Hindi niya ako sinagot. Nanatili siyang nakaluhod, magkahawak ang mga kamay, na parang nagdarasal. Pero alam ko ang posturang iyon. Hindi iyon pagsisisi. Kundi takot.
“Andrea, alang-alang sa Diyos, pakinggan mo muna ako.” “Hindi,” sabi ko, at ang boses ko ay naging napakalamig na kahit ako ay hindi ko ito nakilala. “Una, aalamin ko kung anak ko ang batang ito. Pagkatapos ay titingnan ko kung may natitira ka pang bibig para magpaliwanag sa akin.”
Biglang tumayo si Mark. Sandali kong inakala na aagawin niya sa akin ang sanggol. Umatras ako at kinuha ang gunting na nasa mesa, katabi ng sewing kit kung saan hindi ko pa natatapos burdahan ang pangalan ni Matthew sa isang asul na kumot. “Huwag kang lalapit.”
Tumigil si Mark. Gumalaw ang sanggol sa dibdib ko, nakabuka ang bibig, muling naghahanap. Inayos ko siya nang hindi inaalis ang tingin kay Mark. “Andrea, kung tatawag ka ng pulis, hindi mo lang ako masisira.” “Sana nga.” “Masisira mo rin si Claire.” “Patay na si Claire.”
Pumikit si Mark. At saka ko naintindihan. May mas malala pa pala kaysa sa isang patay na babae. Isang patay na babaeng may mga sikreto.
Kinuha ko ang cellphone ko gamit ang libre kong kamay at tinawagan si Robert. Hindi ko alam kung bakit ko siya tinatawagan. Siguro dahil, kahit umalis na siya, kanya na rin si Matthew. O dahil kailangan ko ng makakausap ko ito, para hindi ako mabaliw. Sinagot niya ito sa ikatlong ring. “Andrea…” “Punta ka sa bahay ko. Ngayon na.” “Anong nangyari?”
Tiningnan ko ang sanggol. Ang maliit na kayumangging batik sa ilalim ng kaliwang mata niya ay mas nagmukhang madilim dahil sa dilaw na liwanag ng sala. “Sa tingin ko ay buhay si Matthew.”
Walang tunog sa kabilang linya. Huminga lang ako. Tapos may narinig akong nahulog. Isang baso, siguro. Isang buong buhay ko. “Papunta na ako.”
Ibinaba ko ang telepono at tinawagan ang 911. Umiling si Mark. “Hindi, Andrea. Pakiusap.” “Tumahimik ka.”
Ibinigay ko ang address nang may katahimikan na hindi ko naramdaman. Sinabi kong may posibleng kaso ng pagdukot sa bata, mga pekeng dokumento, at isang sanggol na nasa panganib. Pinakiusapan ako ng dispatcher na huwag umalis sa tirahan. Napakadaling sabihin iyon. Huwag gumalaw. Kapag ang mundo ay bumubukas sa ilalim ng iyong mga paa.
Naupo si Mark sa isang upuan sa kainan. Mukha siyang mas matanda ng sampung taon. Magulo ang kanyang balbas, maruruming kuko, at kulubot ang kanyang damit na amoy ospital at desperasyon. “Ayokong matapos ito nang ganito,” bulong niya.
Tumawa ako. Sa pagkakataong ito, totoong tawa na. Pangit na tawa. “Paano mo gustong matapos ito? Na nagpapasalamat ako sa iyo sa pagdadala sa akin ng isang ninakaw na sanggol?” “Hindi ko siya ninakaw.” “Pero alam mo.”
Hindi siya sumagot. Ang katahimikang iyon ang kaniyang pag-amin.
Muling kumapit ang sanggol sa aking dibdib. Pumikit siya, dahan-dahang lumunok, na para bang sa wakas ay makakatulog na siya nang walang takot. At naramdaman ko ang kung ano sa loob ko, isang bagay na tatlong buwan nang patay, na nagsimulang kumatok sa takip ng kabaong nito. Pag-asa. Pinagpala at isinumpang pag-asa.
“Mag-usap kayo,” sabi ko sa kanya. “Bago sila makarating dito.”
