Hindi ang singsing ang nagpatigil sa akin.
Iyon nga iyon.
Yung ngiti.
Yung tingin na “tingnan natin kung gaano karami ang kaya niya ngayon”.
Sa paligid namin, may mga taong naglalabas na ng kani-kanilang mga telepono. Dalawang estudyante ng abogasya ang nakatakip ng kanilang mga bibig gamit ang kanilang mga kamay. Nakatitig sa akin ang mga kaibigan ko nang nanlalaki ang mga mata—kalahating tuwang-tuwa, kalahating nalilito, dahil wala ni isa sa kanila ang nakakaalam ng buong kwento. Para sa kanila, isa siyang guwapong lalaki, nakaluhod sa gitna ng pasilyo, may hawak na itim na kahon na pelus at bahagyang nanginginig. Para sa akin, siya rin ang lalaking, isang taon na ang nakalilipas, nagpasuka sa akin para sa isang “sorpresa” para lang basain ako ng tubig na yelo sa harap ng kanyang mga kaibigan.
—“Sa pagkakataong ito, totoo na,” ulit ni Adrian, habang itinataas nang kaunti ang kahon. —“Pakasalan mo ako.”
Tila nakatitig sa akin ang buong unibersidad.
May naramdaman akong kakaiba. Hindi paru-paro. Hindi pananabik. Ni galit noong una. Nakaramdam ako ng matinding pagod. Parang biglang bumigat ang mga buto ko. Parang dalawang buong taon ang isinilid sa dibdib ko at dinudurog ako mula sa loob.
Nanatili siyang nakaluhod.
Gwapo.
Nagsisisi.
Perpektong inensayo.
At ako, na nakatayo sa harap niya, ay naunawaan na ito mismo ang patibong: ang paglalagay sa akin sa isang posisyon kung saan ang anumang tugon na ibibigay ko ay magmumukhang masama. Kung tatanggi ako, ako ang magiging malamig. Ang maging traumatiko. Ang labis na reaksyon na hindi kayang magpatawad. Ang baliw na babaeng nagpahiya sa isang lalaking “tunay na nagmamahal sa kanya.” Kung sasabihin kong oo, lalamunin ako nang buo.
Kusang gumalaw ang mga mata ko papunta kay Ximena.
Hindi siya nag-iwas ng tingin.
Sa kabaligtaran.
Bahagya niya akong itinaas, na parang itinutulak ako. Parang sinasabing: Sige, gawin mo ang maliit mong pag-arte. Tingnan natin kung ano ang maisip mo.
At saka may iba pa akong nakita.
Hindi siya nag-iisa.
Sa tabi niya, nakasandal sa dingding, ay isa sa mga kaibigan ni Adrian, si Ivan , na nakataas ang kanyang telepono—pero hindi sa amin, sa akin. Hindi niya kinukunan ang aming proposal. Kinukunan niya ang mukha ko.
Agad na naging maayos ang aking paghinga.
Ayan na.
Muli.
Hindi iyon isang panukala.
Isa itong pagsubok.
Isang palabas.
Isang biro na may bow sa ibabaw.
Naramdaman kong lumapit sa likuran ko ang isa sa mga kaibigan ko, si Paula , na parang gusto niya akong saluhin kung sakaling mahimatay ako. Hindi ko siya tiningnan. Nanatili akong nakatitig kay Adrian.
Kumikinang ang mga mata niya.
Halos matawa ako kapag naiisip ko iyon ngayon, dahil sa loob ng maraming taon ay napagkamalan ko ang kanyang magagandang mata bilang lalim. At nang hapong iyon, sa unang pagkakataon, nakita ko ang mga ito kung ano talaga ang mga ito.
Hindi sila kumikinang sa pagmamahal.
Kumikinang sila sa takot.
Takot na matalo.
Natatakot ako na baka hindi ko masundan ang script.
“Magsabi ka nga,” bulong ng isang tao sa karamihan.
Bahagyang ngumiti si Adrian. Isang mapagpakumbaba, nasasaktan, at magandang ngiti.
