Ang kapitbahay ko ay 51 taong gulang at 12 taon nang namumuhay nang mag-isa.

“Pero hindi ba nakakasawa ang gawin ang lahat nang mag-isa?” tanong ko.

Dahan-dahang umiling si Mike at inilapag ang kanyang baso sa mesa.

“Iyan ang iniisip ko noon. Naniniwala akong ang pamumuhay nang mag-isa ay kasingkahulugan ng pagkain nang hindi maganda, pag-iwan ng mga pinggan sa lababo, at pakikipag-usap sa mga dingding. Pero iba ang katotohanan. Kapag nakatira ka nang mag-isa at nananatiling organisado, ang iyong tahanan ay nagiging isang lugar ng pahingahan, hindi pangalawang larangan ng digmaan.”

Tumayo siya para maglagay pa ng yelo sa mga baso at nagpatuloy sa pagsasalita mula sa kusina.

“Tingnan mo ito,” sabi niya, sabay turo sa paligid. “Lahat ay nasa mismong lugar kung saan ko ito iniwan. Kung gusto kong maglinis sa Sabado ng umaga at pagkatapos ay wala akong gagawin sa buong araw, ginagawa ko. Kung gusto kong magbasa tuwing Linggo hanggang alas-tres ng hapon nang walang kinakausap, walang masasaktan. Kung gusto kong kumain ng itlog at mag-toast para sa hapunan ng alas-diyes ng gabi, hindi ko kailangang makipagtalo sa kahit sino tungkol sa ‘mga malusog na gawi’ o ‘ano ang hapunan ngayong gabi’.”

Advertisements

Umupo siya ulit.

“Noong kasal ako, bawat maliliit na desisyon ay nagiging isang negosasyon. Ano ang kinakain namin. Ano ang binibili namin. Sino ang binibisita namin. Anong oras namamatay ang TV. Gaano katagal ako nasa banyo. Kung ganito man o ganoon ang pagkakasabit ng tuwalya. Sa una, parang maliliit na bagay lang ang mga ito. Pero kapag pinagsama-sama mo ang mga ito sa paglipas ng mga taon, nauubos ang pasensya mo.”

Tumawa siya nang may bahagyang pait, wala na ang anumang galit.

“Minsan ay nagtalo kami nang isang oras dahil gusto kong maglagay ng floor lamp sa sala at sinabi ni Patricia na ‘sinira nito ang pagkakasundo ng espasyo.’ Maniniwala ka ba roon? Isang oras dahil lang sa isang lampara. At hindi ito tungkol sa lampara. Ito ay tungkol sa pangangailangang maging tama sa lahat ng bagay.”

Tumango ako, kahit wala akong sinabi. Nagpatuloy siya:

“Ngayon, pag-uwi ko galing trabaho, naliligo, naghahanda ng hapunan, nagpapatugtog ng musika—o wala nang iba. At ang kapayapaan dito… ang kapayapaang iyon ay walang katumbas. Maraming tao ang naniniwala na ang isang tao lamang ay nabubuhay nang hindi kumpleto. Pakiramdam ko, sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, nabubuhay akong buo.”

Ikalimang dahilan — mas kaunting drama, mas kaunting emosyonal na pagkaubos

Humigop nang matagal si Mike ng tequila, na parang mas mabigat ang susunod na dahilan kaysa sa iba.

“Maaaring parang malupit ito, pero totoo,” aniya. “Dahil mag-isa na akong namuhay, mas kaunti na ang drama sa buhay ko.”

Tinaas ko ang kilay ko.

“Drama sa anong kahulugan?”

“Sa lahat ng aspeto. Dati, palaging may something. Kung hindi lang away dahil sa pera, tungkol ito sa pamilya niya. Kung hindi lang pamilya, selos. Kung hindi man iyon, tinginan, hindi pagkakaintindi sa salita, paglabas kasama ang mga kaibigan, o isang babaeng katrabaho na hindi niya gusto nang hindi man lang niya nakikilala. Parang permanenteng nakatira sa tabi ng isang maliit na apoy.”

Tinitigan niya sandali ang ibabaw ng kaniyang baso.

