Hindi ko alam kung paano ako nakakahinga pa sa mga oras na ito. Nakatayo lang ako sa kabilang panig ng kalsada, nakatago sa likod ng isang poste, habang pinapanood ang dalawang taong pinakamahalaga sa buhay ko.
Si Mark, ang asawa ko sa loob ng limang taon. At si Mama, ang babaeng nagpalaki sa akin.
“Salamat sa lunch, Mahal,” narinig kong sabi ni Mark. Ang boses na iyon na dati-rati ay nagpapatulog sa akin sa gabi, ngayon ay parang kutsilyong sumasaksak sa pandinig ko.
“Kulang pa iyon, Mark. Alam mo namang hindi ako mabubuhay nang wala ka,” sagot ni Mama habang hinahaplos ang mukha ng asawa ko.
Parang tumigil ang mundo ko. Mahal? Tinawag ni Mark na “Mahal” ang sarili kong ina? At si Mama… paano niya nagawang tumingin sa asawa ko nang may ganoong klaseng pagnanasa?
Agad silang sumakay sa kotse ni Mark. Hindi ako nag-atubili. Pinara ko ang unang taxi na dumaan at sinundan ko sila. Ang akala ko ay uuwi na sila, pero laking gulat ko nang huminto ang sasakyan sa isang subdivision na malayo sa tinitirhan namin.
Pumasok sila sa isang maliit na bahay na mukhang bagong bili lang.
Hindi ko na napigilan ang sarili ko. Lumabas ako ng taxi at dahan-dahang lumapit sa bintana ng bahay. Bahagyang nakabukas ang kurtina. Doon, nakita ko silang dalawa na masayang nagtatawanan habang tinitingnan ang isang ultrasound image.
“Sigurado ka bang hindi ito malalaman ni Elena?” tanong ni Mama habang nakasandal sa dibdib ni Mark.
“Huwag kang mag-alala, Mama. Akala niya ay busy ako sa work, at akala niya ay nasa probinsya ka. Magugulat na lang siya pag nanganak ka na,” sagot ni Mark sabay halik sa noo ni Mama.
Nabitawan ko ang cellphone ko sa sobrang panginginig. Ang tunog ng pagbagsak nito ay narinig nila sa loob.
“Sino yan?!” sigaw ni Mark.
Tumakbo ako palayo, pero huli na ang lahat. Nang lumingon ako, nakita ko ang mukha ni Mark at ni Mama na nakadungaw sa pinto. Pero ang mas nakakagulat ay ang hawak ni Mama sa kanyang kabilang kamay—isang litrato ko na may markang ekis na pula.
“Elena? Bakit ka nandito?” tanong ni Mark na may halong banta sa kanyang boses.
Ngumiti si Mama nang nakakatakot at may kinuha sa kanyang bulsa. Isang susi na pamilyar sa akin… ang susi ng kwarto ko.
“Mabuti na ring nandito ka, anak. Para matapos na ang lahat ng ito.”

Ang hangin sa paligid ay tila naging malapot na lason. Hirap akong huminga, hindi dahil sa pagtakbo, kundi dahil sa bigat ng katotohanang sumampal sa akin. Ang nanay ko—ang babaeng nagturo sa akin kung paano magmahal—ay nakatayo sa harap ko na tila isang estrangherong uhaw sa dugo.
“Mama… Mark… Ano’ng ibig sabihin nito?” nauutal kong tanong. Ang mga luha ko ay hindi na mapigil, dumadaloy na tila mga sapa ng pait sa aking pisngi.
Hindi sumagot si Mark. Sa halip, lumapit siya kay Mama at inakbayan ito nang posesibo. Ang tingin niya sa akin, na dating puno ng lambing, ay napalitan ng malamig na pagkamuhi. “Elena, hindi mo na sana kailangang malaman nang ganito kaaga. Pero dahil nandito ka na, harapin mo ang katotohanan. Hindi ka kailanman naging sapat.”
Tumawa si Mama—isang tawang hindi ko kailanman narinig sa kanya sa loob ng dalawampu’t pitong taon ng aking buhay. “Anak, huwag kang maging madrama. Binigay ko sa iyo ang lahat, pati ang pagkakataong maging asawa ng isang lalaking tulad ni Mark. Pero sa huli, sa akin pa rin siya bumabalik. Mas kilala ko siya kaysa sa iyo. At ngayon, dala ko ang bunga ng pagmamahalan namin.”
Ang Pagdakip
Bago pa ako makasagot, mabilis na kumilos si Mark. Sa sobrang gulat at panghihina, hindi ako nakapanlaban nang hawakan niya ang magkabila kong braso at kaladkarin ako pabalik sa loob ng maliit na bahay.
“Bitawan mo ako! Mark! Mama!” sigaw ko, pero walang nakarinig. Ang subdivision na iyon ay tila isang ghost town—tahimik, bago, at walang pakialam sa krimeng nagaganap sa loob ng apat na dingding.
