At sa sandaling iyon, bumukas ang pinto ng aking kwarto.
Pumasok si Javier na may ngiting parang isang huwarang asawa, may hawak na folder sa ilalim ng kanyang braso at ang kanyang mukha ay maingat na nakakunot dahil sa lungkot na hindi na ako nalilinlang.
Pagkarinig ng pag-click ng pinto, agad na natahimik si Maria sa kabilang linya.
Nag-react ako gamit lang ang purong instinct ko.
“Opo, Ma,” sabi ko sa landline, pinilit na humina ang boses ko. Hindi… Hindi ko alam kung mas maayos na ang pakiramdam ko. Kung gayon tatawagan ko kayo.
Dahan-dahan kong ibinaba ang tawag.
Tinitigan ako ni Javier nang matagal.
“Ang nanay mo?” tanong niya habang papalapit sa kama.
Tumango ako.
“Gusto niyang manalangin kasama ko.”
Inilapag niya ang folder sa mesa at inayos ang unan ko nang may pekeng paghaplos na nagpabaliw sa sikmura ko.
“Mabuti iyan. Makakabuti sa iyo ang maging mapayapa.”
Sa kapayapaan.
Muntik na akong matawa.
Sa halip, pumikit ako sandali, na parang pagod na pagod. Nang idilat ko itong muli, nagbago na ang kilos ni Javier. Walang bahid ng pag-aalala. Bilisan mo lang.
“Sabi ng doktor, baka mas lalo kang malito pagkalipas ng ilang oras,” sabi niya. Kaya nagdala ako ng ilang papeles. Walang kumplikado. Kung sakaling gusto mong panatilihing maayos ang lahat.
Tiningnan ko ang folder nang hindi ginagalaw.
“Anong klaseng mga papeles?”
“Mga gamit sa bahay.” Mga account. Mga permit. Huwag kang mag-alala, maipapaliwanag ko.
Ang pinakatanga ay ayaw man lang maghintay na mamatay siya.
Gusto niya akong pamahalaan.
“Hindi ngayon,” bulong ko. Nahihilo ako.
Naramdaman ko ang bahagyang pangangati sa kanyang panga bago niya kinuha ang kanyang maskara.
“Kung ano ang gusto mo, mahal ko.
Ang aking pag-ibig.
Matapos marinig iyon sa pasilyo, ang mga salitang iyon ay parang mga ipis na naglalakad sa mga plato.
Sinagot ni Maria ang unang ring.
“Nandito pa rin siya,” sabi ko, nang napakatahimik.
“Papunta na po ako, ginang,” sagot niya. Pero makinig kayong mabuti. Narinig ko naman ang sinabi niya. At hindi lang iyon ang tanging dahilan.
Umakyat ang lamig sa mga braso ko.
“Anong ibig mong sabihin?”
Huminga nang malalim si Maria.
“Ibig kong sabihin, ilang linggo na siyang sinusubukang patayin ng lalaking iyon nang dahan-dahan.”
Sandaling tumigil ang aking narinig na tunog ng ospital. Ang pasilyo. Air conditioning. Ang sarili kong paghinga.
“Hindi,” bulong ko, kahit alam ko na sa kaibuturan ko. Hindi, Maria…
“Noong huling beses na naglinis ako ng kusina, nakita kong itinapon niya ang kaniyang magagandang tableta at pinalitan ang bote ng isa pang katulad nito. Nakita ko rin siyang naglagay ng ilang patak ng maitim na tubig sa tsaa na iniinom niya noong gabi. Akala ko bitamina iyon o kung ano mula sa doktor… hanggang sa marinig ko siyang may kausap sa telepono na isang babae. Sinabi niya na hindi nagtagal. Na ang kaniyang atay “ay sa wakas ay ginagawa na ang dapat nitong gawin.”
Nakaramdam ako ng matinding pagduduwal kaya kinailangan kong takpan ang bibig ko.
Ang mga gabi.
Ang lasang metaliko.
Ang pagod na lumala nang simulan akong “alagaan” ni Javier nang personal.