“Naaalala ko isang Huwebes, ilang taon na ang nakalilipas. Pagod na pagod akong umuwi galing sa opisina. Napakasama ng araw ko. Gusto ko na lang maligo at matulog. Pero galit na galit si Patricia dahil, ayon sa kanya, binati ko ang isang kapitbahay sa parking lot nang ‘masyadong masigla.’ Gumugol ako ng tatlong oras para bigyang-katwiran ang isang ‘hello, kumusta ka?’ na sinabi ko sa elevator.”

Nagsalita siya nang hindi tinataasan ang boses, ngunit may kalinawan na lubos na nagpaisip sa akin ng eksena: ang pagkapagod, ang walang kabuluhang paratang, ang pagod at pagkailang ng pagpapaliwanag ng mga bagay na halata na.

“At iyon,” patuloy niya, “ay paulit-ulit na nangyari sa libu-libong paraan. May mga taong nabubuhay na naghahanap ng paraan para maging alitan. Hindi ko alam kung ito ba ay kawalan ng kapanatagan, nakasanayan, o ang pangangailangang maging sentro ng atensyon. Ngunit kapag matagal mo nang naranasan iyon, matutuklasan mo na ang emosyonal na katahimikan ay mas mahalaga kaysa sa iniisip mo.”

“Hindi mo ba nami-miss ang kompanya?” tanong ko sa kanya.

“Siyempre naman, minsan nami-miss ko ang mga magagandang kasama,” sagot niya. “Ang hindi ko nami-miss ay ang palaging tensyon. Malaki ang pagkakaiba ng pakiramdam na may kasama at pakiramdam na pinapanood o sinusuri.”

Nagkibit-balikat siya.

“Maraming lalaki ang tumatanggap ng mga relasyong pangkaraniwan lang dahil takot sila sa kalungkutan. Natuklasan ko na na ang kalungkutan ay hindi ang kaaway. Ang kaaway ay ang pamumuhay kasama ang isang tao at ang pakiramdam ng kalungkutan na mas malungkot kaysa kapag ikaw ay mag-isa.”

Pang-anim na dahilan — ang edad ay nagpapabuti sa iyong pagiging tapat sa iyong sarili

Matagal na kaming nag-uusap. Sa labas, maririnig ang malayuang trapiko sa eskinita kasabay ng tahol ng aso sa isa pang apartment. Pinaikot ni Mike ang salamin gamit ang kanyang mga daliri at, sa unang pagkakataon buong gabi, nagbago ang kanyang tono. Hindi na ito gaanong nanunuya. Mas naging seryoso na.

“Ang pang-anim na dahilan ang pinakasimple,” aniya. “Sa edad na limampu’t isa, wala na akong lakas para magsinungaling sa sarili ko.”

Hindi ako nagsalita. Hinayaan ko siyang magpatuloy.

“Noong bata pa ako, naniniwala ako sa lahat ng itinuturo nila sa atin: na ang isang matagumpay na lalaki ay may kapareha, magandang bahay, mga pagtitipon, mga litrato noong Pasko, mga biyahe ng magkasintahan, mga proyektong pinagsasaluhan. At hindi ko sinasabing mali iyon. Sinasabi ko lang na hindi ito para sa lahat. At, higit sa lahat, hindi ito awtomatikong mas mabuti kaysa sa pamumuhay nang mag-isa.”

Bahagya siyang yumuko palapit sa akin.

“Sa isang partikular na edad, magsisimula ka nang magkalkula, Luke. Hindi lang gamit ang pera. Gamit ang enerhiya. Gamit ang oras. Gamit ang pasensya. At tatanungin mo ang iyong sarili: gusto ko ba talagang magsimula sa simula kasama ang isang tao? Para malaman ang kanilang mga kakaibang katangian, ang kanilang mga sugat, ang kanilang mga utang, ang kanilang mga inaasahan, ang kanilang pamilya, ang kanilang mga kinatatakutan? At ialok sa kanila ang lahat ng akin upang, kung swertehin, ay maayos ito? O mas gugustuhin ko bang gamitin ang mga taong ito na natitira sa akin upang mamuhay nang mas simple at mas tapat sa aking sarili?”