—”Alam kong nagkamali ako,” sabi niya, mas malakas na ngayon para marinig ng lahat. —”Alam kong nakagawa ako ng mga masasamang bagay. Pero mahal kita. Mahal na mahal kita. At gusto kong gugulin ang buhay ko sa pagbabalik-tanaw sa lahat ng pinsalang idinulot ko sa iyo.”
May narinig akong nakakatawang “awww” mula sa kung saan sa pasilyo.
Hindi pa rin ako gumalaw.
Lumunok siya nang malalim at binigkas ang punchline:
“Bigyan mo ako ng pagkakataon. Isa na lang. Sa harap ng lahat, gaya ng dapat sana noon pa.”
Sa harap ng lahat.
Siyempre.
Dahil kung may isang bagay man siyang gustong-gusto noon pa man, iyon ay ang pagkakaroon ng mga manonood.
Tiningnan ko ang singsing. Maganda ito, oo. Maselan. Maliit. Elegante. ‘Yung tipong karaniwan mong hahawakan gamit lang ang dulo ng daliri mo para lang makita kung totoo nga.
Yumuko ako nang bahagya.
Narinig ko ang pagpipigil ng hininga ng mga tao.
Nakita kong mas lumawak nang kaunti ang ngiti ni Ximena.
At pagkatapos ay gumawa ako ng isang bagay na kahit hindi ko alam na gagawin ko hanggang sa nangyari iyon.
Hindi ko kinuha ang singsing.
Hinawakan ko ang pulso niya.
Kumurap si Adrian, nalilito.
“Tumayo ka,” sabi ko sa kanya.
Nag-alangan siya.
Nagtawanan ang mga tao dahil sa kaba, iniisip na bagay pa rin ito sa “romantikong” naratibo.
“Tumayo ka,” ulit ko.
Dahan-dahan siyang tumayo, maingat na hindi mawala ang postura ng magandang biktima. Hawak niya ang bukas na kahon sa pagitan ng kanyang mga daliri. Hindi ko siya binitawan.
“Ngayon, tumalikod ka,” sabi ko.
—”Ano?”
—”Lumapit ka sa kanya.”
Hindi ko na kinailangang sabihin ang pangalan niya.
Alam na ito ng katawan niya bago pa ang iba. Sandali lang. Isang reflex lang. Pero lumingon ang ulo niya kung saan nakatayo si Ximena.
Sapat na iyon.
Ibang klaseng katahimikan ang bumalot noon.
Mas hindi komportable.
Isang mas matalino.
“Anong ginagawa ninyo?” tanong niya sa mahinang boses, nang hindi inaalis ang ngiti sa mga nakikinig.
Hindi na ako nanginginig.
Iyon ang kakaibang bahagi.
Habang unti-unting bumabagabag sa kanya ang iskrip, lalo akong nakakaramdam ng katahimikan.
—“Pareho ng ginagawa mo,” sagot ko. —“Para makita ng lahat.”
Bahagyang sumilay ang ngiti.
—”Huwag mong gawin ito.”
“Gawin ang ano?”
—”Pakiusap.”
“Hihiyain ka?”
Napakaliit lang ng pagbabago sa mukha niya kaya halos walang nakapansin. Pero napansin ko. Alam ko ang eksaktong siwang kung saan tumigil sa pag-arte si Adrian na “mabait” at nagsimulang magalit. Uunahing tumitigas ang labi niya. Pagkatapos ay ang panga niya.
“Hindi naman tungkol diyan,” aniya.
“”Siyempre naman. Palagi namang tungkol diyan.””
May bumulong sa likuran ko: “Anong nangyayari?”
Huminga ako nang malalim. Hindi dahil sa kulang ako sa hangin. Dahil gusto kong lasapin ang sandaling iyon. Ang mismong sandali na tumigil ako sa pagprotekta sa kanya.