Ang paraan ng pagpupumilit niya na siya mismo ang magtimpla sa akin ng tsaa.
Nagsimulang maging maayos ang lahat sa nakakatakot na paraan.
“Ginang, tingnan mo ako kahit wala ako sa harap mo,” sabi ni Maria sa boses ng isang babaeng walang pinag-aralan ngunit totoo. Kung babaguhin mo ako ngayon din, siya ang mananalo. Kaya hindi. Hindi iyon mababasag.
Napalunok ako nang mariin.
“Ano ang gagawin natin?”
Nagkaroon ng maikling katahimikan. Walang duda. Kalkulasyon.
“Una, wala siyang pinirmahan.” Pangalawa, pumasok ako sa bahay bago siya bumalik. Pangatlo… kumuha ka ng doktor na hindi takot sa iyo.
Pinikit ko ang aking mga mata.
Maingat na nagsalita ang doktor ng ospital, oo, pero may kakaiba sa mga mata niya. Hindi kasinungalingan. Bagkus ay parang pagsuko, na para bang nagbabasa siya ng mga numerong hindi tugma sa katawan sa harap niya.
“May doktor,” bulong ko. Si Andrea Montalvo. Isa siyang hepatologist. Residente siya ng pinsan ko. Minsan ay humingi siya sa akin ng pangalawang opinyon, pero sabi ni Javier ay wala raw kailangang ilipat.
“Bueno, kailangan na natin iyan,” putol ni Maria. Tawagan mo siya.
Hindi ko dala ang cellphone ko.
Pero saulado ko ang numero niya dahil paulit-ulit na itong inuulit sa akin ng pinsan ko kaya natutunan ko na lang din dahil sa pagod.
Minarkahan ko gamit ang mga kamay na malamya.
Isang bata at alertong boses ang sumagot.
“Dr. Montalvo?”
“Ako si Lucía Serrano. Nagkita kami sa isang hapunan sa bahay ni Adriana… Kailangan ko ng tulong. Ngayon na. At ayokong malaman ito ng asawa ko.”
Hindi ko alam kung ano ang narinig niya sa tono ko, pero hindi naman siya nagtanong ng mga walang kwentang tanong. Ang sinabi lang niya:
“Sabihin mo sa akin ang kwarto at ospital.” Malapit na ako.
Pagkababa ko ng tawag, nagsalita ulit si Maria.
“Malapit na akong umuwi.” Nasaan ang mga mahahalagang bagay?
Tumingin ako sa pinto, na parang makakabalik si Javier sa pamamagitan nito.
“Nasa studio. Sa pinakailalim na drawer ng kaliwang aparador ng mga libro. May asul na folder na naglalaman ng mga dokumento, isang USB stick at isang kremang sobre na naglalaman ng nauna kong testamento.”
“Nakaraan?”
“Oo. Dalawang taon na ang nakalilipas ay pumirma ako ng isa, na iniiwan ang halos lahat kay Javier kung walang mga anak.”
“At ngayon?”
Naramdaman ko ang pagtibok ng puso ko sa dibdib ko.
“Sa ngayon ay wala pa akong planong iwan sa iyo ang kahihiyan.
Halos matawa nang malakas si Maria habang humahagalpak ng hagikgik.
—Ganito ko mas gusto.
Ang sumunod na oras ang pinakamahaba sa buhay ko.
Dalawang beses na dumating at umalis si Javier. Isa para iwan ako ng juice na hindi ko naman ginalaw. Isa pa para ipilit ang mga papeles. Nagkunwari akong tulog, nalilito, at nanghihina. Sa tuwing hinahaplos niya ang kamay ko, pinipigilan ko ang sarili kong tanggalin ito. Maya-maya ay nakatayo siya sa tabi ng bintana, nagpapadala ng mga mensahe sa cellphone ko. Bahagya siyang ngumiti.
Pinagmasdan ko siya mula sa ilalim ng kanyang mga pilikmata, pinagsasama-sama ang bawat kilos na parang ebidensya na.