Ngumiti siya nang bahagya.

“Pinili ko ang pangalawa.”

Natahimik siya nang ilang segundo. Pagkatapos ay idinagdag niya:

“Isa pa, hindi ako interesado sa pag-ibig para lang maiwasan ang pagkain ng hapunan nang mag-isa. Magmumukha itong kawalang-galang para sa akin at sa ibang tao. Kung balang araw ay may lilitaw na tunay na kapayapaan, respeto, at kapwa pagnanais na bumuo ng isang bagay nang walang laro, tingnan natin. Pero hindi ako maghahanap ng kapareha na parang isang taong naghahanap ng muwebles para punan ang isang bakanteng espasyo.”

Nanatili sa akin ang pariralang iyon.

“Kaya hindi naman sa ganap kang sarado,” sabi ko.

Kalmado niyang iniling ang kanyang ulo.

“Hindi. Tumigil na lang ako sa pagmamadali. At hindi ko na iniisip na ang pagiging single ay isang problemang kailangang solusyunan.”

Naupo kami nang tahimik nang ilang sandali. Tumayo siya, naglagay pa ng yelo, at kumuha ng isang mangkok ng maanghang na mani. Tiningnan ko ang malinis niyang kusina, ang bukas na laptop, ang bote ng tequila, ang pambihirang kapayapaan ng apartment na iyon. Hindi ito luho. Hindi ito buhay na parang nasa magasin. Pero may kung ano roon na parang kalayaan.

Maya-maya, tinanong ko siya:

“At hindi ka ba natatakot na tumanda nang mag-isa?”

Dahan-dahang bumuntong-hininga si Mike. Sa pagkakataong ito ay mas matagal siyang sumagot.

“Oo,” sa wakas ay sabi niya. “Siyempre natatakot ako. Magsisinungaling ako kung sasabihin kong hindi. Naiisip ko rin minsan. Nagkakasakit. Nangangailangan ng tulong. Isang aksidente. Isang gabing walang nakakapansin na hindi ko sinagot ang telepono. Hindi ako tanga. Alam kong may kapalit din ang pamumuhay nang mag-isa.”

Tumango ako.

Nagpatuloy siya:

“Pero may tanong ako sa sarili ko: ang pagkakaroon ba ng kapareha ay tunay na garantiya na hindi ka tatanda nang mag-isa? Tingnan mo ang aking ama. Namatay siyang may asawa, ngunit, pakiramdam niya ay hindi siya nakikita sa loob ng maraming taon. Ang aking ina ay nakatira kasama niya, ngunit hindi siya pinakinggan, hindi siya naunawaan, hindi siya sinamahan. Nagbahagi sila ng bubong, hindi isang buhay. Kaya… ano ang mas malala? Ang mag-isa sa isang tahimik na apartment, o ang kasama sa isang bahay kung saan walang tunay na nakakakita sa iyo?”

Hindi ko alam ang isasagot ko.

Sumandal si Mike sa upuan niya at nag-krus ng mga braso.

“Madalas i-idealize ng mga tao ang pagkakaroon ng isang relasyon. Pero ang tamang kapareha ay hindi lang yung nasa kabilang panig ng kama. Kundi yung nagbibigay sa iyo ng kapayapaan, respeto, at pakikipagsabwatan. At hindi iyon karaniwan. Ang iba ay biyolohikal, logistikal, o sosyal na samahan lamang. At sa totoo lang, hindi na iyon sapat para sa akin.”

Sinabi niya ito nang walang sama ng loob. Nang walang tonong “nasaktang lalaki” na sinisisi ang “lahat ng babae.” Nakuha nito ang aking atensyon. Dahil ang kanyang mga dahilan ay hindi parang isang pananalita ng sama ng loob. Parang isang konklusyon. Parang isang taong pinag-isipang mabuti ang mga bagay-bagay at tumigil na sa pagpapaganda ng mga sagot.