—“Noong unang beses na ‘nag-propose’ ka sa akin,” sabi ko, hindi na lang sa kanya nakatingin, kundi sa lahat, —“ipinakita mo sa akin ang isang plastik na singsing sa sala mo habang pinagtatawanan ako ng matalik mong kaibigan.”
Walang tumawa.
Ibinaba ni Ximena ang kanyang telepono. Saglit lang.
—”Sa pangalawang pagkakataon, pinalabas mo ako na nilagnat dahil may ‘importanteng sorpresa ka,’ at pagdating ko roon, sinabuyan mo ako ng tubig na may yelo habang tumatawa kayo.”
Napabuntong-hininga si Paula ng “ano?” kaya malinaw na narinig iyon ng mga nasa likuran.
Humakbang si Adrian palapit sa akin.
—”Tama na iyan.”
—“Hindi, sandali,” sabi ko, sabay taas ng kamay. —“Hindi pa nga ako nakakarating sa parte na hihingi ka ng tawad sa harap ng kalahati ng kampus habang siya ay nakatayo sa likuran, nakangiti na parang bahagi rin ito ng plano.”
Lahat ng mata ay nabaling kay Ximena.
Ito ay banayad.
Pero nakita ko.
Sa unang pagkakataon simula nang makilala ko siya, nawalan siya ng kontrol sa sarili.
Hindi gaanong.
Sandali lang ng tunay na pagkailang.
Biglang isinara ni Adrian ang kahon.
—”Huwag mong isama si Ximena dito.”
Parang tinamaan ako ng parirala. Napakalinaw. Napakaeksakto. Para siyang …
Hindi man lang “hindi totoo ‘yan.”
Hindi man lang “nangyari iyon nang iba.”
Hindi.
“Huwag mong idamay si Ximena dito.”
Ngumiti ako.
Totoo na sa pagkakataong ito.
Hindi dahil sa kaba. Hindi dahil sa kahihiyan.
Mula sa purong kalinawan.
—“Kita mo?” sabi ko, sabay lingon sa karamihan. —“Kahit ngayon. Kahit ngayon, hindi niya maiwasang piliin muna siya.”
May bulong-bulungan, parang napupunit na tela.
Bigla, hindi lang ako ang nasa harap ng pampublikong eksena. Parang ibang-iba na ang dating ng pampublikong eksena. Parang hindi na niya kontrolado.
Ibinaba nang tuluyan ni Ivan ang kanyang telepono.
Nakatayo si Paula sa tabi ko.
Si Majo , yung isa ko pang kaibigan na kasama ko palabas ng klase, ay ganun din. Hindi man lang nila ako ginalaw. Nakatayo lang sila sa tabi ko, tig-iisa sa magkabilang gilid. At yung maliit na bagay na yun, yung maliit na kilos na yun, halos mas lalong nagpaiyak sa akin kaysa sa proposal.
Tiningnan ako ni Adrian na parang hindi niya ako kilala.
Siguro dahil hindi niya talaga ginawa.
“”Sumasobra ka na,” sabi niya habang nagngangalit ang mga ngipin.
Tumawa ako.
Hindi malakas. Sapat lang.
—”Hindi, Adrian. Ang sobrang reaksyon ay parang pagbibihis habang nilalagnat ako dahil naniniwala akong sa pagkakataong ito ay seryoso ka talaga. Ang sobrang reaksyon ay ang patuloy na pagpapatawad sa iyo sa tuwing pinaparamdam mo sa akin na katawa-tawa. Hindi ito sobrang reaksyon. Ito ang tinatawag na pag-alala .”
Itinaas ko ang kamay ko at itinuro ang nakasarang kahon.
“Itabi mo na. Walang maiaayos ang singsing na iyan.”
Pagkatapos ay nagsalita si Ximena.
Siyempre nagsalita siya.
Ang boses niya ay nagmula sa likuran, matamis, halos nasaktan:
“Naku, pakiusap. Hindi naman sa gusto ka naming saktan. Oo, sumobra na kami, pero masyado mo namang personal ang lahat.”
Lumingon ako para tignan siya.
