maurice. Sinira ko ang shell ng babaeng dati kong pinakawalan.
Makalipas ang isang taon, sa aking tatlumpu’t ikatlong kaarawan, binuksan ko ang mga pintuan ng bahay na iyon, na-convert ngayon sa isang café at gallery para sa mga negosyanteng kababaihan. Tinawag ko ito “Kalayaan. ” Ang aking ina ay gumawa ng orange cake. Pinamamahalaan ni Sophia ang social media. Ang Aking Uncle Ernest ay ang hindi opisyal na tagapagpatupad, na-scaring off ang mga pushy vendor.
Dumating si Alessandro na may mga bulaklak, tulad ng lagi niyang ginagawa. Hindi niya ako isinugod. Hindi siya humingi ng mga paliwanag para sa aking takot. Hindi niya kailanman sinabi “sakupin mo lang ito. ” Naupo lang siya sa akin sa paglubog ng araw at pinaalalahanan ako, nang walang mga salita, ang kalmado ay maaari ring maging pag-ibig.
Nang gabing iyon, nang umalis ang lahat, nakakita ako ng isang puting sobre sa isang mesa. Para sa isang segundo, ang aking puso ay lumaktaw ng isang matalo — isang masamang isa. Itinaas ni Alessandro ang kanyang mga kamay.
“Hindi ito ang iniisip mo. ”
Dahan-dahang binuksan ko ito. Sa loob ay isang napkin mula sa gabi ng aking nakaraang kaarawan. Mayroon itong isang pangungusap na nakasulat sa itim na tinta: “Ngayong gabi hindi ka nawalan ng asawa. Natagpuan mo ang iyong sarili. ”
Tiningnan ko siya, pinupuno ng aking mga mata. “Sinulat mo ito? ” “Oo. Ngunit wala akong lakas ng loob na ibigay ito sa iyo noon. Akala ko hindi ito ang aking sandali. ”
Ngumiti ako. “At ngayon? ” “Ngayon nais ko lang ibalik sa iyo ang isang bagay na palaging sa iyo. ” “Ano? ” “Ang iyong kwento. ”
Sa labas, ang mga kampanilya ng mga lumang misyon ay mahina. Ang gabi ay naamoy ng kape, matamis na tinapay, at basa na mga bulaklak. Tiniklop ko ang napkin at inilagay ito sa aking bag. Pagkatapos ay kinuha ko ang kamay ni Alessandro — hindi tulad ng isang tao na kumapit upang hindi mahulog, ngunit tulad ng isang taong pinipiling lumakad na sinamahan.
At sumayaw ako. Kung walang tagapakinig na nanunuya sa akin. Nang walang mga nakatagong papel. Nang walang takot. Sumayaw ako sa gitna ng aking café, sa ilalim ng mga maiinit na ilaw, kasama ang aking ina na pumalakpak mula sa pintuan at sumigaw si Sophia na mukhang maganda ako.
Sa oras na ito hindi ako sumayaw kaya susunugin ni Maurice. O upang patunayan ang anumang bagay sa sinuman. Sumayaw ako dahil buhay ako. Dahil libre ako. Dahil ang aking pangalan, Valeria, tunog tulad ng akin muli. At dahil ang pinakamahusay na regalo sa kaarawan ay hindi ang diborsyo.
Natuklasan nito na, pagkatapos ng sampung taon ng paglilingkod sa mga hapunan na may isang pagod na kamay, ang parehong kamay ay mayroon pa ring lakas upang pirmahan ang aking kalayaan, magbukas ng isang bagong pintuan, at magsulat ng isang pagtatapos kung saan ang napahiya na babae ay hindi nagtapos sa pag-iyak sa sahig.
Natapos siyang tumayo. Ngumiti. Mistress ng kanyang bahay. Sa kanyang buhay. At ng kanyang ilaw.