Tinakpan ni Mark ang kanyang mukha. “Hindi matanggap ni Claire na hindi na siya magiging ina.” “Sinabi mo na iyan.” “Hindi. Hindi mo naiintindihan. Buntis siya . Pero pagkalipas ng limang buwan, sinabihan nila siyang may problema ang sanggol. Malubhang problema. Na maaaring ipanganak siya, pero hindi mabubuhay. Na maaaring hindi na siya umabot sa panganganak.”
Nakaramdam ako ng kilabot. “Kaya mo naisipang kunin ang akin?” “Siya ang nakilala ng nars.” “Pangalan?” “Rachel.” “Buong pangalan.” “Rachel Miller. Nagtrabaho siya sa gabi sa ospital sa Boulder kung saan ka nanganak.”
Ang ospital. Ang malamig na silid. Ang bukas na damit. Ang amoy ng bleach. Isang boses ng nars na nagsasabi sa akin, “Magpahinga po kayo, ginang, ang inyong sanggol ay inoobserbahan.”
Hiniling ko na makita siya. Hindi nila ako pinayagan. Pagkatapos, sinabi nila sa akin na patay na siya.
“Ituloy mo,” utos ko.
Napalunok nang malalim si Mark. “Nahuhumaling si Claire. Pumunta siya sa mga grupo, forum, at mga lugar kung saan pinag-uusapan ng mga babae ang tungkol sa ilegal na pag-aampon. Sinabihan ko siyang baliw siya. Sumusumpa ako na nasabi ko sa kanya.” “Huwag kang magmura ng kahit ano sa bahay ko.”
Tumingin siya sa ibaba. “Isang araw, nakita niya ang litrato mo. Ipinost mo ‘yan kasama si Robert, natatandaan mo? Pitong buwan ka na noon. Sabi mo malapit na dumating si Matthew.”
Naalala ko nga. Litrato iyon sa parke sa Denver, suot ang pulang scarf dahil malamig. Niyakap ako ni Robert mula sa likuran. Nasa tiyan ko ang mga kamay ko, at naniniwala pa rin ako na sapat na ang pagmamahal para protektahan ang isang tao.
“Sabi ni Claire, isa raw itong senyales.” “Senyales ng ano?” sigaw ni Mark nang walang iyak. “Na kinuha mo sa akin ang buhay na gusto niya.”
Naubusan ng hangin ang silid. “Wala akong kinuhang kahit ano sa kanya.” “Alam ko.” “Hindi, Mark. Hindi mo alam. Dahil kung alam mo, hindi sana iniwan ng anak ko ang ospital na iyon sa bisig ng ibang babae.”
Bumuntong-hininga ang sanggol. Hinalikan ko ang noo niya. Amoy gatas siya, basang kumot, at tulog. Hindi siya amoy bagong silang. Amoy sanggol siyang umiyak nang sobra.
“Saan siya naroon nitong tatlong buwan?” Naikuyom ni Mark ang kanyang mga kamao. “Sa isang bahay sa Aspen. Sabi ni Claire, baka may makakilala sa kanya sa Denver. Nagrenta siya ng cabin malapit sa lawa, kasama ang isang babaeng tumulong sa kanya. Bihira lang nila siyang dalhin palabas. Sa pediatrician lang, at may mga pekeng papeles.”
Sinubukan kong isipin si Matthew na nakatitig sa mga hindi pamilyar na kisame. Umiiyak para sa isang boses na hindi kailanman dumarating. Naghahanap ng dibdib na hindi akin. Umaapaw ang galit sa lalamunan ko.
“Narehistro ba nila ang kapanganakan niya?” “Hindi nila nairehistro. Hindi tugma ang sertipiko. Nangako si Rachel na bibigyan sila ng bagong sertipiko kapag ipinanganak na ang sanggol ni Claire.” “Yung totoo?”
Tumango si Mark. “Ipinanganak siya tatlong araw na ang nakakaraan. Namatay siya pagkalipas ng ilang minuto. Claire… Hindi nakaligtas si Claire sa pagdurugo.”
