Ang paraan ng pagtingin sa akin ni Sophia ay parang nakatingin siya sa isang langgam na malapit nang mamatay.
Dahan-dahan siyang yumuko muli, sinisiguradong hindi nadadaanan ng kanyang sapatos ang dugo. “Hindi ka ihahatid ni Alexander sa taas,” bulong niya. “Hindi ngayon. Siguro bukas, kung humihinga ka pa.”
Tiningnan ko siya. Gusto ko siyang kamuhian nang husto, pero halos hindi maidilat ng katawan ko ang mga mata ko. “Mahuhulog ka rin sa piling niya,” sabi ko.
Ngumiti si Sophia. “Nahulog ka na, Elena.”
Iniwan niya ang tasa ng tsaa sa tabi ng kamay ko. Hindi ko ito ininom. May kung ano sa amoy. Ginseng, honey… at may mapait na amoy na hindi nabibilang sa kahit anong gamot. Noon pa man ay napaka-torpe ni Sophia sa pagtatago ng kanyang pagkainip. Gusto na niya akong makitang patay bago pa magbago ang isip ni Alexander.
“Inumin mo,” utos niya, wala nang tamis. “Hindi.”
Sinampal niya ako. Hindi ko man lang naramdaman ang sakit. Ang paggalaw lang ng ulo ko sa semento. “Matigas ang ulo ko hanggang dulo,” bulong niya. “Iyan ang kinaiinisan mo ni Alexander. Akala mo Miller ka pa rin kahit wala ka nang matitirang kasama.”
Pumikit ako. Akala niya natalo niya ako. Pero may nakita ako sa pulso niya nang itaas niya ang kamay niya: isang puting gintong pulseras na may maliit na esmeralda. Galing iyon ng nanay ko. Noong huling beses na nakita ko iyon, nasa ligtas na lugar iyon sa bahay namin sa Beverly Hills , dalawang linggo bago namatay ang pamilya ko.
Hindi lang basta ninakaw ni Sophia ang asawa ko. Hinalughog din niya ang mga guho ng bahay ko.
“Sa nanay ko ‘yan,” bulong ko. Tumingin siya sa pulseras at ngumiti. “Lahat ng natitira sa mga Miller ay mapupunta sa mas mabubuting kamay.”
Saka ko naunawaan. Hindi ito aksidente. Hindi ito pagbagsak ng kayamanan. Hindi ito ang biglaang pagkawasak ng isang makapangyarihang pamilya. Si Alexander at siya ay naroon na noon pa man. Marahil ay hindi nag-iisa. Marahil ay may mas matanda, mas maitim, at mas matiyagang mga kamay. Ngunit naroon sila.
Yumuko si Sophia para kunin ang tasa at piliting inumin ako. Sa sandaling iyon, isang malakas na kalabog ang narinig sa itaas. Pagkatapos ay isa pa. Walang katok sa pinto. Tunog ng pagguho ng mundo.
Nagtinginan ang mga katulong sa takot. Napatuwid si Sophia ng upo. “Ano iyon?” Walang sumagot.
Pagkatapos ay may mga boses na narinig. Mabibilis na yabag. Mahinang tili. Ang tunog ng pagkabasag ng salamin sa itaas na palapag. Namutla si Sophia. Nagawa kong ngumiti nang mahina. “Dumating na ang oras.”
Bumukas nang malakas ang pinto ng silong. Hindi si Martin ang lumitaw. Kundi isang matandang lalaki, matangkad, nakasuot ng itim na amerikana, may dalang tungkod na pilak, na ang mukha ay mas malamig pa sa marmol ng City Hall . Sa likuran niya ay apat na lalaki, isang doktor na may dalang medical bag, at si Martin—maputla, basang-basa ng ulan, habang ang berdeng jade ay nakasabit sa isang kadena sa pagitan ng kanyang mga daliri.
Hindi ko siya nakita simula noong walong taong gulang ako. Tatlumpung taon na hindi naririnig ang boses niya. Tatlumpung taon ng pagkamuhi sa kanya dahil sinabihan ako ng aking ama na huwag na huwag akong lalapit sa kanya.