Pagkatapos ay tinanong ko siya:

“At hindi mo ba naiisip na minsan ang isang tao ay maaaring maging masyadong komportable? Ibig kong sabihin… hindi ba’t may panganib na ikulong mo ang iyong sarili sa iyong sariling kapayapaan na tila wala nang sinuman ang tila sapat na mabuti?”

Ngumiti si Mike na may bahid ng paghanga.

“Oo. May panganib na iyan. At kailangan mong bantayan ito. Minsan ang kapayapaan ay maaaring mauwi sa pagiging makasarili. O nakasanayan. O takot na nagbabalatkayo bilang kapanahunan. Tinatanong ko rin iyan sa aking sarili, paminsan-minsan.”

Inilapit niya ang baso sa kanyang mga labi at uminom.

“Pero sa pagitan ng pagsasara ng sarili ko nang kaunti bilang pag-iingat at pagbalik sa isang relasyon dahil lang sa pressure ng iba… mas gusto ko ang una.”

Tiningnan niya ang oras sa display ng oven at saka tumingin ulit sa akin.

“Bukod pa riyan, may isa pang bagay. Kapag matagal kang namumuhay nang mag-isa, natututo kang alagaan ang iyong sarili. Pagluluto, paglilinis, pag-aayos ng maliliit na problema, pamamahala ng pera, pagtitiis sa iyong mga katahimikan, pag-aayos ng iyong oras. Dahil diyan, hindi ka gaanong nangangailangan. At kapag hindi ka gaanong nangangailangan, mas makakabuti rin ang iyong pagpili.”

Tila ang pariralang iyon ang pinaka-makabuluhang bagay na narinig ko mula sa kanya buong gabi.

Halos isa pang oras ang aming pinag-usapan. Hindi na lang tungkol sa mga magkarelasyon, kundi tungkol sa trabaho, trapiko sa lungsod, sa motorsiklong BMW na gusto niyang ipaayos, at isang biyaheng pinapangarap niyang tahakin balang araw sa hilagang bahagi ng bansa nang hindi humihingi ng pahintulot kahit kanino. Nang banggitin niya ang mga planong iyon, nagliwanag ang kanyang mukha sa isang tahimik, halos parang kabataan. Hindi siya mukhang isang taong sumuko na. Tila isa siyang lalaking tuluyang tumigil sa pamumuhay ng inaasahan sa kanya ng iba.

Bago ako umalis, habang nagbubutas na ako sa ilalim ng aking braso, sinabi ko:

“Sa totoo lang, akala ko mas simple ang isasagot mo. Parang ‘Hindi ko pa nahanap ang tama’ o ‘Nasanay lang ako.’ Pero sa pakikinig sa’yo… hindi ko alam. Iniwan mo akong nag-iisip.”

Ngumiti si Mike.

“Iyon ang punto.”

“Ang punto?”

“Oo. Hindi para kumbinsihin ka sa kahit ano. Para lang ipaalala sa iyo na maraming bagay na binabalewala ng mga tao ay hindi naman nangangahulugang totoo.”

Inihatid niya ako hanggang sa pinto. Bago ako lumabas, may isa pa siyang sinabi sa akin:

“At tandaan mo, Luke. Hindi ko sinasabing masama ang mamuhay bilang magkasintahan. Nakakita na ako ng napakagandang pagsasama. Kaunti lang, pero nakita ko na ang mga ito. Ang sinasabi ko lang ay ang pagiging mag-isa ay hindi awtomatikong trahedya. Minsan, ito ay isang matalinong desisyon. Kahit na isang masaya.”

Tumango ako. Nagpasalamat ako sa kanya para sa pagsasanay at sa panayam.

Pumasok ako sa pasilyo habang hawak ang kagamitan sa isang kamay at maraming ideya ang tumatakbo sa isip ko.

Nang gabing iyon, sa sarili kong apartment, hindi ko maiwasang isipin ang mga sinabi niya sa akin.

Ako ay apatnapung taong gulang na. Hindi pa ako nag-asawa. Matagal na akong nagkaroon ng mga relasyon—may maganda, may nakakapagod. At inaamin ko na higit sa isang beses, nang makita ko si Mike na pumapasok nang mag-isa na may dalang mga grocery bag o naghuhugas ng kanyang sasakyan sa parking lot na walang kasama, naisip ko ang parehong bagay na iniisip ng marami: “Nakakalungkot sigurong mamuhay nang ganito.”