Ayan na. Ang asawang patay sa panganganak. Ang anak na patay. At ang anak ko ang ginamit na piyesa.
Nakaramdam ako ng awa para kay Claire sa loob ng isang segundo. Sandali lang. Pagkatapos ay naalala ko ang litrato ko na natutulog, walang kalaban-laban, karga si Matthew. Naalala ko ang pangungusap na nakasulat sa likod. “Siya ‘yan. Huwag mo siyang hayaang mawala sa paningin mo.”
“Bakit mo siya dinala?” Tumingala si Mark. “Dahil si Claire, bago pumunta sa OR, may ipinangako siya sa akin.” “Ano?” “Na kung sakaling mamatay siya, ibabalik ko siya sa iyo.”
May kung anong nabasag sa loob ko. Hindi dahil sa ginhawa. Dahil sa pandidiri.
“Napakarangal.” “Andrea…” “Tatlong buwan nang huli.”
Napaatras si Mark na parang nabangga ko siya. “Gusto ko sana siyang dalhin nang mas maaga.” “Sinungaling.” “Ginawa ko. Pero sabi ni Claire hindi siya mabubuhay kung wala siya. Na pinagluksa mo na siya. Na umalis na si Robert. Na ikaw ay nawasak at marahil ay mas mabuting huwag nang magbukas ng panibagong sugat.”
Tiningnan ko siya nang may matinding poot kaya tumahimik siya. “Hindi niya ako iniwang wasak. Kayong dalawa ang sumira sa akin.”
May kumatok sa pinto. Malakas. Tatlong katok. Tumayo si Mark, namumutla. Naglakad ako papunta sa pasukan habang nakadikit ang sanggol sa katawan ko at hawak pa rin ang gunting. “Sino ‘yan?” “Robert.”
Binuksan ko ito. Pumasok si Robert na parang tumakbo palabas ng impyerno. Basang-basa ang buhok niya, walang pakundangang isinuot ang dyaket niya, at nawalan ng kulay ang mukha niya. Nang makita niya ang bata sa mga bisig ko, natigilan siya sa may pintuan. Hindi niya binanggit ang pangalan ko. Wala siyang sinabi. Tiningnan lang niya ang maliit na marka sa ilalim ng mata. At nagsimula siyang umiyak.
Hindi tulad ng dati niyang pag-iyak, tahimik na nakatalikod sa akin. Sa pagkakataong ito ay napayuko siya. Inilapit niya ang kamay sa kanyang bibig at bumagsak sa sahig, na parang hindi na sa kanya ang kanyang mga binti. “Matthew,” bulong niya.
Iminulat ng sanggol ang kanyang mga mata. Sandali siyang tumingin sa aming dalawa. Iniabot ni Robert ang kanyang kamay, ngunit hindi siya nangahas na hawakan. “Patawarin mo ako,” sabi niya, nang hindi inaalis ang tingin sa kanya. “Patawarin mo ako, anak.”
Hindi ko siya sinagot. Hindi pa ito ang tamang panahon para magpatawad ng kahit sino.
Ilang minuto ang lumipas, dumating ang dalawang pulis at isang ambulansya. Pagkatapos, isang babaeng detektib mula sa opisina ng DA, na nakasuot ng maitim na dyaket at pagod na mga mata, ang pumasok habang sinusuri ang kulay rosas na folder na may suot na guwantes. Hindi tumakas si Mark. Siguro dahil wala na siyang mapupuntahan. Siguro dahil, sa unang pagkakataon, naunawaan niya na walang pintong nananatiling bukas magpakailanman.
Binasa ng detektib ang sulat na nakadikit sa sertipiko. Sinuri niya ang pulseras sa bukung-bukong. Kinuhanan niya ng mga litrato ang lahat: ang folder, ang diaper bag, ang natapong gatas sa aking blusa, ang nakaayos na kuna sa sala bilang tahimik na patunay na ang sanggol na ito ay hindi dapat nawala mula roon.
“Kailangan namin kayong dalhin para sa isang medikal na ebalwasyon at para kumuha ng mga sample,” matatag niyang sabi. “Ang genetic test ay dapat gawin nang may chain of custody.” “Gawin ninyo,” sagot ko.