Si Damian Miller . Ang tiyuhin ko. Ang kapatid na ipinatapon. Ang lalaking ang pangalan ay Downtown LA ay bumubulong pa rin sa mga lumang sastre, dive bar, at mga opisina kung saan gumagalaw ang mga perang hindi na ginagamit sa libro.
Tiningnan ni Damian ang katawan ko na nakahiga sa sahig. May kung anong nabasag sa mukha niya. Hindi iyon paglalambing. Kundi galit na pinipigilan ng mga lumang asal.
“Elena,” sabi niya. Halos hindi ako makahinga. “Ang tagal mo naman.”
Hirap siyang yumuko sa tabi ko. Ang mga daliri niya, na may singsing na onix, ay hindi ako hinawakan hanggang sa pinayagan siya ng doktor. “Tatlumpung taon akong naghintay para tumawag ka,” bulong niya. “Huwag kang magreklamo ng sampung minuto.”
Umatras si Sophia. “Sino ka? Hindi ka maaaring pumasok dito.” Tumingala si Damian. “Iha, binili mo ang bahay na ito gamit ang pera ni Miller bago ka pa man matutong umiyak gamit ang makeup mo.”
Binuka niya ang bibig para magsalita. Inagaw ng isa sa mga tauhan niya ang tasa mula sa kanya. Naamoy ito ng doktor, kumunot ang noo, at iniabot kay Martin. “Ilagay mo ito sa supot. Huwag mong hawakan ang gilid.”
Sinubukan ni Sophia na tumakbo. Hindi siya nakarating sa hagdan. Pinigilan nila siya nang walang nakikitang karahasan, na mas malala pa. Ang mga tauhan ni Damian ay gumalaw na parang mga sinanay na anino, na para bang pag-aari na nila ang mansyon ng Beverly Hills bago pa man sila makatawid sa pintuan.
Sinuri ako ng doktor. Nang idiin niya ang aking tiyan, parang pumuti ang mundo. “Kailangan niya ng operating room,” sabi niya. “Ngayon na.” “Kung gayon, tara na,” utos ni Damian.
“Hindi siya papayagang umalis ni Alexander,” nanginginig na sabi ni Sophia. Tiningnan siya ni Damian na parang pagtingin sa isang langaw sa malinis na mesa. “Hindi na si Alexander ang namamahala sa bahay na ito.”
Binuhat nila ako papunta sa isang natitiklop na stretcher. Napasigaw ako nang walang boses. Naramdaman kong tumutol ang mga tadyang ko, naramdaman kong uminit muli ang dugo sa ilalim ng blusa ko. Habang paakyat kami sa hagdan, nakita ko ang mansyon na nawasak. Hindi dahil sa pisikal na suntok. Sa pamamagitan ng katotohanan.
Sa pangunahing sala, kung saan nag-host si Alexander ng mga hapunan para sa mga negosyante at pulitiko, may mga lalaking nag-aayos ng mga kahon, computer, at mga dokumento. Dalawang pampublikong notaryo ang nakaupo sa mesang marmol. Isang ahente ng pederal ang may kausap sa telepono sa tabi ng bintana. At si Alexander ay nakaluhod. Hindi dahil pinilit nila siya. Kundi dahil nanghihina na ang kanyang mga binti.
Nang makita niya ako sa stretcher, nagbago ang mukha niya. “Elena…” Tumigil si Damian. “Huwag mong banggitin ang pangalan niya.”
Nakilala siya ni Alexander noon. Nakita ko ang takot sa kaniyang mga mata. “Mr. Damian.” “Sterling.” Ang paraan ng pagbigkas niya ng kaniyang apelyido ay nagpatahimik sa lahat.
Sinubukan ni Alexander na tumayo. “Problema ito sa tahanan. Inatake niya si Sophia. Nawalan siya ng kontrol.” Hindi kumurap si Damian. “Nasa akin ang buong video ng pasilyo. Tatlong kamera, dalawang anggulo. Itinapon ni Sophia ang sarili niya sa hagdan, at inutusan mo ang mga tauhan mo na bugbugin ang pamangkin ko sa loob ng tatlong oras.”
Nagsimulang umiyak si Sophia. “Kasinungalingan iyan.” Humakbang si Martin paharap. “Hindi, binibini. Kinopya ko ang mga file kagabi.” Humarap sa kanya si Alexander nang may poot. “Taksil.” Tumingin si Martin sa ibaba. “Hindi. Saksi.”
