Part 2 — mas mahaba, mas madilim, mas masakit…

Hindi ko agad nasagot ang sinabi ni Ryan.
Parang bumalik lahat—yung sakit, yung galit, yung gabing umalis siya na parang wala lang akong halaga. At ngayon, nakatayo siya sa harap ko, hawak ang anak namin, parang sinusubukang buuin ang isang bagay na siya mismo ang sumira.
“Hindi gano’n kadali,” mahina kong sabi, pero matalim ang bawat salita.
Hindi siya sumagot.
Tumango lang siya, dahan-dahan, parang tinatanggap ang hatol.
Tatlong buwan pa ang lumipas…
Nasanay na ako sa tahimik na routine.
Gigising ako nang madaling-araw dahil sa iyak ng anak ko. Magtitimpla ng gatas, papalitan ng diaper, at uupo sa tabi ng bintana habang pinapanood ang pagsikat ng araw—parang pinipilit kong kumbinsihin ang sarili ko na may bagong simula talaga.
At sa bawat umaga…
Palaging may isang mensahe.
“Nandito ako mamaya. Ano kailangan niyo?”
Si Ryan.
Hindi siya nawawala.
Hindi siya nangungulit.
Hindi rin siya umaasa ng sagot.
Basta nandiyan lang.
Pero ang katahimikan… hindi nangangahulugang tapos na ang gulo.
Isang gabi, habang pinapatulog ko ang anak namin, may kumatok sa pinto.
Mahina.
Pero paulit-ulit.
Pagbukas ko—
nandun siya.
Si Lena.
Pero hindi na siya yung babaeng sumugod sa ospital na parang baliw.
Ngayon, mukha siyang… basag.
Namumugto ang mata. Walang makeup. Parang ilang araw nang hindi natutulog.
“Pwede ba tayong mag-usap?” boses niya, halos pabulong.
Gusto ko siyang paalisin agad.
Gusto kong isara ang pinto sa mukha niya.
Pero may kung anong pumigil sa akin.
Siguro dahil sa itsura niya.
O siguro dahil gusto ko ring marinig ang buong katotohanan.
Pumasok siya.
Umupo sa gilid ng sofa, hindi makatingin sa akin.
“Hindi ko alam na itutuloy niya,” bigla niyang sabi.
“Ano?” malamig kong sagot.
“Yung kasal,” bulong niya. “Akala ko… kahit malaman niya, pipiliin pa rin niya ako.”
Tumawa ako—walang saya.
“Sinira mo ang pamilya ko para sa ‘akala mo’?”
Napapikit siya, parang tinamaan.
“Oo,” diretsong sagot niya. “At natalo ako.”
Katahimikan.
Yung mabigat.
Yung parang may nakasabit na desisyon sa hangin.
“Tinanong mo ba sarili mo kung bakit?” tanong ko.
Hindi siya sumagot agad.
“Tinatakot ako ng katotohanan,” sa wakas ay sinabi niya. “Na kung may anak kayo… wala akong laban.”
Tinitigan ko siya.
“Hindi ako kalaban mo,” sabi ko. “Pero ginawa mo akong gano’n.”
Napaluha siya.
Hindi dramatic.
Tahimik lang.
Yung tipong wala nang lakas para magpanggap.
Ilang sandali pa…
Umalis siya.
Walang sigawan.
Walang eksena.
Pero may iniwan siyang bigat—
at isang tanong:
Kung hindi siya nagsinungaling… iba kaya ang nangyari?
Kinabukasan
Dumating si Ryan gaya ng dati.
Tahimik.
May dalang gatas at diaper.
Pero iba ang tingin niya.
Parang may alam siya.
“Nagpunta siya dito kagabi, ‘no?” tanong niya.
Hindi ako nagulat.
“Bakit?” balik ko.
Huminga siya nang malalim.
“Kasi… bumalik siya sa akin.”
Natigilan ako.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Humihingi siya ng second chance.”
Biglang bumigat ang hangin.
Hindi ako dapat maapektuhan.
Ex ko siya.
Tapos na kami.
Pero bakit parang may kung anong humigpit sa dibdib ko?
“At ikaw?” tanong ko, pilit na kalmado.
Matagal bago siya sumagot.
“Hindi ko alam.”
Doon ako napatawa.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa pagod.
“Alam mo,” sabi ko, “yan ang problema mo noon pa.”
Tumingin siya sa akin.
Diretso.
“Hindi ka marunong pumili… hanggang sa huli na ang lahat.”
Tahimik siya.
Hindi nagalit.
Hindi sumagot.
Pero kita ko—
tinamaan siya.
Lumipas ang ilang linggo…
Mas naging madalas ang pagpunta niya.
Mas naging maalaga.
Mas naging… present.
Pero hindi ko na siya hinahayaang lumapit nang sobra.
May hangganan na.
May distansya na.
Dahil natuto na ako.
Isang gabi…
Habang hawak niya ang anak namin, bigla niyang sinabi:
“Hindi ko siya pinili.”
Napatingin ako.
“Si Lena.”
Huminga siya nang malalim.
“Pinili kong ayusin kung ano ang sinira ko.”
At sa unang pagkakataon…
Hindi ako agad sumagot.
Hindi dahil gusto kong marinig yun.
Kundi dahil hindi ko alam kung ano ang mararamdaman ko.
Dahan-dahan akong lumapit.
Kinuha ko ang anak namin mula sa kanya.
Tiningnan ko siya—
yung lalaking minahal ko…
yung lalaking sumira sa akin…
at ngayon, yung lalaking pilit nagbabago.
“Hindi sapat ang salita,” sabi ko.
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Hindi sapat ang pagsisisi.”
“Alam ko.”
“Hindi sapat na nandito ka ngayon.”
Tahimik.
Masakit.
Pero totoo.
Lumapit siya ng isang hakbang.
Hindi para hawakan ako.
Kundi para manatili.
“Nandito ako hindi para humingi ng second chance,” sabi niya.
“Kundi para maging ama.”
At doon…
may kung anong nagbago.
Hindi sa pagitan namin.
Kundi sa loob ko.
Hindi lahat ng kwento nagtatapos sa pagbalik ng pagmamahal.
Minsan…
nagtatapos ito sa respeto.
Sa distansya.
Sa dalawang taong natutong mahalin ang isang bata—
kahit hindi na nila kayang mahalin ang isa’t isa gaya ng dati.
At ako?
Hindi ko pa rin alam ang sagot.
Pero alam ko na ito:
Hindi na ako yung babaeng iiwanan.
Hindi na ako yung maghihintay.
At lalong hindi na ako yung magpapatawad nang walang kapalit.
Dahil ngayon…
ako na ang pumipili.
Kung sino ang mananatili.
Kung sino ang lalayo.
At kung kailan magsisimula ulit—
kahit mag-isa.