Pumikit si Mark. Tumayo si Robert. “Sasama rin ako.”
Tiningnan ko siya. May mga bagong maitim na bilog sa mukha niya. Dating guilt. Sirang pag-ibig. “Huwag kang magtangka na magpaka-bida.” “Hindi ako pupunta para sa sarili ko,” sabi niya. “Pupunta ako para sa kanya. At para sa iyo, kahit na hindi ka na naniniwala sa akin.” Hindi ako sumagot.
Sa ambulansya, nagsimulang umiyak si Matthew. Ang sigaw na iyon ay tumatagos sa akin. Hindi ito malakas. Ito ay isang maliit, paos, at pagod na reklamo. Tinanong ako ng paramedic kung maaari ko ba siyang pakainin muli habang papunta kami sa ospital. Tumango ako. Tinakpan nila ako ng kumot. Agad na sumunod si Matthew. At ako, na napapalibutan ng mga sirena, mga opisyal na papeles, at mga pulang ilaw na tumatalbog sa mga bintana, ay may naunawaan akong isang bagay na brutal. Nakilala na siya ng aking katawan bago pa man makilala ng batas.
Sa ospital, tiningnan nila ang kanyang timbang, temperatura, at mga reflexes. Sinabi nilang kulang siya sa timbang, dehydrated, pero matatag na ang kanyang kalagayan. Nagsagawa sila ng mga pagsusuri, isang nakabinbing newborn screening, at isang kumpletong eksaminasyon. Bawat medikal na salita ay parang batong bumagsak sa akin, ngunit parang tulay din. Matatag. Buhay. Dito.
Nang matusok nila ang sakong niya, umiyak siya. Ako rin. Nanatili si Robert sa tabi ko nang hindi ako hinahawakan. Hawak lang niya ang asul na kumot na dala ko nang biglaan. Yung kumot na may nakasulat na “Matthew” ay kalahating burdado. “Hindi ko natapos ang pangalan niya,” bulong ko. “Maaari mo pa rin,” sabi niya.
Tiningnan ko siya sa unang pagkakataon nang walang lubos na galit. Lamang ng pagod. “Umalis ka.” Yumuko si Robert. “Oo.” “Iniwan mo ako kasama ang kuna.” “Oo.” “Kasama ang gatas.” “Oo.” “Kasama ang katahimikan.” Nabasag ang boses niya. “Natatakot akong panoorin kang mamatay nang gising. At isa akong duwag. Wala akong depensa.”
Higit na nagpahina iyon sa akin kaysa sa anumang dahilan. Dahil totoo iyon. At dahil ang katotohanan, kahit masakit, ay mas magaan kaysa sa isang kasinungalingan.
Alas-kwatro ng madaling araw, hiniling ni Mark na makausap ako bago nila siya dalhin palayo. Pinayagan ako ng detektib na makita siya sa pasilyo, kasama ang dalawang pulis sa malapit. Hindi siya kamukha ng lalaking nang-iwan sa akin limang taon na ang nakalilipas para sa isang “mas matalinong” babae. Mukha siyang isang matandang bata.
“May iba pa,” sabi niya. Napahigpit ang pagkakahawak ko sa kumot sa dibdib ko. “May iba pa?” “Hindi nag-iisa si Rachel sa pagtatrabaho. Si Doctor Lawson ang pumirma sa death certificate. Si Claire ang may hawak ng mga audio file. Mga mensahe. Mga bayad. Lahat ay nasa isang USB drive sa loob ng kulay abong teddy bear na nasa diaper bag.”
Naduduwal ako. Nasa tabi ng mga lampin ang oso. Malambot. Hindi nakakapinsala. Tulad ng lahat ng halimaw na mahusay magbalatkayo. “Bakit mo sinasabi sa akin ito?”
Tumingin si Mark sa silid kung saan natutulog si Matthew sa isang bukas na incubator. “Dahil ayokong may ibang babaeng lalabas ng ospital na may dalang walang laman na kahon.”