Gusto ko sanang magsalita, pero namuo ang dugo sa bibig ko. Naglakad si Damian papunta kay Alexander. “May mga tawag din kami sa presidente ng pribadong airline. Ang mga bank transfer tatlong araw bago nalugi ang Miller Group. Ang mga debt buyout. Ang mga nakolektang insurance policy. Ang pulseras ng hipag ko na nasa pulso ng kerida mo.”
Natigilan si Alexander. “Hindi mo naiintindihan.” “Ako ang mas nakakaintindi kaysa kaninuman. Ipinatapon ako ng kapatid ko dahil ginawa ko ang maruming gawaing sinasabi niyang kinasusuklaman niya. Pero kahit ako ay may isang tuntunin: huwag mong galawin ang pamilya.” Bahagyang yumuko ang tiyuhin ko. “Lahat sila ay hinawakan mo.”
Nawalan ng pasensya ang doktor. “Mr. Damian, nawawala na siya sa atin.” Agad na nagulat ang tiyuhin ko sa sinabing iyon. Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa kanya. “Kunin mo na siya.”
Dinala nila ako sa ulan. Ang gabi sa Los Angeles ay amoy basang lupa, dinurog na jacaranda, at gasolina. Ang mga kalye ng Beverly Hills , na napakaperpekto, napakatahimik, ay tila nanonood nang hindi nangangahas magsalita. Isang pribadong ambulansya ang naghintay na bukas ang mga pinto.
Sumabay sa akin si Damian. “Huwag kang mamatay,” sabi niya. Gusto kong matawa. “Nag-uutos ka pa rin.” “At sumusuway ka pa rin.”
Malabo ang biyahe. Ang mga ilaw ng Wilshire Boulevard . Mga sirena. Ang skyline ng Downtown na kumikinang na parang isang pangako sa malayo. Pagkatapos, ang ospital. Mga kamay. Mga maskara. Ang puting kisame.
Bago pumasok sa operating room, yumuko si Damian sa akin. “Elena, makinig ka. Hindi namatay ang tatay mo nang walang iniwang kahit ano para sa iyo. Gayundin si James. Nakatago ang lahat nang ligtas. Pero kailangan kong mabuhay ka para mapirmahan ito.” “Alam ng kapatid ko…?” “Naghinala si James. Kaya nga niya ako hinanap bago ang flight. Pinakiusapan niya akong hintayin ang signal mo kung may mangyari.”
Ang jade. Hindi ito ibinigay sa akin ng aking ama bilang alaala. Ibinigay niya ito sa akin bilang susi.
“Akala ko pinagtaksilan mo kami,” bulong ko. Pinikit ni Damian ang kanyang mga mata. “Iyon ang gustong isipin ng kapatid ko sa iyo. At hinayaan ko iyon. Mas ligtas para sa iyo na kamuhian ako.” “Hindi iyon ligtas.” Hinawakan niya ang noo ko nang may kahinahunan na hindi tugma sa kanyang reputasyon. “Alam ko.” Pagkatapos ay lumubog ako.
Paggising ko, iba ang liwanag. Hindi ko alam kung oras o araw na ang lumipas. Masakit huminga, pero ang sakit ay patunay na buhay pa ako. May mga tubo ako, benda, walang tigil na pag-beep ng makina, at tuyot ang lalamunan ko na parang nakalunok ako ng alikabok sa disyerto.
Nakaupo si Martin sa tabi ng bintana. Lukot ang kanyang damit at pula ang kanyang mga mata. “Ginang.” “Patay na ba ako?” sigaw niya. “Hindi.” “Ang swerte naman ni Alexander.” Sabay na tumawa at umiyak si Martin.
Maya-maya lang ay pumasok si Damian, may dalang kape sa isang tasa at isang dyaryo na nakasukbit sa kanyang braso. “May pagkamapagpatawa ka tulad ng sa iyong ina.” “Nasaan si Alexander?” “Nasa kustodiya.”
