“Nay, binabantayan po ako ni Tiya Elena.”
Nanigas si Monica. Biglang humarap si Dario sa kabaong. Sakto lang ang pagpikit ko at pinigilan ang paghinga hanggang sa maramdaman kong parang nasunog ang baga ko.
“Huwag kang magsalita ng walang katuturan, Nico,” bulong niya.
“Oo, nakikita niya ako,” giit ng bata. “Bukas niya ito rito.”
Naramdaman ko ang hinliliit niyang nakaturo diretso sa hiwa.
Nagkaroon ng napakatinding katahimikan na maging ang aking ina ay tumigil sa pagdarasal.
“Nasasabi ng mga bata ang lahat,” bulong ni Darío, ngunit nabasag ang kanyang boses.
Narinig ko ang mga yabag niya na papalapit.
Parang martilyo sa ulo ko ang bawat pagtama ng sakong ni Monica sa sahig. Pinaikot ng kandila ang tiyan ko dahil sa kandila at ang matamis na pabango. Pinilit kong manatiling hindi gumagalaw, kahit na may kirot sa dibdib ko na humihiling sa akin na bigla na lang umupo at kalmutin silang dalawa.
Lumangitngit ang takip.
Bahagya itong itinulak ng isang kamay. Mas maraming liwanag ang pumasok sa siwang. Pinikit ko ang aking mga mata, nagdasal sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon na sana’y hindi nila mapansin ang panginginig ng aking mga pilikmata.
“Kita mo?” sabi ni Monica, habang papalapit sa akin, habang hinihinga ako sa ibabaw niya. “Pareho lang.”
Pantay.
Para bang bagay na bagay na ako.
“Sabi ko na nga ba,” sagot ni Darius. “Kumalma ka.”
Tapos hinawakan niya ang leeg ko.
Gusto niyang tingnan kung wala na roon ang kadena.
Ang haplos na iyon ay nag-alab ng isang matinding galit na halos ibigay na sa akin. Gusto kong kagatin ang mga daliri niya. Gusto kong imulat ang aking mga mata at makita siyang lumunok sa kanyang mukha na parang isang perpektong balo.
Pero tiniis ko.
Dahil kung nagawa nila akong bigyan ng droga, gisingin akong buhay at planuhin na kunin ang insurance ko, natapos din sana nila ang trabaho doon mismo.
Muling nanalangin ang nanay ko, mas malakas, halos isinisigaw ang mga misteryo, at may humingi ng kape sa silid. Sa labas ay may tumahol na aso. Nagpatuloy ang buhay na parang walang nangyari habang ako, nakahiga sa sarili kong kabaong, ay natututo na maaari kang patayin bago ka ilibing.
Hininaan ni Darío ang kanyang boses.
“Sa gabi ay dadalhin nila siya diretso sa punerarya at bukas ng madaling araw sa sementeryo. Maghintay ka pa ng ilang oras at tapos na.”
“Ayokong pumunta,” sabi ni Monica. “Hindi ko siya makita kapag tinanggal nila siya sa trabaho.”
“Alamin mo,” bulalas niya. “Nagawa na natin ang pinakamasama.”
Ang pinakamasama.
Napakagat ako ng ngipin ko nang napakalakas kaya naramdaman ko ang dugo sa gilagid ko.
Nandoon pa rin si Nico.
Alam ko dahil naamoy ko ang strawberry popsicle niya.
Pagkatapos, nang napakatahimik, na parang ako ang kinakausap niya at hindi sila, sinabi niya:
“Tiya, kung buhay ka pa, kumurap ka.”
Muntik na akong masira.
Ang batang iyon lang ang malinis na bagay sa buong bulok na silid na iyon. Gusto ko itong gawin. Gusto kong imulat ang aking mga mata at humingi ng tulong sa kanya. Ngunit bago pa ako makapagdesisyon, naramdaman ko ang isa pang presensya na lumalapit.
Ang nanay ko.
