Ang putok ng baril ay umalingawngaw sa buong sementeryo, tila pinunit ang katahimikan ng umagang iyon. Napapikit ako sa takot, ang puso ko’y parang lalabas sa dibdib ko sa lakas ng kabog. Ilang segundo ang lumipas bago ako muling naglakas-loob na dumilat.
Nakita ko si Mateo—nakaluhod, hawak ang kanyang balikat na duguan. Napaatras ako, napasigaw.
“Mateo!”
Ngunit bago pa ako makalapit, mabilis na lumapit sa akin si Don Ricardo at hinila ako palayo.
“Walang saysay ang emosyon ngayon, Elena,” malamig niyang sabi. “Panahon na para malaman mo ang lahat.”
“Bitawan mo ako!” pilit kong sigaw, nanginginig ang katawan ko. “Ano bang nangyayari?! Sino si Maria? Ano ang ibig sabihin ng lahat ng ito?!”
Sa likod ko, narinig ko ang mahinang boses ni Mateo.
“Tumakbo ka… Elena… pakiusap…”
Ngunit parang nawala ang lakas ng mga paa ko. Hindi ako makagalaw. Parang may puwersang pumipigil sa akin—takot, kalituhan, at isang hindi maipaliwanag na pakiramdam na ang lahat ng ito… ay may koneksyon sa akin.
Ibinigay ni Don Ricardo ang litrato sa aking mga kamay.
“Basahin mo,” utos niya.
Dahan-dahan kong binaliktad ang litrato. Nanginginig ang aking mga daliri.
Sa likod nito, nakasulat sa tila tuyong dugo:
“Para sa kambal na hindi dapat mabuhay.”
Napahinto ang hininga ko.
“Kambal…?” bulong ko.
Ngumiti si Don Ricardo—isang ngiting puno ng sikreto at kasamaan.
“Oo, Elena. O dapat kong sabihing… hindi iyon ang tunay mong pangalan.”
Parang may sumabog sa loob ng utak ko.
“A-ano…?”
“Ang totoong pangalan mo… ay Maria.”
Napaatras ako, napailing.
“Hindi! Hindi totoo ‘yan! Ako si Elena! Lumaki ako sa Maynila, may pamilya ako—”
“Pamilya?” putol niya, sabay tawa ng marahan. “Ang pamilyang kilala mo ay binayaran lang para palakihin ka. Isang palabas. Isang kasinungalingan.”
Hindi ko matanggap. Hindi ko kayang tanggapin.
“Bakit…?” umiiyak kong tanong. “Bakit ninyo gagawin iyon?”
Tumahimik sandali si Don Ricardo, saka tumingin sa libingan.
“Dahil may sikreto ang pamilya ninyo,” sabi niya. “Isang yaman. Isang kapangyarihan na hindi dapat mapunta sa maling kamay.”
“Hindi ko maintindihan…”
“Dalawa kayong ipinanganak—ikaw at ang kapatid mong kambal. Ngunit ayon sa isang matandang paniniwala sa aming angkan… isa lang sa inyo ang dapat mabuhay. Ang isa… ay kailangang mawala.”
Nanlalamig ang buong katawan ko.
“Kaya pinili ninyo…?”
“Pinili naming patayin ang isa,” diretsong sagot niya. “Si Maria.”
Napatingin ako sa libingan.
“Kung ganoon… sino ang nakalibing diyan…?”
Tumawa siya ulit.
“Iyan ang problema, Elena. Dahil nagkamali kami.”
Napalingon ako kay Mateo, na pilit tumatayo kahit sugatan.
“Sabihin mo sa kanya!” sigaw niya. “Sabihin mo ang totoo!”
Huminga nang malalim si Don Ricardo.
“Ang babaeng nakalibing diyan… ay hindi si Maria.”
Parang tumigil ang mundo.
“Kung ganoon…?”
“Siya ang babaeng nag-alaga sa inyo noong sanggol pa kayo. Pinatay namin siya para pagtakpan ang katotohanan.”
Napahawak ako sa ulo ko.
“Hindi… hindi… hindi…”
“Si Maria…” dugtong niya, “ay buhay.”
Napatingin ako sa kanya, nanginginig.
“A-ako…?”
Umiling siya.
“Hindi. Ikaw si Elena. Si Maria ang nawawala.”
Naramdaman kong parang nahati ang mundo ko sa dalawa. Kung hindi ako si Maria… sino ako? At nasaan siya?
Lumapit si Mateo, pilit na nilalabanan ang sakit.
“Si Maria… ang tunay kong minahal,” mahina niyang sabi.
Parang tinusok ang puso ko.
“Mateo…?”
“Hindi kita ginamit, Elena,” agad niyang dagdag. “Pero totoo… pinapunta ako ni Don Ricardo sa buhay mo. Pinilit niya akong pakasalan ka… para bantayan ka. Para siguraduhin na hindi mo malalaman ang totoo.”
Hindi ko na napigilan ang mga luha ko.
“Sampung taon…” bulong ko. “Sampung taon… kasinungalingan lang?”
“Hindi!” sigaw niya. “Sa una, oo. Pero habang tumatagal… minahal kita. Totoo iyon, Elena. Totoo ang lahat ng naramdaman ko sa’yo.”
Ngunit sa kabila ng mga salitang iyon, ramdam ko ang pagkawasak sa loob ko.
“Nasaan si Maria?” tanong ko kay Don Ricardo.
Tumahimik siya sandali.
“Patay na dapat siya,” sagot niya. “Pero may kumuha sa kanya bago pa namin matapos ang plano.”
“Sinong kumuha?”
Ngumiti siya.
“Hindi mo na kailangang malaman.”
Bigla niyang itinaas ang baril—nakatuon sa akin.
“Dahil matatapos na ang lahat ngayon.”
“Hindi!” sigaw ni Mateo, sabay harang sa akin.
Isa na namang putok ng baril ang umalingawngaw.
Napapikit ako.
Ngunit sa pagkakataong iyon… walang sakit.
Dahan-dahan akong dumilat.
Nakita ko si Mateo—nakatayo pa rin… ngunit may dugong umaagos mula sa kanyang dibdib.
“Mateo…” pabulong kong sabi.
Ngumiti siya ng mahina.
“Patawad… Elena…”
At bumagsak siya sa aking harapan.
“Hindi!!!”
Lumuhod ako sa tabi niya, hawak ang kanyang mukha.
“Huwag mo akong iwan… pakiusap…”
Ngunit unti-unting nawalan ng buhay ang kanyang mga mata.
Sa likod ko, narinig ko ang mahinang palakpak.
“Napakagandang eksena,” sabi ni Don Ricardo. “Pero oras na para tapusin ito.”
Itinutok niya muli ang baril sa akin.
Ngunit bago pa siya makaputok—
Isang matinis na tunog ang sumingit sa hangin.
Isang bala ang tumama sa kanyang kamay.
Napahiyaw si Don Ricardo at napabitiw sa baril.
Napalingon ako.
Sa di kalayuan, may isang babae—nakatayo, hawak ang baril, nakatitig sa amin.
Ang mukha niya…
Parang salamin ng sarili ko.
Parehong-pareho.
“Hindi pa tapos ang kwento,” malamig niyang sabi.
“Dahil bumalik na ako.”
“Maria…” bulong ko, nanginginig.
Ngumiti siya ng bahagya.
“At ngayon… oras na para singilin ang lahat ng utang ninyo sa akin.”