Matapos ko siyang pakinggan, hindi na ako nakaramdam ng lungkot.

Tila may malay ito.

Para sa akin, tila ang lalaking ito, sa halip na patuloy na sundin ang kasabihang “sa isang partikular na edad ay dapat mong muling buuin ang iyong buhay, maghanap ng kapareha, huwag manatiling mag-isa,” ay gumawa ng isang bagay na mas mahirap: huminto siya at tinanong ang kanyang sarili kung anong buhay ang tunay niyang gusto.

Napaisip din ako nito kung gaano karaming mga relasyon ang umiiral dahil sa takot kaysa sa pag-ibig.

Takot sa kalungkutan.

Takot sa sasabihin ng mga tao.

Takot na hindi makibagay.

Takot na magsimulang muli.

Takot na tumanda nang walang mga saksi.

Marahil kaya nga mas gusto ng maraming tao ang isang pangkaraniwang relasyon kaysa sa isang marangal na pag-iisa. Dahil tinuruan tayong tingnan ang isang kapareha bilang isang layunin, hindi isang posibilidad. Bilang isang tagumpay, hindi isang pagpipilian. Kaya naman, kapag ang isang tulad ni Mike ay nagpasya na ayaw na niyang sumubok muli ng ilang mga panganib, makipagnegosasyon sa kanyang mga pangarap, mamuhay sa ilalim ng inaasahan ng iba, o tiisin ang mga hindi kinakailangang drama, agad siyang tinatatawag na: “malamang ay naghihinanakit siya,” “may nangyari sa kanya,” “kawawang tao,” “naiwan siya.”

Pero kagabi, nang makita ko ang kanyang maayos na kusina, ang kanyang pambihirang kapayapaan, at marinig ang kanyang anim na dahilan, may naintindihan ako:

Siguro hindi siya “iniwang” mag-isa.

Siguro pinili niya ang sarili niya.

At sa isang mundong halos lahat ay gumagawa ng mga bagay-bagay dahil sa pressure, nakasanayan, o takot, tila matapang iyon para sa akin.

Ngayon, habang sinusulat ko ito, paulit-ulit kong binabalikan ang isa sa kaniyang mga salita:

“Ang kalungkutan ay hindi kaaway. Ang kaaway ay ang pamumuhay kasama ang isang tao at ang pakiramdam ng kalungkutan na mas malungkot kaysa kapag ikaw ay mag-isa.”

Hindi ko alam kung sasang-ayon ang lahat.

Hindi ko alam kung naaangkop sa lahat ang anim niyang dahilan.

Pero alam kong napaisip nila ako nang higit pa sa inaasahan ko noong humiram ako ng drill.

At pinilit din nila akong magtanong sa sarili ko ng isang hindi komportableng tanong:

Ilang tao ba ang nasa isang relasyon para lang maiwasan ang pagharap sa sarili nila?

Siguro nga walang perpektong buhay si Mike.

Siguro sa ilang Linggo ay nakakabagabag sa kanya ang katahimikan.

Siguro may mga gabing nami-miss niya ang isang boses, isang haplos, isang presensya sa kabilang bahagi ng kama.

Ngunit totoo rin na natutulog siya nang hindi pinag-uusapan ang kanyang mga pangarap, nang hindi binibigyang-katwiran ang kanyang paggastos, nang hindi nagbibigay ng emosyonal na mga ulat para sa lahat, nang hindi nabubuhay sa ilalim ng isang malamig na digmaan sa loob ng bansa, nang walang takot na mawala ang kalahati ng kanyang muling itinayo, at nang hindi nagmamakaawa na maging sapat para sa isang taong sumusukat sa kanya sa pamamagitan ng kanyang suweldo mula sa simula.

At sa totoo lang…

Matapos ko siyang pakinggan, naintindihan ko kung bakit labindalawang taon na siyang namumuhay nang mag-isa.

