“Ano pang hinihintay mo, Elena? Kunin mo na ang tseke at umalis ka na sa buhay namin,” sabi ng babaeng nakaupo sa sofa habang humihigop ng tsaa.
Tiningnan ko si Mark, ang lalaking pinangakuan ako ng habambuhay na pagmamahal. Walang emosyon ang kanyang mga mata. Para siyang ibang tao—isang estranghero na tila diring-diri sa aking presensya.
“Mark… anong ibig sabihin nito? Isang linggo na? Pero kagabi lang, sabay tayong nagpaplano para sa binyag ng anak natin!” sigaw ko habang pilit na pinipigilan ang pagluha.
“Tigil-pigilan mo ang pag-arte, Elena,” sagot ni Mark. “Alam ko na ang lahat. Alam ko na ang lihim niyo ni Mama.”
Lumingon ako sa babaeng tinatawag niyang “Mama.” Ang biyenan ko, si Donya Imelda, ay pumanaw na dalawang taon na ang nakararaan. Ang babbeng nasa harap ko ngayon ay kamukhang-kamukha niya—mula sa ayos ng buhok hanggang sa nunal sa pisngi—pero may isang bagay na mali.
Ang suot niyang singsing. Iyon ang singsing na isinama sa hukay ni Donya Imelda.
“Sino ka talaga?” tanong ko nang may panginginig sa boses. “Mark, hindi mo ba nakikita? Patay na ang nanay mo! Sino itong impostor na kasama mo?”
Tumawa nang malakas ang babae. Isang tawang nakakapangilabot at tila nanggagaling sa kailaliman ng lupa. Tumayo siya at dahan-dahang lumapit sa akin.
“Hindi ako impostor, Elena. Ako ang katarungang matagal mo nang tinatakasan,” bulong niya sa aking tenga.
Biglang namatay ang lahat ng ilaw sa mansyon. Sa gitna ng dilim, narinig ko ang mahinang kalos ng panulat sa papel. Nang bumukas ang emergency light, nakita ko si Mark na nakatitig sa akin, pero ang kanyang balat ay unti-unting nalalagas na parang lumang pintura.
Sa likod niya, nakita ko ang isang lumang litrato sa dingding. Ang litratong iyon ay kuha noong ikasal kami. Pero sa litrato, hindi ako ang katabi ni Mark… kundi ang babaeng nasa harap ko ngayon.
“Handa ka na bang malaman ang totoong nangyari sa nakaraan mo, Elena? O gusto mong itanong muna kay Mark kung bakit wala siyang tibok ng puso?”
Nanigas ang buong katawan ko sa narinig. Hindi ko magawang i-proseso ang sinabi ng babaeng iyon. Walang tibok ng puso? Dahan-dahan kong inabot ang dibdib ni Mark, ang aking asawa, ang ama ng aking anak.
Walang pintig. Walang init.
Ang kanyang dibdib ay kasing-tigas ng semento at kasing-lamig ng marmol sa sementeryo. Sa bawat segundo na lumilipas, ang kanyang mukha ay lalong nagbabago. Ang guwapong mukha na minahal ko ay nagmistulang maskara na gawa sa waks na natutunaw sa ilalim ng init.
“Mark… anong nangyayari sa iyo?” ang tanging lumabas sa aking nanginginig na labi.
Hindi siya sumagot. Nanatili siyang nakatitig sa akin, ang kanyang mga mata ay naging dalawang itim na butas na walang buhay.
“Huwag mo na siyang tanungin, Elena,” sabi ni Donya Imelda—o ang nilalang na gumagamit ng kanyang anyo. “Si Mark ay isang alaala lamang. Isang anino na binuo mula sa iyong sariling kasinungalingan.”
Ang Katotohanan sa Likod ng Belo
Biglang uminog ang paligid ko. Ang marangyang sala ng mansyon ay tila naging malabo. Ang mga pader na puno ng mamahaling pintura ay nagsimulang matuklap, inilalantad ang mga lumang kahoy na puno ng anay at amag. Ang mabangong amoy ng tsaa ay napalitan ng malansang amoy ng stagnant na tubig at bulok na bulaklak.
“Tumingin ka sa litrato, Elena. Tumingin kang mabuti,” utos ng babae.
Pinilit kong ituon ang aking paningin sa wedding photo na nasa dingding. Kanina lang, ang nakita ko ay ang sarili ko. Pero habang tumatagal ang titig ko, ang mukha ng babaeng nasa litrato ay nag-iiba. Hindi ito si Donya Imelda. Hindi rin ito ako.
Ito ay si Clara.
Si Clara, ang matalik kong kaibigan noong kolehiyo. Si Clara, ang babaeng orihinal na kasintahan ni Mark. Si Clara, na balita ay namatay sa isang trahedya sa dagat sampung taon na ang nakararaan.
“Naalala mo na ba?” bulong ng babae, na ngayon ay wala nang anyo ni Donya Imelda. Ang kanyang mukha ay unti-unting naging mukha ni Clara—puno ng sugat, basang-basa ng tubig-alat, at may mga talaba na nakadikit sa kanyang balat.
