Hindi pa ganap na magaling ang sugat ko nang ibinigay ko ang isa kong kidney kay Nick.
Dalawang araw pa lang ang lumipas matapos ang operasyon. Nakahiga pa ako sa ospital, mahina ang katawan, bawat galaw parang may humihila sa loob ko. Pero mas masakit ang sumunod kaysa sa kahit anong hiwa ng doktor.
Pumasok si Nick sa kwarto, malamig ang mukha.

Akala ko dadalawin niya ako. Akala ko sasabihin niya, salamat. O kahit man lang… may pakialam siya.
Sa halip, iniabot niya ang isang sobre.
“Magpahinga ka,” sabi niya, walang emosyon. “Kailangan nating pag-usapan ang diborsyo.”
Parang tumigil ang mundo ko.
Hindi ako agad nakaintindi. “Ano…?”
“Hindi na ito gumagana,” dagdag niya. “Mas mabuti para sa ating dalawa.”
Dalawa.
Gusto kong tumawa. O sumigaw. Hindi ko alam.
Dalawang araw matapos kong iligtas ang buhay niya.
Pumirma siya. Iniwan niya ako.
At umalis.
Lumipas ang mga linggo na parang panaginip na ayaw magising.
Umuwi ako sa bahay na dati naming tinatawag na tahanan—pero pakiramdam ko bisita na lang ako. Tahimik. Walang bakas ng pagmamahal. Parang nabura lahat.
Pero may isang bagay na hindi nabura.
Ang anak namin.
Si Eli.
Tahimik lang siya nung una. Mas tahimik kaysa dati. Pero ramdam kong may iniisip siya.
Isang gabi, lumapit siya sa akin habang nakaupo ako sa sala.
“Mom…” mahina niyang tawag.
“Hmm?”
“Totoo bang ibinigay mo kay Dad ang kidney mo?”
Ngumiti ako nang pilit. “Oo, anak.”
Sandaling katahimikan.
“Tapos iniwan ka niya?”
Hindi ako nakasagot agad.
Tumango na lang ako.
Humigpit ang hawak niya sa kamay ko. “Hindi tama yun.”
Dumating ang araw ng hearing.
Hindi ako pumunta para lumaban. Sa totoo lang, pagod na ako. Gusto ko na lang matapos.
Si Nick, confident. Kasama ang abogado niya. Maayos ang suot. Parang walang nangyari.
Ako, tahimik lang.
Hanggang sa tinanong ng hukom kung may nais pa bang sabihin.
Handa na akong tumayo at tapusin na ito.
Pero biglang tumayo si Eli.
“Maaari po ba akong magsalita?” sabi niya.
Nagkatinginan ang lahat. Bata pa siya—hindi inaasahan.
Pinayagan siya ng hukom.
Lumapit siya, hawak ang isang maliit na folder.
“At maaari po ba akong magpakita ng isang bagay na hindi alam ni Mommy?”
Napakunot-noo ako.
Hindi ko alam ang sinasabi niya.
Binuksan niya ang folder.
At inilabas ang mga dokumento.
“Bago po mag-donate si Mommy,” sabi niya, nanginginig ang boses pero matatag, “pinapirma po si Daddy sa isang kasunduan.”
Nagulat si Nick. “Eli, tumigil ka—”
“Alam ko po kasi,” tuloy ni Eli, “na natatakot si Mommy. Kaya kinausap niya ang doktor at abogado… para siguraduhin na hindi siya iiwan basta-basta.”
Tumigil ang mundo.
Tumingin ako kay Nick.
Namumutla siya.
“May clause po doon,” sabi ni Eli, “na kung iiwan ni Daddy si Mommy sa loob ng isang taon matapos ang transplant… mawawala sa kanya ang lahat ng joint assets at custody rights.”
Tahimik ang buong silid.
Dahan-dahang tumingin ang hukom sa dokumento.
At saka kay Nick.
“Mr. Nick… totoo ba ito?”
Hindi siya makasagot.
Hindi ko alam kung matutuwa ba ako o malulungkot.
Hindi dahil sa pera.
Kundi dahil… kahit sa huling sandali, kinailangan ko pang protektahan ang sarili ko laban sa taong dapat nagprotekta sa akin.
CÁI KẾT
Natapos ang kaso.
Nawala kay Nick ang halos lahat.
Pero ang pinakamahalaga—nawala rin siya sa amin.
At doon ko naintindihan…
Hindi ko siya natalo.
Pinalaya ko lang ang sarili ko.
Isang hapon, nakaupo kami ni Eli sa parke.
Tahimik. Payapa.
“Mom,” sabi niya, “galit ka pa ba kay Dad?”
Napaisip ako.
“Hindi na,” sagot ko.
“Totoo?”
Ngumiti ako, mahina pero totoo na.
“Dahil kung hindi nangyari yun… hindi ko malalaman kung gaano ako kalakas. At kung gaano kita kamahal.”
Yumakap siya sa akin.
Mahigpit.
At sa unang pagkakataon matapos ang lahat…
Hindi na masakit.
Hindi na mabigat.
Buong-buo na ulit ako.