“Personal ba talaga?” ulit ko.
“”Biruan lang ‘yun. Katatawanan. Ibig kong sabihin, kung talagang ‘na-trauma’ ka, bakit ka nanatili sa kanya?” nagkibit-balikat siya. “”Walang pumilit sa’yo.””
Ayan na—ang lumang panlilinlang.
Kung mananatili ka, iyon ay dahil tinanggap mo na.
Kung titiisin mo man, iyon ay dahil hindi naman naman ganoon kalala.
Kung iiyak ka man sa huli, iyon ay dahil gusto mo ng atensyon.
Tinitigan ko siya nang mariin kaya natigilan siya sa pagngiti.
—”Nanatili ako,” sabi ko sa kanya, —”dahil sa tuwing tapos kayong dalawa sa pangungutya sa akin, lalapit siya at pupulutin ang mga piraso. At pinapaniwala niya akong sobra lang ang nararamdaman ko. Na kayong dalawa ay ‘ganyan’ lang. Na kung hindi ako makatatanggap ng biro, akin ang problema.”
Nagpakawala si Ximena ng isang tuyong tawa. —“Ah, bahala na.”
—”Hindi, sandali. Nawawala mo ang paborito mong bahagi.”
Humakbang ako palapit sa kanya at naramdaman kong gumalaw si Adrian, gustong pumwesto sa pagitan namin. Hinarangan ni Paula ang daanan niya gamit ang katawan niya, at hindi niya na kailangang hawakan pa siya. Nanatili siya sa kinatatayuan niya.
—”Hindi ka tumatawa dahil ikaw ang ‘kaibigang chill,'” patuloy ko. —”Tumatawa ka para ipaalala sa akin kung saan ako nakatayo. At hinayaan ka niya dahil gustong-gusto niya na may isang taong nagpapamukha sa akin na maliit para maramdaman niyang malaki siya.”
Nagsimulang tumaas ang kulay niya hanggang leeg.
—”Huwag mo akong pagkunwarian.”
“Hindi ko kailangang mag-project. May memorya lang ako.”
Hindi na kinakabahan ang mga tao habang nagfi-film.
Ngayon ay nagfi-film sila nang may gutom.
Nakakasuka ito, pero huli na ang lahat. Hindi ko na makontrol kung sino ang gagawa ng kung ano. Ang tanging bagay na kaya kong kontrolin ay ang hindi ibigay ang aking panig sa iba para sabihin para sa akin.
Napahilamos si Adrian ng kamay sa mukha niya.
—”Sige. Tama na. Hindi naman kailangang gawin ito nang ganito.”
Tiningnan ko siya.
At nakaramdam ako ng kakaibang lambing. Isang pangit na uri. Yung tipong isinilang kapag napagtanto mong maaaring maging malupit ang isang tao hindi dahil sa lakas, kundi dahil sa kaduwagan.
—”Ganito lahat ng tungkol sa atin,” sabi ko sa kanya. —”Sa publiko kapag nababagay sa iyo. Sa pribado kapag oras na para hilingin sa akin na umunawa. Hindi para gumawa ng eksena. Na si Ximena ay parang kapatid mo. Na ako lang ang nag-iisa. Hindi para ipagkamali ang mga biro sa kawalan ng pagmamahal.”
Mas lalong lumuha ang mga mata niya.
Ang galing naman ng aktor na ‘to.
O baka naman isa lang siyang lalaking sanay na naaawa sa sarili niya.
“-“Mahal kita noon,” aniya.
At masakit talaga iyon.
Dahil malamang totoo iyon.
Sa sarili niyang baluktot, makasarili, at hindi sapat na paraan… minahal niya ako.
Pero may mga pag-ibig na hindi maganda.
Mga pag-ibig na magtuturo lamang sa iyo kung gaano ka kayang sumuko bago ka masira.
—“Hindi ako nagdududa na may malasakit ka sa akin,” sagot ko. —“Nagdududa ako na nirerespeto mo ako.”