Hindi dahil hindi siya makahanap ng kapareha.

Pero dahil natutunan na niya na hindi basta-basta kumpanya ang nakakapagpabuti ng buhay.

Minsan pinapalala pa nito.

Mas malala pa.

Hindi ko alam kung gagawin ko rin ba ang parehong desisyon sa huli.

Pero kahapon, sa gitna ng amoy ng pritong manok, ng tequila, at ng hindi inaasahang kwentuhan kasama ang isang 51-taong-gulang na kapitbahay, may natutunan akong hindi ko inaasahan:

Ang pagiging single, kapag ito ay isang sinasadyang pagpili, ay hindi palaging isang kakulangan.

Minsan ito ay isang napakalinaw na anyo ng kapayapaan.

Related Posts

“Nay, Sunduin Mo Ako… Ang Pamilya ng Asawa Ko, Huwag Mo Akong Isama”: Isang Koronel ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Nagmadaling Iligtas ang Kanyang Anak na Babae, Ngunit Nang Sinubukan Siyang Pahiyain ng Isa sa Pinakamakapangyarihang Pamilya ng Amerika, Nalaman Nila Nang Huli Na Ang Lahat Na Napili Nila Ang Maling Ina Bilang Kaaway

I was still wearing my uniform when I left Fort Liberty that evening. My black dress jacket was perfectly pressed. The ribbons and medals on my chest…

Nabuntis ang kapatid ko sa anak ng asawa ko. Pagkatapos ay ipinakita niya ito sa pamamagitan ng mikropono sa harap ng tatlong daang bisita, sa kalagitnaan ng pagdiriwang ng aking ikasampung anibersaryo ng kasal.

Inagaw niya ang mikropono mula sa DJ. “Buntis ako sa anak ni Eric,” sabi ni Natalie. Tapos ngumiti siya. Sa akin. Nadulas ang baso ng alak ni…

Buong kwento: Pagkatapos kong maipanganak ang aming mga triplets, pumasok ang aking asawa sa aking silid sa ospital kasama ang kanyang kabit — na buong pagmamalaking may dalang Birkin bag.

Nang gabing iyon ay umiyak ako hanggang sa wala nang natitirang luha, yakap ang aking tatlong anak na lalaki habang ang alingawngaw ng tawa ni Adrian ay…

Sinampal ng nanay ko ang anak ko dahil sa isang laruan at nagkunwari ang buong pamilya na hindi nila nakita ang dugo. Hindi ako umimik; dinala ko siya sa ospital…

Hindi ito kailangan. Nakatayo ang nanay ko habang nakapatong ang kamay sa sandalan ng armchair, kasingputla ng dingding kung saan nakasabit pa rin ang litrato ko sa…

Noong araw na nakatanggap ako ng milyun-milyong dolyar na kabayaran para sa aksidenteng muntik na akong maparalisa, wala akong sinabi kahit isa. Binilhan ko lang ang anak ko ng isang napakamahal na laptop para sa kanyang pag-aaral… pero habang inililipat ko ang kanyang mga file mula sa kanyang lumang computer, may lumabas na litrato kung saan niyakap niya ang kabit ng aking asawa na may caption na: “Ang tunay kong ina ay nararapat na makasama sa aming bagong bahay.” Pagkatapos, may tumawag gamit ang pangalang “Nanay Irene,” at narinig ko ang aking asawa na nagsabi: “Ngayong gabi, sa wakas ay naalis na natin ang istorbo.”

Ang unang linya ng testamento ay mababasa: “Iniiwan ko ang ari-arian na matatagpuan sa Coyoacán kay Teresa Aguilar, dahil siya lang ang taong nagmalasakit sa akin nang…

Naglilingkod ako sa isang war zone bilang combat medic nang padalhan ako ng kapitbahay ko ng video. Kinakaladkad ng boyfriend ng asawa ko ang anak ko papasok sa bahay.

“Ano ang mangyayari?” Tiningnan ni David ang nagyelong video sa screen: Si Matthew na puno ng luha ang mukha, ang kamay ni Brian sa kanyang buhok, si…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *