Magkatabi kaming nakaupo sa waiting room, parang dalawang magkakilalang nagbabahagi ng bangko sa isang istasyon. Nagbubuklat siya ng magasin nang hindi naman talaga binubuklat ang mga pahina. Nakatitig ako sa sahig, binibilang ang mga tile, gaya ng ginagawa ko kapag may nakakainis sa akin.
“Elena Navarro,” tawag ng nars.
Pumasok akong mag-isa.
Regular lang ang mga pagsusuri: tensyon, pagsusuri, mga karaniwang tanong. Wala akong hindi nagagawa noon. Pero nang bumalik ang doktor dala ang mga resulta, may kung anong bagay sa ekspresyon ng kanyang mukha ang nagpa-tensyon sa akin.
Umupo siya sa harap ko.
“Gng. Navarro… may kailangan sana tayong ikomento.”
Nakaramdam ako ng kawalan sa tiyan ko.
“Seryoso ba?”
Sandali lang nag-atubili ang doktor.
—May nakita kaming sugat. Kailangan pa naming magsagawa ng mas maraming pagsusuri, pero lahat ay nagpapahiwatig na maaaring isa itong tumor na nasa malalang yugto na.
Tumigil ang mundo.
—¿… ano?
“Ayokong maalarma ka nang walang ganap na kumpirmasyon,” patuloy niya, “pero kailangan nating kumilos nang mabilis.
Wala na akong ibang narinig.
Ang mga salitang “advanced stage” ay umalingawngaw sa aking isipan na parang walang katapusang alingawngaw.
Labingwalong taon.
Labingwalong taon ng katahimikan.
Labingwalong taon na paghihintay… isang bagay.
At biglang…
Nauubusan na ng oras.
Lumabas ako ng opisina na nanginginig ang mga binti ko. Nasa waiting room pa rin si Javier.
Tumingala siya.
—¿Ya?
Tumango ako.
“Sabi nila… kailangan pa nilang magsagawa ng mas maraming pagsusuri.”
Hindi ko alam kung paano ko sasabihin.
Hindi ko alam kung paano tumingin.
Pero mas matagal pa kaysa dati ang tingin niya sa akin nang ilang segundo.
At may kung anong nagbago sa ekspresyon ng mukha niya.
“Anong problema, Elena?”
Ang tanong na iyan…
Hindi ko pa ito nagagawa nang maraming taon.
May naramdaman akong kung anong nabasag sa loob ko.
“Sa tingin ko… seryoso ito.”
Namayani ang katahimikan sa pagitan namin.
Hindi ito ang karaniwang katahimikan.
Iba ito noon.
Mabigat.
Totoo.
Dahan-dahang isinara ni Javier ang magasin.
“Kausapin natin ang doktor.”
Nang inulit ng doktor ang diagnosis sa harap nilang dalawa, nakita ko siya.
Nakita ko kung paano napatikom ng panga si Javier.
Kung paano nanigas ang kamay niya, na nakasandal sa upuan.
Kung paano niya iniiwasan ang tingin sa akin.
Hanggang sa hindi na niya na kaya pang tiisin.
At ginawa niya.
Tumingin siya sa akin.
Direkta.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon… talaga.
“Anong mga opsyon ang meron?” tanong niya sa matatag na boses.
Ipinaliwanag ng doktor ang mga paggamot, mga posibilidad, mga oras.
Mga klinikal na salita.
Malamig.
Pero hindi na ako nakinig.
Isa lang ang naisip ko:
Lahat ng hindi namin sinabi.
Lahat ng hinayaan nating mabulok sa katahimikan.
Lumabas na kami ng ospital.
Nanatiling pareho ang kalye.
Naglalakad ang mga tao.
May mga sasakyang dumadaan.
Hindi tumigil ang mundo noon.
Pero ang akin… oo.
Naglakad kami ng ilang metro nang hindi nagsasalita.
Gaya ng dati.
Hanggang…
“Ayokong maging ito na ang huli,” sabi ko.
Parang kakaiba ang boses ko.
Marupok.
Tumigil si Javier.
“Ano?”
Tiningnan ko siya.
Kasama ang lahat ng nasa loob niya.
“Ito,” itinuro ko ang espasyo sa pagitan namin. “Itong katahimikan. Itong parusa. Ayokong mamatay nang ganito.
Biglang lumabas ang mga salita.
Walang pansala.
“Alam ko ang ginawa ko,” patuloy ko. “Alam kong sinira kita. At tinanggap ko ang paraan mo ng pagpaparusa sa kanya dahil sa tingin ko ay iyon ang nararapat sa kanya. Pero… labingwalong taon na ang nakalipas, Javier.
Wala siyang sinabi.
“Labingwalong taon na tayong magkakilala,” dagdag ko. “At ngayon… baka wala na akong natitirang oras.”
Naging siksik ang hangin.
“Hindi ko hinihiling na patawarin mo ako,” sabi ko. “O kalimutan mo na. Basta… Ayokong magkaroon ng ganitong bagay sa pagitan nating dalawa.
Katahimikan.
Mahaba.
Masakit.
Huminga nang malalim si Javier.
At pagkatapos…
Nagsalita siya.
“Hindi ko rin naman ito ginusto.”
Kumurap ako.
“Ano?”
Mababa ang boses niya.
“Hindi ko kailanman ginustong mamuhay nang ganito.
Tiningnan ko siya, naguguluhan.
“Kung gayon… bakit?”
Pumikit siya nang saglit.
“Dahil wala na akong alam na ibang gagawin.”
Tumagos sa akin ang mga salita.
“Akala ko kung magpapatuloy ako… parang walang nangyari… sinasabi ko na sa iyo na hindi mahalaga iyon,” patuloy niya. “At mahalaga nga. Napakarami.”
Bahagya pang nabasag ang boses niya.
“Pero hindi ko rin alam kung paano umalis.”
Napuno ng katotohanan ang katahimikan.
“Kaya nanatili ako,” dagdag niya. “Pero pumasok ako sa loob.
Naramdaman ko ang pagbagsak ng mga luha.
“Ako rin,” bulong ko.
Nanatili kami roon.
Sa gitna ng bangketa.
Dalawang taong nagsama… nang hindi nagkita.
Hanggang sa sandaling iyon.
Humakbang si Javier.
Maliit.
Pero sapat na.
“Hindi ko alam kung makakabalik pa ako sa dati kong anyo,” aniya.
Umiling ako.
“Hindi rin ako pareho.
Isa pang paghinto.
“Pero… puwede na nating itigil ang pagiging ganito.
Tiningnan ko siya.
Nang may takot.
Nang may pag-asa.
“Oo?”
Nag-alangan siya.
At pagkatapos…
Tumango siya.
Dahan-dahan.
At pagkatapos…
May ginawa siyang hindi niya nagawa sa loob ng labingwalong taon.
Inilahad niya ang kanyang kamay.
Hindi iyon isang malaking kilos.
Hindi iyon yakap.
Basta… ang kamay niya.
Naghihintay.
Huminga nang malalim.
At kinuha ko ito.
Ganun din ang balat niya.
Pero iba ang pakiramdam niya.
Mas totoo.
Mas naroroon.
Hindi niya inayos ang nakaraan.
Hindi nito nabura ang sakit.
Pero may nabasag siya.
Katahimikan.
Mahirap ang mga sumunod na linggo.
Ebidensya.
Mga paggamot.
Takot.
Pero pati na rin…
mga pag-uusap.
Hindi komportable.
Matapat.
Minsan ay umiyak kami.
Minsan nagagalit kami.
Pero hindi na kami natahimik.
At isang gabi…
habang nanonood kami ng TV nang hindi naman talaga pinapanood…
Hinawakan ni Javier ang kamay ko.
Nang walang iniisip.
Nang walang takot.
Gaya ng dati.
Lumingon ako.
At ngumiti siya.
Bahagya.
“Hindi ko alam kung gaano na katagal ang oras natin,” aniya.
“Ako rin.”
“Pero… ayokong mawala ito nang tahimik.”
Itinanggi ko.
“Ako rin.”
Inihilig ko ang ulo ko sa balikat niya.
At sa unang pagkakataon sa loob ng labingwalong taon…
Hindi ko naramdamang nag-iisa ako sa sarili kong pagsasama.
Dahil minsan…
Hindi ka binibigyan ng buhay ng pangalawang pagkakataon para magsimulang muli.
Pero binibigyan ka nito ng huling pagkakataon…
para magawa ito nang maayos.
At kami…
Napagdesisyunan naming huwag na itong bitawan.