Alas-sais y medya nang may kumatok sa pinto. Isang babaeng naka-puting coat, nakapusod ang buhok at napakalinis ang itsura na halos maiyak na ako sa sobrang kalinis.
“Ako si Dr. Andrea Montalvo. Naparito ako upang repasuhin si Gng. Serrano sa pamamagitan ng kahilingan para sa interconsultation.”
Agad na tumayo si Javier.
“Wala kaming hinihingi.
Hindi man lang siya tiningnan ni Andrea.
Hiniling ito ng pasyente. At hangga’t kaya nitong magsalita para sa sarili nito, sapat na ito para sa akin.
Sa unang pagkakataon simula nang marinig ko ang bulong niya mula sa pasilyo, nakita kong talagang na-out of the place si Javier.
Tahimik akong sinuri ni Andrea. Nagbasa siya ng mga pag-aaral. Tinanong niya ako ng mga eksaktong tanong: kailan nagsimula ang paglala ng aking pakiramdam, sino ang nagbibigay ng aking mga gamot, kung nakaranas ba ako ng biglaang antok, pagduduwal pagkatapos uminom ng ilang inumin, mga biglaang pagbabago simula nang may kumontrol sa aking mga gamot.
Sinagot ko lahat.
Dalawang beses sinubukang mamagitan ni Javier.
“Pasensya na,” pinutol siya ni Andrea sa pangalawang pagkakataon, “kung siya na naman ang sasagot para sa kanya, ililibre ko na siya.”
Padabog siyang lumabas at sinabing tatawagan niya ang direktor ng ospital. Hinintay ni Andrea na sumara ang pinto at saka iniharap sa akin ang screen ng tablet.
“Masama ang atay mo,” mahina niyang sabi, “pero hindi sapat para sabihing ‘dalawang araw’ nang walang laban.” Narito ang mga peak na hindi magkakatugma. Gusto kong ulitin ang mga pagsusuri at repasuhin ang toxicology. May nagbibigay ba sa iyo ng dagdag na benepisyo?
Tinitigan ko siya.
“Oo.”
Tinitigan niya ako nang ilang sandali at naintindihan niyang hindi ako naghihinala.
“Mabuti,” sabi niya. Kaya huwag kang kakain o iinom ng kahit ano na hindi ko dinala sa iyo o ng nars na awtorisado ko. At kailangan kong matikman lahat ng ibinibigay niya sa iyo sa bahay.
“Makukuha ni Maria ‘yan.”
Bahagya namang napakunot ang noo ni Andrea.
“Maria?”
“Ang babaeng magliligtas sa akin.”
Hindi siya ngumiti. Pero tumango siya.
“Kung gayon, kumilos ka nang mabilis.
Alas-siyete y medya, nagpadala sa akin si Maria ng sulat mula sa isang nars na pinatagilid ni Andrea. Ito ay isang nakatuping papel, na nakatago sa loob ng isang gauze bag.
“Nasa akin na ang folder. May nakita rin akong garapon na walang label na nakatago sa likod ng harina. At marami pang iba: isang polisiya sa life insurance na nilagdaan tatlong linggo na ang nakakaraan. Nag-iisang benepisyaryo: si Javier. Napakalaking halaga.”
Sumayaw ang mga liriko sa harap ng aking mga mata.
Tatlong linggo.
Noong sinimulan niya akong igiit na tumigil sa pagpapatingin sa ilang doktor dahil “nai-stress ako dahil sa kanila.”
Tinupi ko ang papel gamit ang nagyeyelong mga daliri.
Pagbalik ni Javier, may dala siyang kape at isang nanginginig na ekspresyon na hindi natakpan ang takot.
“Sino ba talaga si Dr. Montalvo at bakit siya nag-uutos ng mga bagong pag-aaral?”
“Dahil gusto ko pang mabuhay,” sabi ko.
Sandali siyang tumigas. Sandali lang. Pagkatapos ay muli siyang naging isang napaaga at mapagmahal na balo.
“Huwag kang magsalita ng walang kabuluhan. Lahat tayo ay gusto niyan.”
Lahat sila.
Natawa ako sa loob-loob ko dahil sa sinabi niya.