Sa unang pagkakataon, hindi ko alam ang sasabihin ko. Hindi ko siya pinatawad. Hindi mo pinapatawad ang isang kathang-isip na kamatayan. Hindi mo pinapatawad ang tatlong ninakaw na buwan. Pero naunawaan ko na ang kanyang pag-amin ang tanging disenteng bagay na natitira sa kanya.
“Nagdusa ba si Claire?” tanong ko. Hindi ko alam kung bakit ko ginawa iyon. Siguro dahil may bahagi sa akin na kailangang malaman kung may epekto ba ang mundo sa kanya. Tumango si Mark. “Sobra.”
Hindi ako nakaramdam ng saya. Nagbigay iyon sa akin ng takot at ginhawa. Tao pa rin ako.
Pagsapit ng madaling araw, natagpuan nila ang USB drive. May mga mensahe mula kay Claire para kay Rachel. Mga larawan ni Matthew sa hindi pamilyar na kuna. Mga resibo. Mga petsa. Isang audio file kung saan umiyak si Claire, na nagsasabing: “Alam kong hindi siya akin, pero kapag tinitingnan niya ako, pakiramdam ko ay maling ina ang pinili ng Diyos.”
Kinailangan kong umupo nang marinig ko iyon. Hindi nagkamali ang Diyos. Nagpasya silang paglaruan ang Diyos gamit ang mga basura, pera, at desperasyon.
Mayroon ding video. Si Claire, maputla, nakasuot ng hospital gown, ilang oras bago mamatay. Tuyo ang kanyang bibig at nakalubog ang kanyang mga mata. “Kung magkamali ito,” sabi niya, “ibigay mo siya kay Andrea. Sabihin mo sa kanya na inalagaan ko siya. Sabihin mo sa kanya na mahal ko siya.”
Pinatay ko ang video bago pa ito matapos. Ayoko ng pagmamahal niya. Gusto ko ng mga gabi niya. Gusto ko ng mga bakuna niya. Gusto ko ng mga unang paghikab niya. Gusto ko ng tatlong buwan kung saan natuto ang anak ko na mabuhay nang wala ako.
Pagkalipas ng dalawang araw, dumating ang mga paunang resulta. Binasa ito ng detektib sa harap ko, ni Robert, at ng isang social worker ng CPS. Hindi ako nakahinga. Hinawakan ni Robert ang kamay ko. Hindi ko ito binawi. “Nakumpirma na ang biyolohikal na pagkakatugma ng ina,” sabi ng detektib. “Si Andrea Morales ang ina ng menor de edad.”
Hindi sumabog ang mundo. Walang musika. Walang nakikitang himala. Isang maliit na tunog lamang mula sa kuna ng ospital. Nagising si Matthew.
Naglakad ako palapit sa kanya na parang tubig ang sahig. Maingat ko siyang binuhat, idiniin sa dibdib ko. Minulat niya ang kanyang mga mata, hinanap ang mukha ko, at nanatiling hindi gumagalaw. Para bang hinihintay niya ako. Para bang may alaala rin siya sa kung saan sa katawan niya.
Umiiyak si Robert sa likuran ko. Pinunasan ng social worker ang mga mata niya nang hindi tinatago. Hinalikan ko ang maliit na marka sa ilalim ng talukap ng kanyang mata. “Kumusta, mahal ko,” sabi ko sa kanya. “Pasensya na kung natagalan ako.”
Nang hapong iyon, nang pirmahan ko ang aking pahayag, hindi ako nanginig. Binanggit ko ang lahat ng pangalan. Mark. Claire. Rachel Miller. Doctor Lawson. Ang kubo sa Aspen. Ang kulay rosas na folder. Ang kulay abong oso. Ang pekeng pulseras. Bawat salita ay parang ladrilyong inilatag sa libingan ng kasinungalingan.
Nanatili sa kustodiya si Mark. Nahuli si Rachel kinabukasan, habang sinusubukang sumakay ng bus papuntang Cheyenne. Natagpuan nila ang doktor sa kanyang opisina sa Boulder, tinitingnan ang mga pasyente na parang may karapatan pa rin itong hawakan ang mga sanggol.