Itinulak nila ako sa isang silid sa dulo ng pasilyo. Pagpasok ko, lalong nanginig ang buong katawan ko. Ang dingding ay puno ng mga litrato ko. Pero hindi ito mga masasayang alaala. Lahat ng litrato ay may markang ekis na pula, ang ilan ay may mga saksak pa ng kutsilyo. Sa gitna ng kwarto ay may isang silya at mga kagamitang pang-medikal.
“Ano’ng gagawin niyo sa akin?” tanong ko habang nakasandal sa pader, pilit na naghahanap ng malalabasan.
“Alam mo, Elena,” panimula ni Mama habang dahan-dahang isinasara ang pinto at nilalock ito gamit ang susi ng kwarto ko—ang susing matagal ko nang hinahanap. “Masyado kang naging sagabal. Ang plano namin ni Mark ay paalisin ka nang tahimik pagkatapos kong manganak. Sasabihin namin na sumama ka sa ibang lalaki. Pero dahil masyado kang mausisa, kailangan nating pabilisin ang proseso.”
Ang Madilim na Nakaraan
Habang nakagapos ako sa silya—dahil hindi ako naging sapat na malakas laban kay Mark—nagsimulang magkuwento si Mama. Bawat salita ay parang hapdi ng asin sa sariwang sugat.
“Akala mo ba ay aksidente lang ang pagkamatay ng Papa mo sampung taon na ang nakakaraan?” tanong ni Mama habang hinihimas ang kanyang tiyan.
Nanlaki ang mga mata ko. “Anong sabi mo?”
“Hindi siya inatake sa puso, Elena. Nilagyan ko ng lason ang gamot niya araw-araw. Bakit? Dahil nalaman niya ang tungkol sa amin ni Mark. Oo, tama ang narinig mo. Noon pa man, kami na ni Mark. Ipinakilala ko lang siya sa iyo para magkaroon siya ng legal na dahilan na manatili sa buhay ko nang hindi naghihinala ang mga tao.”
Halos mawasak ang puso ko. Si Mark, ang lalaking pinakasalan ko noong ako ay bente-dos anyos pa lamang, ay kasabwat na pala ng sarili kong ina bago pa man kami magkakilala. Ang buong pagsasama namin, ang limang taon ng kasal, ang lahat ng “I love you”—lahat ay isang malaking palabas.
“Bakit?” ungal ko. “Bakit kailangang ako pa? Bakit hindi na lang kayo nagpakalayo-layo?”
“Dahil sa pera, Elena,” sagot ni Mark habang naghahanda ng isang hiringgilya. “Ang mana mo mula sa insurance ni Papa mo, ang bahay, ang mga investments… kailangan naming makuha ang lahat ng iyon bago kami tuluyang mawala. At kailangan namin ng isang ‘asawa’ na magsisilbing front.”
Ang Planong Pagtakas
Alam kong wala na akong maaasahang awa sa kanila. Ang kailangan ko ay makatakas. Habang abala si Mark sa paghahanda ng kung anong likido sa hiringgilya at si Mama naman ay nakatalikod na tinitingnan ang ultrasound image, dahan-dahan kong kiniskis ang mga tali sa aking kamay sa matulis na bahagi ng silyang kahoy.
Swerte kong may isang nakausling pako sa ilalim ng sandalan. Kahit nagdurugo na ang aking pulso, hindi ko itinigil ang pagkiskis.
“Mark, bilisan mo na. Baka may makakita sa taxi na sinakyan niya,” utos ni Mama.
“Sandali lang, Mahal. Kailangan lang nating siguraduhin na magmumukha itong ‘overdose’ dahil sa depresyon,” malamig na sagot ni Mark.
Naramdaman kong lumuwag ang tali. Isa na lang… isa na lang… Snap.
Eksaktong lumingon si Mark sa akin. Nakita niya ang pagluwag ng aking kamay. “Hoy!”
Hindi na ako nag-isip. Gamit ang buong lakas ko, sinipa ko ang silya patungo sa kanya. Tumama ito sa kanyang binti dahilan para mabitawan niya ang hiringgilya. Agad akong tumayo at sinunggaban ang isang mabigat na lamp sa tabi ng kama.
Blag!
Tinamaan ko si Mark sa ulo. Natumba siya, pero hindi nawalan ng malay. Si Mama naman ay sumigaw at sinubukang harangan ang pinto.
“Anak, huwag mong gawin ito!” sigaw niya, ang boses niya ay bumalik sa pagiging “mapagmahal” na nanay, isang taktika para lituhin ako.
“Hindi mo na ako maloloko, ‘Ma!” sigaw ko pabalik. Itinulak ko siya nang malakas. Sa sobrang lakas ng pagtulak ko, napaupo siya sa sahig at napahawak sa kanyang tiyan.
“Ang bata… ang anak ko!” daing niya.