Pumikit ako. Hindi pa ako nakakaramdam ng ginhawa. “Sophia?” “Siya rin. Sinubukan niyang sabihin na nilason mo siya. Masamang ideya, kung tutuusin may mga fingerprints siya sa tsaa at sapat na ang sustansya para pumatay ng isang taong kasing-bigat mo.” “Palagi siyang clumsy.” “Ambisyoso, sa halip. Kasama ng pagiging clumsy ang pagmamadali.”
Inihagis ni Damian ang dyaryo sa kama. Sa unang pahina ay si Alexander, nakaposas, at nakatakip ang mukha. Binanggit sa headline ang karahasan, pandaraya sa korporasyon, money laundering, imbestigasyon sa pagpatay nang walang pahintulot, at ang muling pagbubukas ng kaso ni Miller. Muling nasulat sa tinta ang apelyido ko.
Nanginig ang mga labi ko. “Ang mga magulang ko?” Tumingin si Damian sa ibaba. “Hindi ko sila maibabalik para sa iyo.” “Hindi ko iyan tinanong.” Tumango siya. “Muli naming binubuksan ang imbestigasyon sa paglipad. May mga recording, payoff, pekeng maintenance log, at mga testimonya. Nag-iwan si James ng mga kopya sa isang safety deposit box sa Downtown. Iningatan lang ito ni Old Joe.”
Ang sastre. Naalala ko noong dinala ako ng kapatid ko sa Downtown noong bata pa ako, binibilhan ako ng cotton candy malapit sa Grand Park , tumatawa ako dahil gusto kong pumasok sa concert hall na may malagkit na asukal sa sapatos ko. Naalala ko ang makitid na sastre, ang maitim na tela, ang amoy ng singaw at lumang kahoy. Binigyan ako ni Old Joe ng ginintuang butones at sinabi sa akin na ang matatalinong babae ay nakakahawak kahit sa pinakamaliit na bagay.
Hindi ko alam na lahat pala ay may hawak-hawak na pala.
“Bakit hindi ka sumipot nang mas maaga?” tanong ko. Matagal na tahimik si Damian. “Dahil may mga hukom, bangko, notaryo publiko, at mga tao sa loob ng opisina ng DA si Alexander na nasa bulsa niya. Kung aalis ako nang walang senyas mo, malamang ay pinaalis ka na nila bago pa ako makarating doon. Kailangan kong hilingin sa iyo na buksan ang pinto.”
Tiningnan ko ang mga kamay kong may benda. “Muntik ko nang mabuksan.” “Pero binuksan mo.”
Dumating ang mga sumunod na araw na parang mga mahinang suntok. Sunod-sunod. Mga pahayag. Mga doktor. Mga maliliit na operasyon. Mga ahente. Mga abogado. Mga audio. Mga video.
Pinatotohanan ni Martin ang lahat. Ikinuwento niya ang mga utos ni Alexander, ang mga parusa, ang mga pambubugbog, ang mga taon ng eleganteng pagkabihag. Nagbigay din siya ng mga kopya ng mga email kung saan hiniling ni Sophia na “pabilisin” ang aking paglala upang simulan ang isang legal na proseso ng pagpapawalang-bisa.
Lumabas ang lagda ko sa mga dokumentong hindi ko pa nakikita. Mga power of attorney. Mga waiver. Mga wire transfer. Mga medical authorization. Ayaw lang akong parusahan ni Alexander. Gusto niya akong legal na burahin.
Tumestigo si Sophia laban sa kanya sa ikatlong araw. Hindi dahil sa pagsisisi. Dahil sa takot. Sinabi niya na plinano ni Alexander na panatilihin ang maliit na maaari ko pang makuha mula sa Miller Group. Sinabi niya na ang pamilya Sterling ay nakibahagi sa pagbili ng utang na nagpalubog sa aking ama. Sinabi niya na ang pagbagsak ng eroplano ay “hindi na kontrolado.”
Nawala sa kontrol. Para bang natapon ang 123 katao sa isang inumin.
Nang marinig ko ang pariralang iyon, hindi ako umiyak. Hiniling ko na ulitin ito para sa talaan. Minsan ang hustisya ay nagsisimula sa pagpilit sa halimaw na makinig sa sarili nilang mga salita.