Parang nakasabit iyon sa ere sa pagitan naming dalawa.
Wala siyang paraan para mahawakan ito.
At wala akong balak na ulitin iyon.
Pinagkrus ni Ximena ang kanyang mga braso.
“”So, ganoon ba? Ginawa mo na ang palabas mo, natanggal mo na sa sistema mo. Magaling. Pwede na ba tayong umalis?””
Tiningnan ko siya, at sa unang pagkakataon, hindi ako nakaramdam ng selos. Ni kompetisyon. Ni ang nakapandidiring pagnanais na manalo ng isang bagay mula sa kanya na hindi ko man lang mapangalanan.
May iba akong naramdaman.
Kawawa naman.
Hindi gaanong.
Pero sapat na para makita ang kawalan.
“Alam mo ba kung ano ang pinakamalungkot na bahagi?” tanong ko sa kanya.
Kinunot niya ang labi niya.
—”Na akala mo may nanalo ka. Pero hindi. Ang ginawa mo lang ay ang mapunta sa isang lalaking nangangailangan ng mga manonood para maramdaman mong sapat ka.”
Ibinuka ni Adrian ang kanyang bibig, ngunit walang lumabas na kahit ano.
Ginawa nga iyon ni Ximena.
“Tumahimik ka.”
—”Hindi. Tumahimik ka sandali at makinig nang mabuti, dahil ito ang una at huling pagkakataon na bibigyan kita ng aking atensyon.”
Humakbang ulit ako palapit sa kanya. Nararamdaman ko ang mga taong nanginginig sa paligid namin, naghihintay ng suntok, ng iyak, o ng mas kamangha-manghang bagay. Gaano kasabik ang mundo sa kapahamakan ng isang babae kapag sa wakas ay napagdesisyunan niyang huwag itong lamunin nang mag-isa.
Pero ayoko na ng palabas.
Gusto ko ng katumpakan.
—”Ibibigay ko na siya nang lubusan sa iyo,” sabi ko sa kanya. —”Ang mga biro niya. Ang kaduwagan niya. Ang mga paghingi niya ng tawad nang biglaan. Ang mga prop proposal niya. Ang paraan ng pagtingin niya sa’yo bago magdesisyon sa nararamdaman niya. Panatilihin mo siya. O huwag na. Sa totoo lang, wala na akong pakialam.”
Mas malakas ang tama sa kanya ng huling pangungusap kaysa sa kahit anong insulto.
Dahil iyon ang hindi niya kailanman matiis o niya: ang posibilidad na wala na akong pakialam.
Isang makapal na katahimikan ang bumalot.
Bumalik ako kay Adrian.
Binuksan ko ang kamay niya.
Inilagay ko ang nakasarang kahon sa kanyang palad.
Isinara ko ito gamit ang aking mga daliri.
At sinabi ko nang mahina, para lang sa kanya:
“Ayokong maging pipiliin ng isang taong laging nangangailangan ng mga saksi.”
Nakita ko siyang napalunok nang mariin.
Nakita kong may bahagi sa kanya na naiintindihan siya.
At isa pa—ang pinakamasakit at pinakamalalim na bahagi—ay nag-iisip na kung paano paiikutin ang eksena para lumabas na ikaw ang biktima.
Alam ko dahil hinawakan niya ang pulso ko.
Hindi mahirap.
Sapat lang.
Yung eksaktong kilos ng isang taong naniniwala pa ring kaya ka nilang pigilan gamit ang tamang bersyon ng kanilang sarili.
—”Huwag kang umalis nang ganito,” sabi niya. —”Mag-usap tayo nang mag-isa.”
Nag-iisa.
Siyempre.
Kung saan masasabi niya ulit sa akin na hindi naintindihan ang lahat.
Na naging sensitibo ako.
Walang ibig sabihin ang Ximena na ‘yan.
Hindi para ilantad siya.
Para isipin lahat ng masasayang panahon.
Bumaba ang tingin ko sa kamay niya na nasa pulso ko.