Saglit akong napatigil. Kahit gaano kasama ang ginawa nila, may buhay sa loob niya. Pero nang makita kong bumabangon na si Mark at may hawak na itong kutsilyo, nanaig ang instinct ko na mabuhay.
Ang Habulan sa Dilim
Tumakbo ako palabas ng silid, tinahak ang madilim na pasilyo ng estrangherong bahay. Nakarating ako sa kusina at agad na binuksan ang back door. Gabi na pala, at ang tanging liwanag ay ang mga streetlight sa malayo.
“Elena! Huwag kang tatakas!” dinig kong sigaw ni Mark mula sa loob.
Tumakbo ako sa gitna ng mga bakanteng lote. Ang putik ay kumakapit sa aking mga paa, ang bawat hakbang ay tila paghatak sa akin pababa sa impyerno. Nakarating ako sa dulo ng subdivision, kung saan may isang mataas na pader. Wala nang ibang daan.
Lumingon ako at nakita ko ang anino ni Mark na papalapit. Hawak niya ang kutsilyong kumikinang sa ilalim ng buwan.
“Wala ka nang mapupuntahan, Elena,” sabi niya habang humihingal. “Sana ay naging masunurin ka na lang. Hindi sana magiging ganito kasakit.”
“Bakit, Mark? Minahal kita! Ibinigay ko ang lahat sa iyo!” sigaw ko, pilit na pinatatagal ang oras habang kinakapa ang pader para sa anumang bagay na magagamit ko.
“Minahal mo ang isang bersyon ko na gawa-gawa lang ni Mama mo,” sagot niya. “Ang totoong ako ay ang lalaking nakatayo sa harap mo ngayon. Ang lalaking gagawa ng lahat para sa pamilyang bubuuin namin ni Celia.”
Celia. Iyon pala ang tunay na pangalan ni Mama, o baka iyon ang tawag niya rito sa loob ng kanilang madilim na mundo.
Susugod na sana si Mark nang biglang may marinig kaming mga sirena ng pulis sa malayo. Ang cellphone ko! Naalala ko, bago ko ito nabitawan sa labas ng bintana kanina, ay naitawag ko pala ito sa “Emergency SOS” shortcut nang manginig ang mga kamay ko. Hindi ko namalayan na bukas ang linya habang nagtatalo kami sa loob.
Ang Pagwawakas
Natigilan si Mark. Tumingin siya sa paligid, balisa. Sa pagkakataong iyon, sumulpot si Mama sa likuran niya, sapo ang kanyang tiyan at namumutla.
“Mark, kailangan na nating umalis! Ang mga pulis!”
Pero bago pa sila makakilos, naliwanagan na ng mga headlights ng patrol car ang buong paligid. “Itaas ang inyong mga kamay! Huwag kayong gagalaw!”
Nabitawan ni Mark ang kutsilyo. Si Mama naman ay napaluhod, umiiyak—hindi dahil sa pagsisisi, kundi dahil alam niyang tapos na ang laro nila.
Lumapit sa akin ang isang babaeng pulis at binalot ako ng kumot. “Ligtas ka na, Ma’am.”
Tumingin ako sa huling pagkakataon kina Mark at Mama habang pini-piringan sila. Ang mga taong itinuring kong mundo ay naging mga halimaw sa isang iglap.
Habang isinasakay ako sa ambulansya, tiningnan ko ang ultrasound na nalaglag mula sa bulsa ni Mama nang arestuhin siya. Dinampot ko ito. Sa likod ng litrato, may nakasulat na petsa at isang pangalan: “Elena Jr.”
Naramdaman ko ang muling pagguho ng aking puso. Gusto nilang ipangalan sa akin ang batang magiging bunga ng kanilang pagtataksil—isang huling insulto sa aking pagkatao.
Pagkalipas ng Isang Taon
Nakatayo ako sa harap ng puntod ni Papa. Maaliwalas ang panahon, malayo sa madilim na gabing iyon sa subdivision.
Si Mark ay nahatulan ng tangkang pagpatay at kidnapping, habang si Mama naman ay nasa isang pasilidad ng gobyerno dahil sa komplikasyon sa kanyang pagbubuntis at sa kasong pagpatay kay Papa na muling binuksan. Ang sanggol? Hindi ito nakaligtas. Marahil ay iyon na rin ang naging paraan ng tadhana para putulin ang sumpa ng kanilang ugnayan.
Huminga ako nang malalim. Hawak ko ang susi ng bago kong bahay—isang lugar na ako lang ang nakakaalam, isang lugar kung saan walang anino ng nakaraan.
“Pa, tapos na,” bulong ko.
Tinalikuran ko ang sementeryo nang walang lingo. Hindi ko alam kung kailan ako tuluyang gagaling, o kung makakapagtiwala pa ba ako muli. Pero sa bawat hakbang ko palayo, alam kong kahit nawala ang lahat sa akin, nahanap ko ang sarili ko. At sa pagkakataong ito, wala nang ekis na pula sa aking mukha. Ako na ang may hawak ng sarili kong kwento.