“Javier,” bulong ko, nagkunwaring pagod, “kung kakaunti na lang talaga ang natitira sa akin… gusto kong dito ka matulog sa tabi ko ngayong gabi.”
Kumurap siya, naguguluhan.
Umasa ako ng pagtutol, hindi pagiging malapit.
“Siyempre,” sa wakas ay sabi niya. Siyempre.
“At bukas… pipirmahan ko ang kahit anong kailangan.”
Nakita ko ang liwanag. Isang kislap lang. Pero ayan na. Ang pinaka-hubad na kasakiman na nakita ko sa mukha ng isang tao.
Yumuko siya at hinalikan ang kamay ko.
“Alam kong gagawin mo ang tama.
Ang tamang bagay.
Diyos ko.
Nang gabing iyon ay hindi ako nakatulog. Nagkunwari akong ginagawa ko iyon.
Dumating si Andrea nang hatinggabi kasama ang isang bagong nars at palihim na inabot sa akin ang isa pang piraso ng papel sa ilalim ng takip.
“Positibo ang paunang toksikolohiya sa mga microdoses ng hepatotoxic. Hindi ko pa matatapos ang diagnosis, pero makukumpirma ko na may lumason sa iyo.”
Kinailangan kong pagngalitin ang mga ngipin ko para hindi marinig ni Javier, na nakaidlip sa armchair, ang pag-iyak ko.
Hindi ako umiyak dahil sa takot na mamatay.
Iniyakan ko ang kahalayan ng pagbubukas ko ng bahay ko, ng katawan ko, ng tiwala ko, sa isang lalaking kalkulado ang kahihinatnan ko na parang isang pamumuhunan.
Alas tres ng madaling araw, nagising siya nang gulat at lumapit para hawakan ang noo ko.
“Nandito ka pa rin ba?” bulong niya, akala ko tulog na ako.
Hindi ako sumagot.
Dahan-dahang bumaba ang kamay niya sa leeg ko, hindi parang humahaplos, kundi parang sumusukat.
Huminga ako nang mahina hangga’t maaari.
Pagkatapos ng ilang segundo, bumalik siya sa armchair.
Alam ko noon na hindi na niya hinihintay na mamatay akong mag-isa.
Naisip kong tulungan si tadhana.
Alas-sais, habang halos hindi pa kumukupas ang langit sa likod ng kurtina, pumasok si Maria na nakadamit gaya ng dati: isang simpleng uniporme, nakatali ang buhok, at pagod ang mga mata. Ngunit may bago siyang nakita sa mukha.
Desisyon.
May kasama siyang isang payat na lalaki, na nakasuot ng maitim na suit at leather briefcase.
“Ginang,” sabi niya, habang papalapit sa kama ko nang hindi tumitingin kay Javier, “Dinala ko sa iyo ang notaryo na katrabaho ng iyong ama. Ang tanging notaryo na walang utang na loob sa kanyang asawa.”
Biglang tumayo si Javier.
“Ano ang ibig sabihin nito?”
Si Maria, sa unang pagkakataon mula nang makilala niya ito, ay tumingin sa kanya nang hindi ibinababa ang ulo.
“Ibig sabihin, aayusin na ng babae ang mga bagay-bagay. At tatahimik ka na lang.”
Tumawa si Javier nang hindi makapaniwala.
“At sino ka sa tingin mo?”
Kalmadong binuksan ng notaryo ang kanyang briefcase.
“Isang taong kayang bumasa ng isang kasulatan ng pagmamay-ari,” aniya. At alam din niya kung paano kilalanin ang pamimilit sa mga mahihinang pasyente. Kung nais ng Panginoon na manatili rito, ito ay sa katahimikan at sa malayong lugar.
Hindi ko pa nakitang umatras si Javier kahit kanino. Nang umagang iyon, nakita niya iyon.
Hindi dahil sa respeto.
Sa pamamagitan ng pagkalkula muli.
Dahil naniniwala pa rin siya na, kahit papaano, ay nanalo siya.