Tinalakay sa balita ang kaso. “Neonatal Abduction Ring sa Colorado.” “Nabawi ng Ina ang Anak Matapos ang Pekeng Death Certificate.”
Hindi ako nanood ng TV. Ayokong maging isang nakakapangilabot na palabas ang mukha ni Matthew para sa kahit sino. Gusto ko ng katahimikan. Pero hindi yung katahimikan kanina. Iba. Yung katahimikan kung saan maririnig mo ang paghinga niya.
Pagkalipas ng isang linggo, bumalik ako sa aking apartment. Naroon pa rin ang kuna. Nakatupi ang mga damit. Ang kahon ng alaala sa nightstand. Binuksan ko ito. Sa loob ay ang pulseras ng ospital, isang bakas ng paa na hindi lubos na magkatugma, isang malabong litrato na ibinigay nila sa akin para kumbinsihin akong magpaalam. Sa loob ng tatlong buwan, umiyak ako sa harap ng kahon na iyon na parang isang altar.
Ngayon ay tiningnan ko ito at nakaramdam ng galit. Pagkatapos ay isinara ko ito. Hindi ko ito itinapon. Balang araw, magkakaroon ng karapatang malaman ni Matthew na siya ay pinagluluksa at pinananabikan kahit na sinasabi ng lahat na wala na siya.
Nakatayo si Robert sa may pintuan dala ang isang maleta. “Hindi ako papasok kung ayaw mo.”
Natutulog si Matthew sa aking mga bisig. Tiningnan ko si Robert. Nakita ko ang lalaking nang-iwan sa akin. Nakita ko rin ang amang gumugol ng tatlong gabing walang tulog sa isang upuan sa ospital, natututong magpalit ng lampin gamit ang mga kamay na malamya, nakikipag-usap sa kanyang anak na parang bawat salita ay kayang buuin ang oras.
“Maaari kang pumasok,” sabi ko. “Pero hindi ka na muling aalis nang hindi nagpapaalam sa kanya.” Tumango si Robert. “Hinding-hindi.” “At sa akin din.” Napuno ng luha ang kanyang mga mata. “Hinding-hindi.”
Hindi ko siya niyakap. Hindi pa. Pero pinapasok ko siya.
Nang gabing iyon, habang bumubuhos ang ulan sa mga bintana sa Denver, tinapos ko ang pagbuburda sa asul na kumot. Tahi por tahi. Letra por letra. MATTHEW. Iniinit ni Robert ang chamomile tea sa kusina. Hindi para punan ang katahimikan, kundi para samahan ito.
Nagising si Matthew at hinanap ako. Binuhat ko siya. Bumaba na ang gatas ko bago pa man siya umiyak. Sa pagkakataong ito, hindi na ito masakit na parang isang malupit na biro. Parang isang pagbabalik-bahay. Dinala ko siya sa aking dibdib at sumuso siya gamit ang maliit na lakas na taglay ng mga sanggol kapag nagpasya silang manatili sa mundong ito.
Naupo si Robert sa harap namin. Wala siyang sinabi. Natuto na siya. Tiningnan ko ang anak ko. Ang maliit na marka sa ilalim ng kanyang mata. Ang kanyang mga daliri ay nakabuka sa aking balat. Ang kanyang mainit na hininga.
At naisip ko si Mark na kumakatok sa aking pinto, basang-basa, talunan, dala ang isang kasalanan na sa wakas ay mas mabigat kaysa sa kanyang takot. Akala niya’y humingi siya ng tulong sa akin. Ngunit hindi. Pumunta siya upang ibalik ang ninakaw sa akin. Dumating siya upang iuwi ang batang hindi tumigil sa paghihintay ang aking katawan.
Sa labas, umuulan pa rin. Sa loob, sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong buwan, kumakain ang anak ko. At ang buhay, ang may sakit na komedyante na iyon, ay naubusan ng mga biro. Dahil sa pagkakataong ito ay hindi na ako pinaiyak nito sa pagkawala. Pinaiyak ako nito habang buhay na nasa aking mga bisig si Matthew.