Pagkalipas ng isang buwan, nakalabas na ako ng ospital. Hindi na ako bumalik sa mansyon ng Beverly Hills . Dinala ako ni Damian sa isang lumang bahay sa Pasadena , na may mga bougainvillea sa looban, mga sahig na terracotta, at mga bintana na nagpapapasok ng amoy ng mga sariwang pastry tuwing umaga. Ang kapitbahayan ay may mga kalye na may mga puno, mga lumang puno ng oak, at mga cafe kung saan pinag-uusapan ng mga tao ang mga libro na parang ang mundo ay hindi puno ng nakatagong dugo.
Uupo ako sa ilalim ng puno ng jacaranda para matutong huminga nang walang takot. Nanatili si Martin bilang aking drayber at bodyguard, kahit na iginiit niyang isa lamang siyang “katulong.” Dumaan ang kanyang kapatid na babae isang araw na may dalang basket ng bagong lutong muffins para pasalamatan ako sa isang bagay na halos hindi ko na maalala: ilang taon na ang nakalilipas, noong nagtatrabaho ako sa isang pundasyon, binayaran ko ang isang operasyon na kailangan niya. Ang kabutihan ay nag-iingat din ng alaala. Iyon ang natutunan ko.
Hindi nakatira sa akin si Damian, pero pumupunta siya tuwing hapon. Palaging may kasamang kape. Palaging may kasamang masamang balita na nababalot ng katahimikan. “Inamin ng hukom na ebidensya ang mga video.” “Naka-freeze ang offshore account ni Sophia sa Caymans .” “Nagsalita ang public notary.” “Gusto ng presidente ng airline na makipagkasundo.” “Pinakiusap ni Alexander na makipagkita sa iyo.”
Napaangat ako ng tingin dahil sa huling pangungusap na iyon. “Hindi.” “Akala ko.” “Ano raw ang sinabi niya?” Binuksan ni Damian ang isang sobre. “Na mahal ka niya.”
Sa unang pagkakataon sa loob ng ilang linggo, natawa ako nang walang sakit. “Ang kombenyente naman.” “Sabi niya rin minanipula siya ni Sophia.” “Siyempre. Tatlong oras na pag-uutos ko ng pambubugbog, at siya pala ang minanipula.”
Sinunog ni Damian ang sulat sa isang ashtray sa patio. Hindi niya ako tinanong kung gusto ko itong itago. Kaunti lang ang alam niya tungkol sa akin, pero mabilis siyang natuto.
Nagsimula ang paglilitis makalipas ang anim na buwan. Pumasok ako sa korte na may dalang tungkod. Hindi dahil sa panghihina. Para sa alaala.
Nagsuot ako ng puting bestida, ang berdeng jade ay nakapatong sa aking dibdib, at ang aking buhok ay nakatali paatras. Sinigaw ng mga reporter ang pangalan ko sa labas. Naalala ng ilan ang tagapagmana ni Miller. Ang iba naman ay naghahanap ng luha. Hindi ko sila pinaiyak.
Mas payat si Alexander. Wala ang perpektong suit niya. Wala ang mansyon niya. Wala ang mga tauhan niya sa likuran niya. Nang makita niya ako, sinubukan niyang ngumiti. Hindi niya magawa.
Si Sophia ay nakaupo sa kabilang panig, maputla ang mukha, magkahawak ang mga kamay na parang nagdarasal na kayang burahin ang mga bakas ng daliri.
Pagkakataon ko na para magpatotoo. Ikinuwento ko ang lahat. Ang pagdating ni Sophia. Ang pekeng pagkahulog. Ang tatlong oras. Ang silong. Ang tsaa. Ang jade. Ang eroplano.
Hindi ako nagpaganda. Hindi ako sumigaw. Hindi ako humingi ng awa. Inilapag ko lang ang katotohanan, pira-piraso, na parang isang taong nagtitipon ng bangkay ng isang pamilyang pinatay.
Nang ipahiwatig ng abogado ni Alexander na naghihinanakit ako dahil sa selos, tiningnan ko siya nang diretso sa mata. “Ang selos ay hindi nakakabali ng labimpitong buto. Ang mga utos ang nakakabali.” Tumingala ang hukom. Tumingin si Alexander sa ibaba.