Ang Nakabaong Kasalanan
Isang alaala ang biglang sumabog sa aking isipan. Sampung taon na ang nakararaan, sa isang yate sa gitna ng madilim na gabi. Kami ni Clara ay nagtatalo. Mahal ko si Mark, pero si Clara ang pakakasalan niya. Sa isang iglap ng galit at inggit, itinulak ko siya.
Narinig ko ang lagapak ng kanyang katawan sa tubig. Nakita ko ang kanyang mga kamay na pilit umaabot sa akin, humihingi ng saklolo. Pero nanatili akong nakatayo. Pinanood ko siyang lamunin ng madilim na alon.
Pagkatapos noon, ginamit ko ang lahat ng koneksyon at pera ng pamilya ko para burahin ang bakas ni Clara. Ginamit ko ang isang matandang mangkukulam sa aming probinsya para “ayusin” ang alaala ni Mark. Nais ko siyang makuha, kahit sa paraang hindi marangal.
“Akala mo ba, ang ‘pag-ibig’ ni Mark sa iyo ay totoo, Elena?” tanong ni Clara, ang kanyang boses ay parang bumubulwak na tubig. “Ang Mark na minahal mo nitong mga nakaraang taon ay isang ‘manika’ lamang na binuo ng orasyon. Isang bangkay na binalutan ng ilusyon para punan ang iyong pagnanasa.”
Ang Pagbabayad
Biglang sumigaw si Mark—isang tunog na hindi galing sa tao kundi isang matinis na haginit ng hangin. Ang kanyang katawan ay tuluyang gumuho, naging isang tumpok ng lupa at tuyong dahon sa gitna ng sala. Ang aking asawa… ang ama ng aking anak… ay wala na.
“Nasaan ang anak ko?!” sigaw ko habang nagmamadaling tumakbo patungo sa nursery sa itaas.
“Anak?” tawa ni Clara, habang lumulutang siya sa hangin, ang kanyang basang damit ay nag-iiwan ng bakas ng tubig sa bawat hakbang ko. “Elena, paano magkakaroon ng bunga ang isang relasyong binuo sa kamatayan at kulam?”
Pabalibag kong binuksan ang pinto ng kwarto ng aking sanggol. Ngunit sa halip na isang mainit na bata, ang nakita ko sa loob ng duyan ay isang manikang gawa sa basahan at buhok ng tao. May nakadikit na papel sa noo nito na may nakasulat na pangalan ko.
Napaluhod ako. Ang lahat ng aking buhay—ang aking kasal, ang aking pamilya, ang aking kaligayahan—ay isa lamang palang malaking panaginip na binuo ko sa sarili kong kaisipan upang takasan ang aking konsensya.
Ang Huling Kasunduan
Bumalik ang dilim sa mansyon. Ramdam ko ang lamig ng tubig na unti-unting umaapaw sa sahig, kahit wala namang ulan. Pinalilibutan ako ng mga anino ng lahat ng taong niloko ko.
“Anong kailangan mo sa akin?” tanong ko habang umiiyak. “Ibigay mo na ang katarungang gusto mo!”
Dahan-dahang lumapit si Clara at hinawakan ang aking leeg. Ang kanyang haplos ay amoy dagat at kamatayan.
“Hindi ko kailangan ang buhay mo, Elena. Masyadong madali iyon,” bulong niya. “Ang gusto ko ay maranasan mo ang naranasan ko. Ang mabuhay sa isang mundong nakikita mo ang lahat pero wala kang magawa. Ang maging isang anino na nakakulong sa sarili mong mansyon, habang pinapanood mo ang susunod na babaeng kukuha ng iyong pwesto.”

Tumingin ako sa salamin na nasa harap ko. Nakita ko ang aking sarili na unti-unting nagiging transparent. Ang aking boses ay nawawala, at ang aking mga paa ay tila nagiging bahagi na ng sahig ng mansyon.
Mula sa pintuan ng mansyon, bumukas ang ilaw. Isang magandang babae ang pumasok, hawak ang kamay ng isang lalaking kamukhang-kamukha ni Mark.
“Napakaganda ng mansyong ito, Mark,” sabi ng babae habang tinitingnan ang paligid. “Sabi nila, mura lang daw ang benta rito dahil sa mga sabi-sabi, pero wala naman akong nararamdamang masama.”
“Oo, mahal. Dito na tayo magsisimula ng bagong buhay,” sagot ng lalaki.
Sinubukan kong sumigaw. Sinubukan kong pigilan sila. Pero walang lumabas na tunog sa aking bibig. Ako na ngayon ang anino sa pader. Ako na ngayon ang katarungang nanonood sa dilim.
At sa tabi ko, nakita ko si Clara na nakangiti, hawak ang tseke na kanina lang ay iaabot sa akin. Dahan-dahan niya itong winasak at hinayaan ang mga piraso na malaglag sa sahig, kasabay ng aking mga luha na walang nakakakita.