Kakalabas lang ng tiyuhin ko mula sa kulungan, at tinalikuran siya ng buong pamilya—ang mama ko lang ang yumakap sa kanya. Hanggang isang araw, nang unti-unti na kaming nilulunod ng kahirapan, bigla niyang sinabi: “Sumama ka sa akin, may gusto akong ipakita sa’yo.” Nang makarating ako sa lugar na iyon… natigilan ako, hindi makapaniwala sa nakikita ko.
Namatay ang papa ko noong nasa ikalimang baitang pa lang ako. Sa araw ng libing niya, nakaupo ang mama ko sa tabi ng kabaong, tahimik na umiiyak.
Ang mga kamag-anak? Dumating sila para makiramay sandali at pagkatapos ay bumalik na rin sa kani-kanilang buhay.
Mula noon, mag-isang itinaguyod ako ng mama ko—gumagawa ng kung anu-anong trabaho para lang makapagpatuloy ako sa pag-aaral.
Ang tanging madalas bumisita sa amin ay ang tiyuhin ko, ang nakababatang kapatid ng papa ko.
Pero makalipas ang isang taon, naaresto siya dahil may nasaktan siya habang lasing.
Sabi ng mga tao, “Ang kasalanan ng ama ay hindi kailanman nabubura sa anak.”
Mula noon, tiningnan nila ang tiyuhin ko nang may paghamak—at tinrato rin nila kami ng mama ko na parang dapat iwasan.
Labinlimang taon ang lumipas.
Nakalaya ang tiyuhin ko.
Sabi ng mga kamag-anak, “Lumayo kayo sa kanya; kahihiyan siya.”
Pero ang mama ko—isang babaeng sobra nang pinahirapan ng buhay—ay sumagot:
“Kapatid pa rin siya ng asawa ko. Kahit ano pa ang nangyari, dugo pa rin namin siya.”
Noong araw na bumalik ang tiyuhin ko, nakatayo siya sa harap ng gate: payat, pagod, at may dalang luma at punit-punit na backpack.
Ngumiti ang mama ko at binuksan ang pinto.
“Pumasok ka, kapatid. Palaging may lugar para sa’yo sa bahay na ito.”
Mula noon, tumira ang tiyuhin ko sa dating kuwarto ng papa ko.
Tuwing umaga, umaalis siya para maghanap ng trabaho; tuwing hapon naman, inaayos niya ang bakod, nagwawalis sa bakuran, at inaalagaan ang maliit na taniman sa likod ng bahay.
Isang araw, nakita ko siyang may itinatanim.
Tinanong ko kung ano iyon, at ngumiti lang siya bago nagsabi:
“Ang itinatanim ko rito, iho, ay magpapakain sa mga taong may mabuting puso.”
Hindi ko iyon naintindihan noon; natawa lang ako.
Lumipas ang mga taon, at muli kaming sinubok ng tadhana.
Nawalan ako ng trabaho, at nagkasakit nang malubha ang mama ko. Nabaon kami sa utang dahil sa gastusin sa ospital.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa dilim, naisip kong ibenta na lang ang bahay.