Sa labas, patuloy na umuungal ang lungsod: mga nagtitinda ng kape, mga busina ng kotse, mga yabag sa bangketa, ang malayong subway na nilalamon ang mga tao. Hindi humihinto ang Los Angeles para sa sakit ng isang babae. Ngunit nang araw na iyon, kahit man lang sa korte na iyon, kinailangan nitong pakinggan ito.
Hindi agad dumating ang hatol. Walang mahalagang bagay ang nangyayari. Ngunit dumating ang mga warrant of arrest, pagtigil ng mga asset, mga paglilitis para sa pandaraya, karahasan sa tahanan, tangkang pagpatay, kaugnay ng isang krimen, at ang pormal na muling pagbubukas ng kaso tungkol sa paglipad kung saan namatay ang aking mga magulang at kapatid.
Hindi na bumalik sa dati ang Miller Group. Ayoko na noon. Gamit ang mga nabawing ari-arian, bumuo ako ng pundasyon sa pangalan ng aking ina at ni James. Hindi para sa mga gala. Hindi para sa mga photo op. Para sa mga babaeng nakulong sa magagandang bahay kung saan walang naniniwalang may mga silong. Para mabayaran ang mga abogado, doktor, silungan, at mga tiket palabas. Sabi ni Damian, masamang investment daw iyon. Tapos doble pa ang naibigay niyang donasyon kaysa sa akin.
Isang taon pagkatapos ng gabing iyon, bumalik ako sa Downtown LA. Dala ang aking tungkod, si Martin sa aking tabi, at si Damian na naglalakad nang dalawang hakbang sa likuran, na parang isang matandang anino. Naglakad kami lampas sa Grand Park , kung saan ang mga pamilya ay kumakain ng hotdog, ang mga bata ay naghahabulan ng mga bula, at ang concert hall ay kumikinang na puti at ginto sa ilalim ng sikat ng araw sa dapit-hapon.
Pumasok kami sa sastre ni Old Joe. Pareho ang amoy ng lugar. Tela. Singaw. Antigong kahoy.
Matanda na si Old Joe ngayon. Tiningnan niya ang jade, pagkatapos ay ang mga mata ko. “Ang tagal mo, bata.” Napalunok ako nang malalim. “Alam ko.”
May inilabas siyang ginintuang butones mula sa isang drawer. Ito rin ang butones na ibinigay niya sa akin noong bata pa ako. “Sabi ni James, pupunta ka raw rito balang araw.”
Sa loob ng buton ay may isang maliit na flash drive. Nagsasalita pa rin ang kapatid ko mula sa nakaraan. Nang gabing iyon, pinakinggan ko ito sa bahay. Boses niya iyon. “Elena, kung naririnig mo ito, pasensya na. Ayaw kang takutin ni Tatay. Oo, naririnig ko. Hindi si Alexander ang iniisip mo. Kung may mangyari sa atin, hanapin mo si Damian. Huwag mo siyang masyadong kamuhian. Bastos siya, pero bastos natin siya.”
Umiyak ako. Sa wakas. Umiyak ako para sa aking ama, para sa aking ina, para kay James, para sa akin, para sa batang babae na nag-akala na sapat na ang pag-ibig para makapasok sa isang pamilya ng mga lobo.
Tahimik na nakatayo si Damian sa kabilang panig ng silid. “Ang kapatid mo ay palaging walang pakundangan,” sa wakas ay nasabi niya. “Mahal ka niya.” “Kaya nga siya walang pakundangan.”
Natapos ang paglilitis laban kay Alexander makalipas ang dalawang taon. Siya ay nahatulan sa kung ano ang maaaring mapatunayan. Hindi lahat. Ang hustisya ng tao ay laging nag-iiwan ng ilang anino na hindi napaparusahan. Nakatanggap si Sophia ng mas magaan na sentensya dahil sa pakikipagtulungan, ngunit nawala sa kanya ang pera, ang magandang nasa pabalat ng magasin, ang kanyang mga kaibigan, at ang apelyido na sinubukan niyang nakawin.
Noong huling beses na nakita ko siya, nakasuot siya ng beige na uniporme at nakatitig sa sahig. Hindi ako nakaramdam ng kapayapaan. Pakiramdam ko ay malayo ako. Para bang sa wakas ay kabilang na ako sa ibang buhay.
Hiniling ni Alexander na makita ako sa huling pagkakataon bago siya ilipat. Pumayag ako. Hindi para sa kanya. Para sa babaeng nasa basement.