Pagkatapos ay itinaas ko ang aking mga mata sa kanya.
—”Huwag mo na akong hawakan kailanman.”
Binitawan niya ako na parang nasusunog.
Pagkatapos, umalis na talaga ako.
Hindi ako tumakbo.
Hindi ako umiyak.
Wala akong binigyan ng kasiyahang makita akong wasak doon.
Sumama sa akin sina Paula at Majo. Nang lumingon na kami patungo sa gitnang patyo, narinig kong may nagtanong nang malakas sa likuran: “Kaya ba siya talaga ang may gawa niyan sa kanya?” kasunod ang ilang boses na nagsasapawan, at pagkatapos ay ang kay Adrian, na mas malakas, sinusubukang buuin muli ang isang bagay.
Hindi ako lumingon.
Nang hapong iyon, umupo kami sa isang café sa labas ng kampus. Nanlamig ang mga kamay ko at kakaiba ang pakiramdam ng puso ko, parang kagagaling ko lang galing sa operasyon nang walang anesthesia. Hindi ako binomba ng mga kaibigan ko ng mga tanong. Nanatili lang sila sa tabi ko. Dinalhan nila ako ng tsaa. Pinatahimik nila ako. Paminsan-minsan ay nagmumura sila tungkol kina Adrian o Ximena, at medyo natawa ako roon.
Gabi na, nang sa wakas ay mag-isa na ako sa kwarto ko, tiningnan ko ang telepono ko.
Apatnapu’t tatlong mensahe.
Labindalawang missed calls.
Tatlong audio mula sa hindi kilalang numero.
Isang napakahabang mensahe mula kay Adrian.
Hindi ko ito binuksan.
Sa Instagram, may mga nabanggit ako. Mga taong hindi ko nga kilala na nagbibigay ng kanilang mga opinyon. May kumakalat na video, na naputol mismo sa parte kung saan pinatayo ko siya. Sa mga komento, ang nakasanayan: napaka-reyna niya, napaka-biro niya, kawawa naman siya, halatang trauma pa rin siya sa kaibigan, mas mabuti pang mag-isa.
Pinatay ko ito.
Naghugas ako ng mukha.
Naupo ako sa gilid ng kama at, sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang taon, wala akong pinalampas na kahit ano.
Hindi siya.
Hindi ang ugali.
Hindi yung “pero may magagandang katangian din siya.”
Wala.
Nakatulog ako nang mahimbing.
Ang tagal kong hindi nakatulog simula kanina Adrian.
Kinabukasan, maagang-maaga akong pinadalhan ng mensahe ni nanay: “May mga batang naghahanap sa iyo rito sa baba.”
Nanikip ang tiyan ko.
Tumingin ako sa bintana nang may luma at awtomatikong takot na makita siyang may dalang mga bulaklak, nang may nagsisising mukha, taglay ang talento niyang gawing bagong eksena ang anumang hangganan.
Pero hindi siya iyon.
Isa itong courier.
May dala siyang malaking puting kahon.
Walang nagpadala.
Binanggit iyon ng nanay ko dahil akala niya galing iyon sa kung saang tindahan.
Inilagay ko ito sa mesa nang hindi masyadong nahawakan. Magaan lang. Masyadong magaan. Walang card. Walang logo. Wala.
Naramdaman ko ‘yung maliit na discomfort na natututunan mong maramdaman kapag ang isang bagay ay nagmumula sa isang taong lubos na nakakaalam ng reflexes mo.
Dahan-dahan ko itong binuksan.
Walang mga bulaklak sa loob.
Walang mga sulat.
Walang mga regalo.
Isa lamang maliit at murang kahon na gawa sa pulang pelus ang naroon.
Ang parehong bagay mula pa noong unang beses.
Yung may plastik na singsing.
At sa ilalim, nakatupi sa apat, isang sulat na nakasulat sa sulat-kamay ni Ximena.
Binuksan ko ito.
Ang sabi lang nito:
“Huwag kang mag-alala. Sa pagkakataong ito ay pumayag na ako .”