Nakikilala pa nga ng mga nanay ang kakaibang katahimikan.
Hinila niya ang isang upuan sa tabi ng kabaong at bumuntong-hininga na parang pagod na pagod sa loob ng isang libong taon. Pagkatapos, sa mahinang boses, isang boses na hindi boses ng isang nagdadalamhati kundi ng isang babaeng nakulong, ang nagsabi:
“Tama na, Darío.”
Tumigil ang kaluluwa ko.
“Ginang, huwag po muna,” sagot niya.
“Hindi ko ito ginusto.”
Natahimik ang buong silid. Maging si Nico ay tumigil sa pagsipsip ng lollipop.
“Ayoko nito,” ulit ng nanay ko, na ngayon ay umiiyak na talaga. “Sabi mo matutulog lang siya, na mao-ospital siya, na dadaan siya sa isang krisis, at pagkatapos ay magiging maayos din ang lahat. Hindi mo sinabi na ilalagay nila siya sa kabaong.”
Bumaliktad ang mundo sa loob ng aking isipan.
Ang nanay ko.
Alam ng sarili kong ina.
Nagsimulang humagulgol si Monica.
“Wala na tayong maibabalik pa,” paos na sabi ni Darius. “Kung ibubuka mo ang bibig mo, babagsak ka kasama namin.”
“Anak ko siya,” bulong ng nanay ko.
“At pumirma rin siya.”
Pumirma siya.
Nakaramdam ako ng pagduduwal, galit, isang kahihiyan na napakatindi na parang sinusunog ako nito nang higit pa sa lason ng gatas. Ang aking ina, ang nagsuklay ng aking buhok para sa aking pagtatapos, ang tumawag sa akin na “aking sanggol,” ay pumirma sa aking kamatayan na parang nagpapahintulot ng isang operasyon.
Lumangitngit ang upuan. Narinig ko ang pagtama ng mga kamay niya sa kahoy ng kabaong.
“Patawarin mo ako, Elena,” aniya.
Iyon ang unang beses na iminulat ko ang aking mga mata.
Hindi gaanong.
Sapat lang para matingnan, sa siwang, ang isa sa kanila.
Napaatras ang nanay ko kasabay ng pagkasakal.
Nagkita kami.
Hindi ko malilimutan ang mukha na ginawa niya.
Hindi ito ginhawa.
Hindi iyon pag-ibig.
Ito ay takot.
Puro takot.
“Darío…” hingal niyang sabi.
Lumingon siya.
Hindi na ako nagpigil pa.
Ipinasok ko ang mga daliri ko sa butas, itinulak gamit ang lahat ng natitirang lakas ko, at biglang umangat ang takip ng kabaong, na nagtapon ng kandila sa sahig. Nahulog ang pinalaki kong litrato mula sa mesa. May sumigaw. Nabitawan ng tiyahin kong si Lupita ang rosaryo na parang nakakita siya ng diyablo.
Napaupo ako nang bahagya, umuubo, dikit ang damit ko sa katawan at naninigas ang buhok ko sa pawis.
Si Monica ang unang umatras.
Inilagay niya ang mga kamay sa leeg niya.
Kumikinang ang kadena ko roon, sa balat niya.
“Ibalik mo sa akin,” sabi ko, pero basag, hungkag, at mas malala pa sa multo ang boses ko.
Nagsimulang umiyak si Nico.
Napaluhod ang nanay ko.
At si Dario…
Hindi gumalaw si Darío.
Tiningnan niya lang ako nang may lamig na nagpaunawa sa akin na mabilis na nawala ang takot ko.
“Susmaryosep,” bulong niya.
Pagkatapos ay ipinasok niya ang kanyang kamay sa loob ng sako.
At may inilabas siyang isang bagay na hindi ko masyadong nakita.
Pero nakita ko ang pamumula ng mukha ni Monica nang sumigaw siya:
“Hindi, hindi dito!”
Kung gusto mo, tutuloy na ako sa susunod na bahagi.