Isang salamin ang naghiwalay sa amin. Inilagay niya ang kanyang kamay sa kanyang tagiliran. “Elena, patawarin mo ako.” Tiningnan ko ang kamay na iyon. Ang kamay ding iyon na dating nagtaas ng aking belo sa Malibu , sa harap ng lawa na napapalibutan ng mga bundok at dalawang libong bisita na naniniwalang nasasaksihan nila ang pag-ibig. Ang kamay ding iyon na kalaunan ay pumirma ng mga utos, katahimikan, at pambubugbog. “Hindi,” sabi ko.
Pumikit siya. “Hindi kailanman?” “Matagal na panahon ang hindi kailanman. Pero hindi ngayon. At hindi dahil hiniling mo.”
Tumayo ako. Bago lumabas, huminto muna ako. “Gusto mong maalala ko nang mabuti.” Tumingin siya sa akin. “Naaalala ko na.” Hindi na ako nagsalita pa.
Hindi naging malinis o madali ang buhay pagkatapos noon. Sumasakit ang mga buto ko kapag umuulan. Bumalik ang silong sa aking mga panaginip. Minsan, kapag may sumara ng bakal na pinto sa isang kalapit na construction site, bumabalik ang aking katawan sa nakaraan. Ngunit tuwing umaga ay nagigising ako sa aking bahay sa Pasadena , napapalibutan ng mga bougainvillea, kape, at ilaw. At iyon mismo ay isa na namang uri ng tagumpay.
Namatay si Damian pagkalipas ng tatlong taon. Sa kanyang kama. Napapaligiran ng mas kaunting mga kaaway kaysa sa nararapat sa kanya at mas maraming pagmamahal kaysa sa tinanggap niya. Iniwan niya sa akin ang sastre ni Old Joe, ilang lumang gusali sa Downtown, at isang liham.
“Elena: gusto ng tatay mo na manatili kang malinis. Gusto ko pang mabuhay ka. Patawarin mo ako sa matagal kong pagpili ng takot. Gamitin mo ang akin para magbukas ng mga pinto. Hindi para isara ang mga ito.”
At ginawa ko nga. Ang tailored shop ay naging isang palihim na opisina para sa mga babaeng kailangang maglaho bago pa sila matagpuang patay. Nanatili ang pinto pareho. Pati na rin ang kodigo. Tatlong katok. Sandali. Dalawang katok. At may magbubukas nito.
Minsan ako. Minsan si Martin. Minsan isang batang abogado na hindi nagtanong kung bakit may babaeng dumating nang nakayapak, nakasuot ng maitim na salaming pang-araw, o may hawak na bag ng mga dokumento sa kanyang dibdib.
Isang gabi, pagkatapos magsara, mag-isa akong naglakad papunta sa Walt Disney Concert Hall . Kumikinang ang marmol sa kulay kahel na paglubog ng araw. Ang Grand Park ay puno ng mga nagtitinda, mag-asawa, bata, at mga musikero sa kalye. Bumili ako ng itim na kape sa isang tasa ng papel at naupo upang panoorin ang pagdaan ng lungsod.
Hinawakan ko ang berdeng jade na nakapatong sa aking dibdib. Ang pendant na iyon ang nagdala sa akin sa lalaking kinatatakutan kong makita muli. At ang lalaking iyon ang nagbukas ng pinto na akala ng aking asawa ay natatakpan ng dugo.
Hindi na ako bumalik sa pagiging Elena na ako noon. Namatay si Elena sa kung saan sa silong na iyon. Pero ang lumabas ay hindi rin anino. Iba talaga siya. Isang babaeng may mga peklat, alaala, at mga susi.
At kung mayroon man akong natutunan nang gabing iyon, habang nakahiga sa malamig na semento, ito ay ito: Minsan ang pamilyang nagliligtas sa iyo ay hindi ang pamilyang nagpanatiling malinis ang mga kamay nito. Minsan ito ay ang pamilyang, kahit mula sa dilim, ay naaalala ang iyong pangalan. At sumusulpot. Kahit na huli na sila. Kahit na nakakatakot sila. Kahit na manginig ang buong mundo kapag kumatok sila sa pinto.