Pumirma ako ng bagong testamento nang nanginginig ang kamay, oo, ngunit matatag. Pagbawi ng mga kapangyarihan. Pagkansela ng mga awtorisasyon sa bangko. Pagsususpinde ng pag-access sa aking mga account. Paglilipat ng bahay sa isang trust na pinamamahalaan ng isang asosasyon na palaging sinusuportahan ng aking ina. Isang life annuity para kay María. Isang pondo para sa mga anak ng aking pinsan. Isang partikular na sugnay: kung ang aking pagkamatay ay naganap sa ilalim ng imbestigasyon dahil sa posibleng pagkalasing, walang benepisyaryo na may direktang interes ang maaaring humawak ng isang piso hanggang sa magkaroon ng resolusyon ang hukuman.
Namutla si Javier sa bawat pahina.
“Lucia, kabaliwan ito,” sa wakas ay nawalan na siya ng tamis. Naguguluhan ka. May gamot. Minamanipula ka nila.
Pumasok si Andrea nang mga sandaling iyon.
“Hindi,” sagot niya, habang nag-iiwan ng ilang resulta sa mesa. Minamanipula niya ito dati. Ngayon ay sa wakas ay nalaman na niya.
Tiningnan ni Javier ang mga papel. Pagkatapos ay sa akin. Pagkatapos ay kay Mary.
At sa unang pagkakataon ay napagtanto niya na hindi na kanya ang silid na iyon.
Mas mahina ang boses niya.
“Anong sabi sa iyo ng babaeng ‘yon?”
Hindi na hinintay ni Maria ang sagot ko.
Kinuha niya ang bote na walang label mula sa kanyang apron at inilapag ito sa harap niya.
“Sinabi niya sa amin ito.
Nawala nang tuluyan ang kulay.
Natahimik ang silid.
Pati ang monitor ay tila mas malakas ang pagtibok.
Napaatras si Javier nang isang hakbang.
Tapos isa pa.
“Hindi nila alam kung ano ang nakikita nila.
Nag-krus ng mga braso si Andrea.
“Sapat na para tumawag sa toxicology, sa pulisya, at sa payong medikal kung kinakailangan.”
Tiningnan ko siya mula sa kama, nanghihina pa rin, ngunit hindi na balisa.
“Narinig kita sa hallway,” sabi ko.
Tumagos sa kanya ang parirala. Nakita ko iyon. Para bang may pader na gumuho sa loob niya.
Nagbago ang kanyang mukha. Hindi sa pagsisisi. Hindi kailanman. Sa poot na natuklasan.
“Kung gayon, malamang ay namatay ka na kagabi,” bulong niya.
Isang insulto ang ibinunyag ni Maria. Humakbang pasulong si Andrea. Isinara ng notaryo ang kanyang portfolio nang may mahinang pag-click.
At ako, na gumugol ng huling tatlumpu’t anim na oras sa takot na baka ako na lang ang maging sarili kong libing, ay nakaramdam ng isang mabangis at malamig na bagay na bumangon sa loob ko.
“Hindi,” sagot ko. Ikaw ang mali ang nalibing.
Tumingin si Javier sa pinto, kinakalkula ang labasan, mga bersyon, mga kasinungalingan. Hindi pa siya natatalo. Nakulong lang.
At nang biglang lumitaw ang isang nars sa pintuan at sinabing papunta na ang mga opisyal para kausapin ako, yumuko si Maria sa tabi ng aking kama at bumulong, nang may katahimikan na nagpakaba sa akin:
“Ginang… naayos na ang bahay. Pero may isa pang bagay na kailangan mong malaman bago siya tangkaing tumakbo.”
Patago niyang itinaas ang cellphone ko, yung kinuha sa akin ni Javier, at ipinakita sa akin ang screen.
May bukas na chat kasama ang isang contact na naka-save bilang “Vero ❤️”.
Ang huling mensahe, na ipinadala ni Javier noong 3:12 ng umaga, ay ganito ang mababasa:
“Kung pipirma siya bukas, magiging malaya na kami sa gabi. Kung hindi ka pipirma… kakailanganin din naming i-utos sa matandang babae.”